Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Әбіраш Жәмішев

2017-04-20T18:36:12Z

Нұрлан Рахымжанов: «1928» деген санатты аластады; «1928 жылы туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Әбіраш Жәмішев''' - [[1928]] жылы 5 желтоқсанда [[Қызылорда облысы]]ның Тереңөзек (қазіргі [[Сырдария ауданы]]) ауданындағы Бесөзек ауылында туған.

[[1956]] жылы [[Қазақ Мемлекеттік Университеті|ҚазМУ-дің]] журналистика факультетін бітірген. Соңғы курста жүргенде республикалық «Соцалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінің редакциясында қызметке орналасқан. Содан бастап, өмірінің ақырына дейін «Қазақ әдебиеті», «Жұлдыз», «Егемен Қазқстан», «Заман —Қазақстан», «Түркістан» секілді республикалық газет-журналдарда әдеби-қызметкер, бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары болған.
[[1965]] жылдан бері оның оннан астам жыр кітабы оқырман қауымның қолына тиді. Әдеби сынға атсалысты, көркем аудармамен де шүғылданған.
== Шығармашылығы ==
Оның аударуында Хафиздің, Физулидің ғазалдары «Улы ақындар кітапханасы» сериясы арқылы қазақ оқушыларына жетті. Сондай-ақ ол [[Пушкин Александр Сергеевич|А.С.Пушкиннің]], А.Исааяканың, Айбектің, [[Исаковский|М.Исаковскийдің]] бірталай өлеңдерін, [[Вознесенский|А.Вознесенскийдің]] «Лонжюмо», С.Шипачевтың, армян жазушысы Г.Эминнің «Армения туралы жеті жыр» кітабынан «Жазбалар жырын», тәжік ақыны М.Қаноатовтың «Вахш толқындары» деген атпен өлеңдері мен поэмалар жинағын, Қ.А.Йасауи хикметтерін аударған.
*Арай. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», [[1965]];
*Күміс кірпіктер. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», [[1967]];
*Дала шуғыласы. Очерктер. А., «Қазақстан», [[1967]];
*Жыр жанры. Әдеби зерттеу. А., «Жазушы», [[1970]];
*Сағым толқын. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Жазушы», [[1972]];
*Биік мәртебе. Әдеби сын мақалалар. А., «Жазушы», [[1974]];
*Армысың, алтын күнім! Очерктер. А., «Жазушы», [[1976]];
*Төскей. Тандамалылар. А., «Жазушы», [[1980]];
*Кезең кестелері. Сын мақалалар. А., «Жазушы», [[1984]].
== Жетістіктері ==
«Еңбектегі ерлігі үшін», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қызылорда облысы]]
[[Санат:1928 жылы туғандар]]

Мырзабек Төлегенұлы Дүйсенов

2017-04-20T18:34:42Z

'''Мырзабек Төлегенұлы Дүйсенов''' - [[1928]] жылы 20 желтоқсанда [[Қызылорда облысы]]ның Сырдария ауданында туған. [[1949]] жылы [[Қазақ Мемлекеттік Университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] тарих-филология факультетін бітірт, Қазақ КСР Ғылым академиясының аспирантурасына қабылданады. [[1953]] жылы [[филология]] ғылымының кандидаты, [[1968]] жылы [[филология]] ғылымының докторы ғылыми дәрежесін алды. Көп жыл ҚР ҮҒА жанындағы М.О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институтында аға ғылыми [[қызметкер]], бөлім меңгерушісі болған. Қазақ [[кеңес]] әдебиеті тарихының очеркін, қазақ әдебиет тарихын жазысуға белсене қатысты.

М.Қаратаевпен бірге орта мектептің орыс кластары үшін «Қазақ әдебиеті хрестоматиясын» құрастырған.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

Бірнеше әңгімелер жинағы, оннан астам повесі бар. «Гүлжан», «Ана махаббаты» повестері орыс тілше, «Емтихан» повесі өзбектіліне аударылды.
== Шығармалары ==
*Мен қалай торғай болдым? Әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, [[1958]];
*Жолын болсын. Әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, [[1959]];
*Қалыңдық. Повесть. А., ҚМ КӨБ, [[1962]];
*Ана махаббат. Повесть. А., «Жазушы». [[1965]];
*Гүлжан сүйеді. Повестер. А., «Жазушы», [[1968]];
*Меймандар. Повестер. А., «Жазушы», [[1971]];
*Ант. Повестер. А.,»Жазушы», [[1974]];
*Үміт. Повестер. А., «Жалын», [[1979]];
*Біз күн перзентіміз. Повестер. А., «Жалын», [[1983]];
*Әдебиеттегі мазмұн мен түрдің бірлігі. Монография. А., ҚМ КӨБ, [[1962]];
*Ілияс Жансүгіров. Монография. А., «Жазушы», [[1965]];
*Ақын мұраты. Монография. А., «Жазушы», [[1967]];<ref name=source1>Қазақ Энциклопедиясы</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
==Дереккөздер</span>==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қызылорда облысы]]
[[Санат:1928 жылы туғандар]]

