Теннис

2015-06-08T13:14:00Z

Нұрымжан Аяпберген:

'''Теннис''' - бірге бір (жекелей сын) немесе екіге екі ойналатын (жұптық ойын) спорт түрі.
[[Сурет:Tennis court metric.svg|thumb|Теннис алаңының өлшемі.]]

== Тарихы ==
*13-14 ғасырда [[Италия]], [[Франция]] мен [[Англия]] тұрғындары себет арқылы допты алақандарымен лақтырып теннис ойнаған. 16 ғасырдың бас кезінен бастап ракетка қолданысқа енгізілген.
*Ал, қазіргі қолданыстағы теннистың тарихы [[1873]] жылдан [[Ұлыбритания]]да басталды. [[1874]] жылы британ әскери бөлімінің офицері Уолтер Уингфилд теннистің жүйесін жинақтап, ойынның шарттарын жарыққа шығарды. [[Ағылшын]]дық Уингфилд ойлап тапқан әлгі ойынға «сферистик» деген ұғым берді. [[1875]] жылы аталмыш ережелер «лаун-теннис» деп аталды. <br />
*Кішкентай ғана допты сетка арқылы лақтыру ойыны антикалық кезеңде алғаш рет [[Ежелгі Грекия]], [[Ежелгі Мысыр]] елінде дамыған. Ғасырдың орта шенінде [[Еуропа]] халқы тенниске ұқсас ойынды санаға сіңірді. Ойын "филд-теннис", "корт-теннис", сондай-ақ "лонг-пом" және "курт-пом" деген атпен Франция, Испания мен Италияға аса қарқынды дами берді. Бүгінде әлемде теннисті танымайтын ел жоқ. Ірі халықаралық турнирлерге халық жаппай жиналады. Халықаралық ірі турнир біріншілігі [[Аустралия]], [[Франция]], [[Англия]] мен [[АҚШ]] та үнемі өтіп тұрады. [[1877]] жылдан бастап [[Уимблдон]]да теннистің алғашқы турнирі өтті.
*ХІХ-XX әлемнің әр түкпіріне етене танылды. [[1913]] жылы құрылған [[Халықаралық теннис федерациясы]] ITF (International Tennis Federation) 1977 жылға дейін «Лаун-теннис халықаралық федерациясы» ILTF (International Lawn-Tennis Federation) деген дәрежені иеленді. Бұл [[1998]] жылы өз қанатына 190 ұлттық федерацияны топтастырды.
*Теннис Олимпиада ойындары бағдарламасына [[1896]] жылы енгізілді. [[1896]] жылы ерлер арасында біріншілік ұйымдастырылса, [[1900]] жылдан бері әйелдер арасында жарыс үздіксіз өткізілуде. Алайда, [[1928]] жылы теннис спорт ретінде [[Халықаралық олимпиада комитеті]] бағдарламасынан аластатылып, тек олимпиада ойындары қатарына қосылды.
*Тек [[1968]] жылы ғана [[Мехико]]да өткен XIX олимпиада ойындарына теннис турнирі көрсеткішке ілікті. <br />
*[[1977]] жылы халықаралық олимпиада комитеті [[Прага]]да өткен 79-сессиясында ITF халықаралық теннис федерациясын Олимпиада хартиясының талаптарына сай келетін жетекші спорт түрі деп мойындады. Алайда, бұл жеткіліксіз деп есептелінді. <br />
*[[1980]] жылы [[Мәскеу]]де ұйымдастырылған XXII олимпиадасында теннис жарысы тізімге ілікпеді. [[1984]] жылы [[Лос-Анжелес]]тегі XXIII олимпиада ойындарында теннис бәсекесі көрсетілді.
*Теннис ойыны тек қана [[1988]] жылы XXIV олимпиадасында олимпиада ойындарының ресми бағдарламасынан 64 жылдық үзілістен кейін қайта орын алды. Олимпиада турниріне ресми команда құрамында өз елінің намысын [[Дэвис кубогы|Дэвис]] пен Федерация Кубогында өнер көрсетіп, шебер спортшылар ғана жіберіледі.
== Теннис ойынына керекті құралдар ==
*Ракетка
Ракетканың ұзындығы 81,3 см-ден аспауы керек. Ал ені болса 31,75 см-ден аспауы керек.
*Доп
Доптың түсі ақ немесе сары түсті болады. Доптың салмағы 56,7 – 58,5 г болуы керек.
*Корт
Теннис ойнайтын корт шөппен жабылған немесе асфальтталған болады. Теннис алаңының ұзындығы - 23,77 метр, ал ені – 8,23 метр.

== Қосымша оқыңыз ==
*[[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)]]
*[[Теннистен Аустралияның ашық біріншілігі]]
*[[Теннистен Франция ашық біріншілігі]]
*[[Уимблдон жарысы]]
*[[Теннистен АҚШ-тың ашық біріншілігі]]

[[Санат:Спорт]]

Парсек

2015-05-27T13:53:29Z

Нұрымжан Аяпберген:

[[Сурет:Parsec (1) mk.svg|thumb| alt=A.| ''[[Парсек]]''.]]
Парсек (пк)<ref name="source1"> Қазақ энциклопедиясы 7 т, </ref> – [http://astro-all.narod.ru/ астрономияда] қолданылатын қашықтықтың өлшем бірлігі. Парсек сөзі параллакс және секунд сөздерінің алғашқы үш әріптерінен шыққан. Парсек объектіге дейінгі арақашықтық. Жылдық параллакс бір бұрыштық секундқа тең.
: '''1 пк''' = <math>\frac{360\cdot60\cdot60}{2\pi}</math> а. е. ≈ {{nobr|{{formatnum:206264.8}} а. б.}} = {{nobr|3,0856776{{e|16}} м}} = {{nobr|30,8568 трлн км}} (петаметр) = 3,2616 [[жарық жылы|жарық жылы]].
Сонымен қатар, еселік өлшем бірліктер де қолданылады. Мысалға, килопарсек, мегапарсек, гигапарсек және тағы да басқа. Ал миллипарсек, микропарсек секілді өте кіші сандар астрономияда қолданылмайды.
== Кейбір арақашықтықтар ==
* 1 астрономиялық бірлік 4,848 микропарсекке тең;
* Күннен жарық жұлдыздарға (Проксима Центавр) дейінгі арақашықтық 1,3 парсекті құрайды.
* 10 парсекке тең арақашықтықты жарық 32 жыл, 7 ай, 6 күнде жүріп өтеді. Күннен жерге дейінгі арақашықты жарық 8,35 минутта жүріп өтеді. Күннен жерге дейінгі арақашықтық 4,8 мкпарсекті құрайды.
* Күннен біздің галактикамыздың центріне дейінгі арақашықтық - 8 000 парсек.
* Біздің галактиканың өлшемі - 30 000 парсек.
* Дева галактикалар жиыны бізден 18 000 000 парсек қашықтықта орналасқан.
== Қосымша ==
* [[Параллакс]]
* [[Жұлдыз]]
== Сілтеме ==
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BA

{{wikify}}

[[Санат:Астрономия]]

Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Теннис

Парсек