Александр Алексеевич Брыжин

2017-04-13T11:47:47Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Брыжин Александр Алексеевич бетін Александр Алексеевич Брыжин бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Брыжин Александр Алексеевич''' (1922 жылы туған, [[Волгоград]] облысы [[Данилов]] ауданы) — партия қызметкері. [[Астрахан]] авиатехникалық училищесін (1941), ұшқыштар мектебін бітірген. 1942 жылы [[Қызыл армия]] қатарына, [[Азов-Қара теңіз тобы]]ның 21-әуе эскадрильясына [[ұшқыш]] болып алынады. 1946 — 52 жылдары [[Волгоград]] облысында комсомолдық және партия жұмыстарында болады. [[КОКП ОК]] жанындағы Жоғары партия мектебін бітірген соң, [[Батыс Қазақстан облысы]]ндағы [[Бөрілі]] аудандық партия комитетінің 1-хатшысы, [[Орал]] облыстық партия комитетінің 2-хатшысы, 1963 — 68 жылдары [[Қазақстан КП]] Көкшетау облыстық партия комитетінің 1-хатшысы қызметтерін атқарған. [[Ленин]] орденімен, медальдармен марапатталған.

==Дереккөздер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Моисей Срулевич Брухис

2017-04-13T11:47:14Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Брухис Моисей Срулевич бетін Моисей Срулевич Брухис бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Брухис Моисей Срулевич''' (1919-2006), [[молдаван жазушысы]], [[аудармашы]]. [[Тәржіма]] қызметінде балаларға арналған туындыларды аударуда жақсы танылған. Ю.Нагибиннің әңгімелерін, И.Дубинскийдің [[«Жел өтінде»]], Н.Киселевтің [[«Түнгі сапар»]], В.Пальманның «Қызыл мен жасыл» повестерін, Ағайынды Стругацкийлердің «Алқызыл бұлттар елі» романын т. б. аударды. [[Әуезов]]тің [[«Абай жолы» эпопеясы]]ның 1-кітабын (Л. Чемортанмен бірге, 1962) және 3-кітабын (В. Мустяцэмен бірге, 1963) молдаван тілінде сейлетіп, оқырман қауымның алғысына бөленді.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Карл Броккельман

2017-04-13T10:10:25Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Броккельман Карл бетін Карл Броккельман бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Броккельман (Brockelmann) Карл''' (17.9.1868, [[Германия]], [[Росток]] — 6.5.1956, [[Галле]]) — [[неміс]] шығыстанушысы. Шығыс тарихы, [[семитология]]мен шұғылданған. 1900 жылдан [[Бреслау]], [[Кенигсберг]], [[Галле]], [[Берлин]], 1923 — 36 ж. Бреслау, 1946 жылдан Галле университеттерінің профессоры. Оның “[[Араб әдебиеті тарихы]]” аталатын биобиблиографиялық анықтамалығында (1 — 2 т., 1898 — 1902) араб тілінде жазған ақындар, әдебиетшілер мен ғалымдар, соның ішінде 7 — 20 ғ-лар тарихшылары, олардың еңбектері жөнінде маңызды мағлұматтар берілген. “[[Мұсылман халықтары мен мемлекеттерінің тарихы]]” (1939) деген еңбегі нақты деректер негізінде жазылған құнды шығарма.
==Дереккөздер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Бурхард Брентьес

2017-04-13T10:09:52Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Брентьес Бурхард бетін Бурхард Брентьес бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Брентьес Бурхард''' (1929, Берлин) — шығыстанушы [[неміс]] ғалымы. [[Шығыс елдері]]нің мәдениетін, археология және архитектура ескерткіштерін зерттеумен айналысады. [[Орта Азия]]ның тарихы туралы бірқатар еңбектердің авторы.
==Дереккөздер==
“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Николай Викторович Брайченко

2017-04-13T09:15:11Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Брайченко Николай Викторович бетін Николай Викторович Брайченко бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Брайченко Николай Викторович''' (1986 жылы туған, [[Зеренді]] ауылы) — спортшы, биатлоннан [[спорт]] шебері, [[шаңғы]] жарысынан спорт шеберлігіне кандидат, [[ҚР]] Ұлттық құрамасының мүшесі. [[Щучинск]] қаласындағы арнайы [[әскери]] спорт колледжін бітірген (2007). Республикалық шаңғы жарысының қола жүлдегері (2005, 2006), биатлоннан Жазғы [[Азия]] чемпионатының қола жүлдегері (2007). Биатлоннан [[Еуропа]] (2006), Әлем кубогына (2007) қатысқан.

==Дереккөздер==
“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Иосиф Самуйлович Брагинский

2017-04-13T09:14:41Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Брагинский Иосиф Самуйлович бетін Иосиф Самуйлович Брагинский бетіне жылжытты

'''Брагинский Иосиф Самуйлович''' (1905-1990), шығыстанушы. [[Тәжікстан ғылым академиясы]]ның толық мүшесі, [[Тежікстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері]], филология ғылымының докторы (1954), профессор (1954). [[Тәжік КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]] ([[1974]]). Негізінен Орта Азияның мәдениет тарихы мен парсы және тәжік әдебиетінің арасындағы байланысты тереңдете зерттеген. [[«Народы Азии и Африки»]] журналының бас редакторы ретінде бұл құрлықты мекендеген халықтардың рухани мұраларына ерекше назар аударды. Сол басылымның 1961 жылғы №6-санында жарияланған [[Әуезов]] туралы [[«Ғалым-ақын»]] атты мақаласында жазушының фольклор, зерттеушісі, [[абайтанушы]], әдебиет теориясының мәселелерін пайымдаушы, әдебиет тарихшысы ретіндегі оқымыстылық қасиетіне ерекше тоқталады. Әуезовтің өмірі мен шығармашылық жолын шығыспен байланыстыра отырып жазылған бұл мақала - үлкен ғылыми еңбектің жүгін көтерген. И. Брагинский: «Әуезовтің бір басына ғалымның даналығы мен ақынның сезім- сыры қабат ұштасқан, міне, сондықтан оның барлық еңбегі мазмұн тұтастығымен, ғылыми талдауының өрелі де жүйелілігімен, құбылыс пен тақырыптың сырына терең бойлағыш ақындық алғырлығымен сүйсіндіріп, таңырқатады деп, оның шығармашылығын үш кезеңге беледі. 30-жылдарға дейінгі кезеңі - «ізденіс кезеңі», 30-жылдардан кейінгі кезеңі. Барлық мәуелері бөр жарып, гүл ашқан [[«Гүлстанға»]], ал «Абай» романы дүниеге келгеннен кейінгі дәуірін жемісі молынан теккен «Бустанға» теңеген. Өмірінің соңғы жылдарында өзінің ақыл-ойы мен жүрегінің пісіп-жетілген жемістерін сондайлық жомарттықпен бөлісті. Бұл үшін оған арнайы дайындалудың қажеті жоқ еді, өйткені өз ойының, идеяларының, мақсаттарының, бейнелерінің құшағында үнемі қалықтап, шабыттанып жүретін деп жазды («Ученый-поэт», «Наро- ды Азии и Африки», [[1961]], №6).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Яков Степанович Брагин

2017-04-13T09:14:11Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Брагин Яков Степанович бетін Яков Степанович Брагин бетіне жылжытты

'''Брагин Яков Степанович''' (1929 жылы туған, бұрынғы [[Көкшетау облысы]] [[Рузаев]] ауданы [[Ставрополка]] ауылы) — [[механизатор]]. Социализм [[Еңбек Ері]] (1967), алғашқы тың игерушілердің бірі. 17 жасында өз еркімен майданға аттанып, [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Шығыс Пруссия]], [[Польша]] жерлерін жаудан азат етуге қатысқан. 1948 жылдан [[Атбасар ауданы]]ның [[Қосбармақ]] [[МТС]]-нда, [[Маркс|К.Маркс]] атындағы ұжымшарда комбайн жүргізушісі болып жұмыс істеген. Отан соғысы, [[Қызыл Жұлдыз]] ордендерімен марапатталған.

==Дереккөздер==
“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Жанат Сейітқасымқызы Сейтенова

2017-04-13T06:45:37Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Сейтенова Жанат Сейітқасымқызы бетін Жанат Сейітқасымқызы Сейтенова бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Сейтенова Жанат Сейітқасымқызы''' — [[1954 жыл]]ы 7 қаңтарда [[Қызылорда облысы]] [[Шиелі ауданы]]нда туған. <ref>Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х </ref>

[[1973 жыл]]ы [[Мәскеу полиграфия институты]]на түсіп, [[1978 жыл]]ы полиграфиялық өндірістің инженер-технологы мамандығы бойынша аяқтады.

"Кітап» РӨБ-інің Кітап фабрикасына жұмысқа жолдама берілді. Офсетті цехтың шебері, теру, офсетті цехтың бастығы болды.

[[1985]]-[[1992 жыл]]дары өндіріс бөлімінің аға инженер-технологы, [[1992]]-[[1999 жыл]]дары – «Кітап» РӨБ бас технологы, [[1999]]-[[2002 жыл]]дары өндірістік-техникалық бөлім бастығы қызметтерінде болды.

[[2002 жыл]]дан қазіргі кезге дейін [[«Жедел басу типографиясы» ЖШС]] директорының өндіріс бойынша орынбасары.

«Баспа және полиграфия ісінің қайраткері» құрмет белгісімен, құрмет грамотасымен, ақшалай сыйлықтармен марапатталған.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Журналистика]]
[[Санат: Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]

Зайра Бошанова

2017-04-13T06:44:54Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Бошанова Зайра бетін Зайра Бошанова бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

''''Бошанова Зайра''' – [[1953 жыл]]ы [[20 қыркүйек]]те [[Қарағанды облысы]], Қоңырат ауданы Кусак селосында дүниеге келген.<ref>Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X</ref>.

[[1972 жыл]]ы [[Қарқаралы]] қаласындағы баспаханада басушы болып істеді.

[[1974-1980 жыл]]дары [[Мәскеу полиграфия институты]]нда оқыды. [[1980 жыл]]ы [[Алматы]]ға "Кітап" РӨБ-іне жолдама берілді.Осында [[2002 жыл]]ға дейін шеберден бастап, өндіріс бөлімінің технологына дейінгі еңбек жолынан өтті. Қазіргі кезде "Жазушы" баспасында технолог.

[[2005 жыл]]ы Баспа және полиграфия ісінің қайраткері белгісімен марапатталды.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]

Виктор Иванович Бочкарев

2017-04-13T06:44:24Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Бочкарев Виктор Иванович бетін Виктор Иванович Бочкарев бетіне жылжытты

'''Бочкарев Виктор Иванович''' (1934 жылы туған, [[Алтай]] аймағы) — механизатор. Социалистік [[Еңбек Ері]](1967). [[Қазақстан]]ға 1956 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру кезінде келген. 1962 жылдан қазіргі [[Айыртау]] ауданы [[Сырымбет]] кеңшарында [[трактор]] және [[комбайн]] жүргізушісі болып жұмыс істеген.

==Дереккөздер==
“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Михаил Моисеевич Ботвинник

2017-04-13T06:43:59Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Ботвинник бетін Михаил Моисеевич Ботвинник бетіне жылжытты

[[File:Botvinnik 1933.jpg|thumb|left| alt=A.|200px| '''Ботвинник Михаил Моисеевич, 1931''']]
'''Ботвинник''' Михаил Моисеевич (17.8.1911, [[Ресей]], [[Санкт-Петербург]] — 25.11. 1989, [[Мәскеу]])— орыс шахматшысы, КСРО гроссмейстері (1935), халықаралық [[гроссмейстер]] (1950), [[КСРО-ның еңбегін сіңірген спорт шебері]] (1945), техникалық ғылымдарының доктоторы (1951), Ресейдің ғылыми мен техникалық еңбегін сіңірген қайраткері (1991). Дүние жүзі бойынша шахматтан 6-чемпион (1948 — 57, 1958 — 60, 1961 — 63) болған, КСРО-ның 7 дүркін чемпионы (1931 — 52). [[Шахмат]] композициясы жөнінен халықаралық төреші болды. Ботвинник стратегиялық бағыттағы шахматшы. Ботвинник шахмат теориясы мен практикасына әлемде бірінші болып компьютерлік талдауды енгізді. Ол техника және шахмат саласында көптеген кітаптар жазды. [[Ленин ордені]] (1957) және басқа да орден, медальдермен марапатталған.
==Дереккөздер</span>==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Милослав Валентинович Антощенко-Оленев

2017-04-12T11:44:39Z

Нұрлан Рахымжанов:

'''Милослав Валентинович Антощенко-Оленев'''

1981 жылы 6 қаңтарда [[Алматы қаласы]]нда туған. Украин.

Әкесі - Антощенко-Оленев Валентин Иосифович, марқұм,график, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері. Анасы - Антощенко-Оленева Ольга (1953 жылы туған ), математик.А. Ақанаев және Л. Оразбекова Мектеп-студиясының кескіндеме, мүсін, өнер композициясы факультетін бітірген (2002), кескіндемеші, график-мүсінші.

ҚР Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті.

Бейнелеу өнерінің түрлері - рельефтік кескіндеме, рельефтік миниатюра, мүсін, [[поп-арт]] дизайн.

Отандық және халықаралық «Жігер-2000» (Алматы қаласы,2000), «Ұлы көшпенділер алаулары» ([[Астана қаласы]], 2002),«Мәдениет күндері» (2005), [[Қастеев|Ә.Қастеев]] атындағы Мемлекеттік өнер мұражайындағы (Алматы қаласы, 2004) көрмелерге қатысқан.

Жұмыстары «Шежіре», «Has Sanat», «Франс Альянс» галереяларында, Көркемөнер көрмелері дирекциясы көрме залына, «Шахар» арт-орталығында қойылған.

Жұмыстары Қазақстан, [[Ресей]], Украина, АҚШ, [[Түркия]],Қытай, [[Германия]], [[Англия]]дағы жекеменшік коллекцияларда сақталуда.

ЮНЕСКО жанындағы Халықаралық сыншылар және өнертанушылар қауымдастығы (АІСА) ұлттық секциясының
мүшесі (1996).

«Жігер-2000» республикалық жастар фестивалінің лауреаты.

Үйленген. Жұбайы - [[Ботагөз Амандосқызы Ақанаева]] (1971 жылы туған ), кескіндемеші. Қызы - Антощенко-Оленева Рада (2000 жылы туған); ұлы - Антощенко-Оленев Глеб (2002 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Bio-stub}}

Құлжан Садықов

2017-04-12T10:50:33Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Садықов Құлжан бетін Құлжан Садықов бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Садықов Құлжан''' (1939 ж. т., [[Маңғыстау ауданы]]) – еңбек ардагері, түйеші. Бейнеу ауданының «Сыңғырлау» кеңшарында ұзақ жыл түйе баққан. Еңбектегі жетістіктері үшін КСРО Ауыл шаруашылық кәсіподағы Орталық комитетінің, Қазақстан Компартиясы және Министрлер Кеңесінің Құрмет грамоталарымен (1984, 1987), [[КСРО]] ХШЖК-нің қола (1976, 1983), күміс медальдарымен (1985) марапатталған.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref>
<ref>«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Сағит Бөкеұлы Садықов

2017-04-12T10:50:06Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Садықов Сағит Бөкеұлы бетін Сағит Бөкеұлы Садықов бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

{{Infobox Biography
| subject_name = Садықов Сағит Бөкеұлы
| image_name =Сыдықов Сағит Бөкеұлы.png
| image_size = 200px
| image_caption = Садықов Сағит Бөкеұлы
| date_of_birth = [[1926]]
| place_of_birth = [[Казталов ауданы]]
| date_of_death = [[1994]]
| place_of_death = [[Казталов ауданы]]
| occupation = композитор
| spouse = }}

'''Садықов Сағит Бөкеұлы'''([[1926]], [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Казталов ауданы]] - 11.[[1994]], Казталов ауданы) - әуесқой композитор, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері ([[1976]]). [[1943]] - 45 жылдары [[Екінші Дүниежүзілік соғыс|2-дүниежүзілік соғысқа]] қатысқан. [[1946]] - 49 жылдары Батыс Қазақстан облыстық филармониясының артисі. Ол 40 жылға жуық Казталов ауданы мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды. [[1958]] жылдары Атматыда өткен халық өнерпаздары фестиваліне қатысты. Сағиттың "Ән самал", "Таңғы шақ", "Малды ауылдың көңілашары", "Жастығымның куәсі" жинақтары жарық көрген. Сағит Еңбек Қызыл Ту, "Қүрмет белгісі" ордендерімен марапатталған.

== Өмірбаяны ==

* [[1943]]-[[1945]] жылы [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан.
* [[1946]]-[[1949]] жылы [[Орал]] облыстық филармониясының артисі.
Ол 40 жылға жуық Казталов ауданы мәдениет үйінің директоры қызметін атқарды.
* [[1958]] жылы [[Алматы]]да өткен халық өнерпаздары фестиваліне қатысты.

== Шығармашылығы ==

* «Ән самал»
* «Таңғы шақ»
* «Малды ауылдың көңілашары»
* «Жастығымның куәсі» жинақтары жарық көрген.

<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Нұруллах Магомед Рамазанұлы Садықов

2017-04-12T10:49:44Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Садықов Нұруллах Магомед Рамазанұлы бетін Нұруллах Магомед Рамазанұлы Садықов бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырм...

'''Садықов Нұруллах Магомед Рамазанұлы''' (1948 ж. т.) – физик, [[физика-математика]] ғылымының кандидаты. (1980), [[доцент]]. 1973 ж. [[Мәскеу]] мемлекеттік университетін, 1977 ж. осы оқу орнының аспирантурасын бітірген. [[Ақтау политехникалық институты]]нда аға оқытушы, доцент, деканның орынбасары қызметтерін атқарған.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref>
<ref>«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Қазақстандағы дзю-до күресі

2017-04-12T10:37:10Z

Нұрлан Рахымжанов:

'''Қазақстандағы дзю-до күресі''', республикада жетекші спорт түрлерінің бірі болып есептелінеді.

Республикалық чемпионаты [[1973]] ж. бастап өтіп келе жатыр. Алғашқы жылдары М.Әзімбаев, В.Ярославцев, А.Қамқоев, К.Мысықбаев, Б.[[Бостан Жаңбырбаев|Жаңбырбаев]], И.Вешагуров, ағайынды Жабраил және Исраил Кодзоевтар республиканың атын шығарды. Біраз жылдардан бері республикалық дзю-до күресінің тұңғыш төрағасы С.Жандосов атындағы халықаралық турнир өтуде. [[1995]] ж. Үндістанның Дели қаласында өткен халықаралық дзю-до бірлестігінің конгресінде қазақстандық жаттықтырушы Р.Байбосынов дүниежүзілік дзю-до бірлестігінің вице- президенті болып сайланды.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Спорт]]

Илья Григорьевич Борщов

2017-04-12T10:35:05Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Борщов Илья Григорьевич бетін Илья Григорьевич Борщов бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

[[File:Iljia Grigorievich Borshchow.png|thumb|alt=A.]]
'''Борщов''' Илья Григорьевич [19(31).7.1833, Ресей, [[Санкт-Петербург]] — 30.4 (12.5).1878, Чернигов губ.] — орыс ботанигі және химигі. 1868 жылдан Киев университетінің профессоры “Материалы для ботанической географии Арало — Каспийского края” (1865) деген еңбегінде өлкенің жалпы табиғатына сипаттама берген және оның флорасына ботан.-геогр. талдау жасаған. Борщов өсімдіктің 66 түрін картаға түсірді. Гүлді өсімдіктер жүйесі, өсімдік анатомиясы мен физиологиясы, коллоидты химия саласынан бірқатар еңбектер жазған.
==Дереккөздер</span>==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Раиса Степановна Боронина

2017-04-12T10:31:04Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Боронина Раиса Степановна бетін Раиса Степановна Боронина бетіне жылжытты

'''Боронина Раиса Степановна''' (1922 жылы туған, [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Есіл ауданы]] [[Боголюбово]] ауылы) — [[дәрігер]]. [[Социалистік Еңбек Ері]] (1971). [[Алматы]] мемлекеттік медицина университетін бітірген (1946). Еңбек жолын 1947 — 49 жылы [[Балкашино]] кентінде [[емхана]] меңгерушісі болып бастаған. 1949 — 57 жылы Балкашино ауданының аға дәрігері, 1957 — 86 жылы Балкашино ауданы ауруханасында бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген. Акушер-гинекологтардың Бүкіләлемдік конгресінің делегаты (1973, [[Мәскеу]]). 3-, 5-шақырылған [[Қазақ КСР]] Жоғарғы Кеңесінің депутаты. [[КСРО]] орден, медальдарымен марапатталған. 1986 жылдан зейнеткерлік демалыста.

==Дереккөздер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]

{{stub}}

Валентина Григорьевна Бородина

2017-04-12T10:30:42Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Бородина Валентина Григорьевна бетін Валентина Григорьевна Бородина бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Бородина Валентина Григорьевна''' (1935 жылы туған, [[Ресей]], [[Куйбышев]] облысы Петров ауданы Красная поляна селосы) – қызметкер. Куйбышев политехникалық техникумын (1956), [[КОКП]] ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1975) бітірген. [[Макинск]] ауданы байланыс конторында орынбасар (1956 – 63), Макинск ауданы партия комитетінде нұсқаушы, хатшының орынбасары, бөлім меңгерушісі (1963 – 70), [[Атбасар ауданы]] партия комитетінде хатшы (1971 – 73), [[Астрахан ауданы]] еңбекші депутаттар кеңесінің төрайымы, [[Алексеев (Архангел ауданы)|Алексеев ауданы]] партия комитетінің 1-хатшысы (1975 – 77), [[Целиноград]] облысы кәсіподақ кеңесі төрайымы (1985 – 91) қызметтерін атқарған.

==Дереккөздер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, II том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Орта Азия түркі әдеби тілі

2017-04-12T10:27:56Z

Нұрлан Рахымжанов:

'''Орта азия түркі әдеби тілі''' (орта түркі тілі, [[шағатай тілі]]) - негізінен, араб әліпбиіндегі ХІҮ-ХҮІ ғ. жазба ескерткішінің тілі.

бұл тілдегі мұралар - әр алуан орта ғасыр ескерткіштері. Араб жазуының түркі тілдерінде қолданылуы XI ғасырдан-ақ басталатыны белгілі. Мұндай түркі тілдес ескерткіштердің қазірде мағұлым болған тұңғыш нұсқасының бірі - ''"Құтадғу біліг"'' (1069 жыл) дастаны. Бұл ғақлия дастанының араб әрпімен жазылған [[Наманган]] және [[Каир]] қолжазба нұсқалары шамамен ХІІ-ХІІІ ғасырларда көшірілген. [[Махмұд Қашқари|Махмұд Қашғари]] ''"Диуан лұғат ит-түрік"'' деген түркі тілдері саласын- дағы арабша жазылған тарихи-салыстырмалы сөздік-зерттеуі де XI ғасырдың мұраларына қосылады. ХІІ-ХІҮ ғасырларда араб әліпбиімен жазылған туркі тілінде жазылған ескерткіштер - [[Ахмед Йүгінеки]]дің "Хибат ул-хақаиқ" ("Ақиқаттар тартуы"), "Қисас ул-анбия" ("Әулие- әнбиелер қиссасы") т. б. Осы іспетті туындылар тілі жағынан Ү-ХІ ғасырдағы көне түркі тілімен ертеден әдетке айнапған дәстүрлі жалғастығы бар екенін керсетеді. Бұл салада профессор A. К. [[Александр Константинович Боровков|Боровков]] ХІІ-ХІҮ ғасырдағы ескерткіштерді зерттеу — қазіргі белгілі бір тілдің аясындағы ғана енші емес, бүкіл түркітанудың алдында тұрған аса күрделі ортақ міндет" деп өте орынды көрсеткен. Асылында, осы аталып отырған жазба ескерткіштердің ХІҮ-ХҮ ғасырдан бері қарай дамып, [[Орта Азия]]да кеңінен пайдаланған әдеби тіл нұсқасы "шағатай" тіліндегі ескерткіштермен ішінара айырмашылықтары бар екенінін де ескеру қажет. Көне түркі тілі, оның бір тамыры саналатын көне ұйғыр тілі, Орта Азия түркі әдеби тілі (классикалық "шағатай" әдеби тілі) бір-біріне ұласып тұрған. [[Орта Азия]]дағы түркі әдеби ескерткіштерінің тілінде профессор С. Е. Мапов бұл кітаби тілдің "біртіндеп ұйғыр дәуірінен шағатай дәуіріне" өту кезін (шамамен ХІ-ХІҮ ғ.) байқап шықты. Осы кезеңнің көптеген шығармалары (''"Миражнама", "Тезкерей әулия", "Бақтиярнама"'' т. б.) және [[Әлішер Науаи]]дің алдында болып еткен Лутфи, Атаи т. б. ақындардың өлеңдері ұйғыр және араб әліпбидегі [[қолжазба]]лар түрінде таралып, осы күнге шейін сақталған.
==Шағатай тілі==
"Шағатай тілі" дегеніміз [[Шыңғысхан]]ның екінші ұлы, Шағатайдың ұлысына енген Орта Азия, [[Жетісу]] және [[Шығыс Түркістан]] жерінде кең тараған жазба әдеби түркі тілінің тұспалды атауы ретінде ХІҮ ғасырда пайда болды. Түркітану әдебиеттерінде "шағатай тілі" (немесе сыңаржақ ұсынылған "ескі өзбек тілі") деген термин [[Ақсақ Темір]] мирасқорлары заманында өз дамуының классикалық түріне жеткен ХІҮ- ХҮІ ғасырлардағы орта азиялық әдеби "түркі" тілін керсетеді. "Шағатай" тілінің ХІ-ХІІІ ғасырлардағы шығыс түркістандық түркі әдеби тілімен және ХІІІ-ХІҮ ғасырлардағы [[Алтын Орда|алтынордалық]] түркі әдеби тілімен бір ізден таймай жалғасуында ешқандай дау жоқ. [[Радлов|В. В. Радлов]], A. Н. Самойлович, A. К. Боровков, A. М. Щербак сияқты зерттеушілер "шағатай" тілінде көне ұйғыр тілінің толып жатқан элементтерін, әдеби тіл нормаларының белгілі бір жасандылығы мен қатып қалған қағидалық сипатын керсеткен. Алайда, өзбек пен қазіргі ұйғыр сияқты өте жақын туыс тілдер үшін ХІҮ-ХҮІ ғасырдағы біртұтас әдеби, жазба тіл дәстүрінен айырылу тіпті қиын. Бұған қоса, "шағатай" тілінде қазақ тілінің де өзіндік элементтері жоқ емес. Мысалы, Әлішер Науаи "Хамса" (''"Бес дастан кітап"'') деген шығармасын 1484 жылы "түркіше" жазар алдында өзінен ілгерірек аттас шығармаларды "фарсы" тілінде жазған ұлы ақындарға медеу қылып мынандай тілек білдіреді:
<poem>"Мен ки талап йолыда қойдум қадам,
Бар-дур умидим ки чу түтсам қалам,
Йолдаса бу йолда Низами йолум,
Қолдаса Хусрау білә Жами қолұм".</poem>
Бұл мысалда ''қолдаса'' мен ''йолдасса'' сөздері есім сөзден етістік тудырушы ''-да'' жұрнағымен қолданылған қазақтың ''қолдаса, жолдаса'' сөздері сияқты, бірақ қазіргі ұйғыр мен өзбектің ''қолласа, йолласа'' (''қулласа, йулласа'') түрлеріндей емес.

Орта түркі ("шағатай") тілінде жазылған орта азиялық жазба әдеби шығармалардың дәстүрлері ХҮІІІ-ХІХ ғасырларда түркі тілдес өзбек, ұйғыр, түрікмен, қазақ пен қарақалпақ хапықтарының жазба әдеби тілінің қалыптасуына мейлінше зор әсерін тигізеді. ХІҮ-ХҮІ ғасырлардағы орта түркі тілінің негізгі дәстүрлері мен атауын сақтап тұрғанына қарамастан, ХҮІІ-ХІХ ғасырлардағы ұйғырдың классикалық әдеби тілі мен ескі өзбек әдеби тілінде (бұл кезеңге осы атаудың қолдануы әбден орынды), ескі түрікмен, ескі қазақ және ескі қарақалпақ жазба әдеби тілдерінде халықтық сөйлеу тілдерінің ықпалы барған сайын айқындала, күшейе береді. Жалпы алғанда, осы ескі әдеби тілдерде, оның алдыңғы "шағатай" тілдеріндегідей, сөздерінің дыбыстық тұлғасы (айтылуы) бұрынғы [[Араб тілі|арабша]] емлесінің олқылықтары салдарынан әлі де болса жете анықталмаған. Араб жазуындағы ескерткіштерде көпке шейін түркі тілдерінің өздеріне тән дыбыстар ажыратылып таңбаланбаған, бір ғана таңбамен берілген (Мысалы, дауысты ''а'' мен ''е, ы'' мен'' і, ү'' мен ''у, о'' мен ''ө'', дауыссыз ''к'' мен ''г'' дыбыстары). Соңғы жәйт "шағатай" (орта түркі) тілі мен оның дәстүріне мұрагер болған жоғарыда аталған ескі жазба тілдерінің диалектілік негізін анықтауына үлкен нұқсан келтіреді.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақ тілі]]

Илья Григорьевич Боров

2017-04-12T10:12:39Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Боров Илья Григорьевич бетін Илья Григорьевич Боров бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Боров''' Илья Григорьевич (5.5.1899, Украина, Кременчуг қаласы — 27.5.1961, [[Қырғызстан]],[[Бішкек]]) — режиссер, Қазақстанның халық артисі (1936). 1919 — 22 ж Киевтің театр студиясында оқыған. 1926 ж Мәскеудегі Жоғары театр шеберханасын бітіріп, 1926 — 35 ж Иваново — Вознесенск облысында Кәсіподақ жұмысшы театрында режиссер, 1935 — 37 ж [[Қазақ драма театры]]ның көркемдік жетекшісі болған. Кейін Ижевск, Барнаул, Тула театрларында қызмет еткен. 1952 ж Қырғыз драма театрына ауысқан. Қазақ драма театрының сахнасында ол қойған Н.Ф. [[Погодин]]нің “Ақсүйектері”, Н.В. [[Гоголь]]дің “Ревизоры” (1936), М.[[Әуезов]]тің “Алма бағындасы”, Боров [[Майлин]] мен Ғ.[[Мүсірепов]]тің “Амангелдісі” (екеуі де 1937) спектакльдері кезінде көрермендер көңілінен шығып, жоғары баға алған. Қырғыз драма театрында еңбек еткен жылдары А.М.[[Горький]]дің “Егор Булычов және басқалар” (1953), Боров [[Рахмановтың]] “Жүрек сырлары” (1954), А.Көбегеновтің “Болат пен Тынар” және “Қарағай бұлақ” (1956, 1959), Т. Әбдімомыновтың “Әшірбай” (1957), т.б. спектакльдерін қойған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>
<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Төлеғұл Ғосман Төлеғұлұлы

2017-04-12T10:02:30Z

Нұрлан Рахымжанов:

'''Төлеғұл Ғосман Төлеғұлұлы''' - (1950 жылы туған, [[Солтүстік Қазақстан облысы]] Айыртау ауданы Әлжан ауылы) – [[журналист]], [[жазушы]]-[[аудармашы]], қоғам және мәдениет қайраткері. [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі.

Ауыл шаруашылығы техникумын (1975), ҚазМУ-ды (1983) бітірген. Еңбек жолын 1968 ж. [[трактор]] жүргізушісі, байланыс монтері болып бастаған. Зеренді ауданы газеттінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы, «Қазақстанның 40 жылдығы» атындағы ұжымшарда партком хатшысы, облыстық «Көкшетау» газетінде бөлім меңгеруші, Көкшетау облысы атқару комитетінде референт, облыс әкімінің хатшысы, облысы тіл басқармасының бастығы, ҚР мәденит, ақпарат және қоғамдық келісім минститунде бас маман, бөлім бастығы; [[Ақмола облысы]] ақпарат және қоғамдық келісім басқармасы бастығының орынбасары (1997 – 99). 2004 жылдан Ақмола облысы тілдерді дамыту басқармасының бастығы қызметін атқарған. [[Мағауин Мұхтар Мұқанұлы|М. Мағауиннің]], [[Досжан Дүкенбай|Д. Досжанның]], [[ Серік Сәбитұлы Әбдірахманов|С. Әбдірахмановтың]], тағыда басқа кітаптарын орыс тіліне, көптеген әлем философтары мен саясаткерлерінің еңбектерін қазақ тіліне аударған. «Қазақ тілінің жанашыры» белгісімен, медальдармен, ҚР Президентінің, Мәдениет және ақпарат институтінің, Тіл комитетінің Құрмет грамоталарымен марапатталған.<ref>Қазақ Энциклопедиясы</ref>

*2000 жылдан - Ақмола облысы бойынша Ақпарат басқармасының бастығы.
*2004 жылдан бері - Ақмола облыстық Тілдерді дамыту басқармасының бастығы. [[Қазақстан журналистер одағы]] 7-ші съезінің делегаты (1987). Ақмола округтық ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаттарын сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. ''«Мәдениет қайраткері»'' белгісімен (2005), ''«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005)'' медальдарымен, ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің құрмет грамотасымен (2000) марапатталған.

Үйленген. Жұбайы - Төлеғұл Күлзағила Ержанқызы
(1955 жылы туған), облыстық Салауатты өмір салтын қалыптастыру орталығының экономист-бухгалтері. Қыздары – Бибігүл (1976 жылы туған), банк қызметкері; Бақыт (1977 жылы туған), ҚР Білім және ғылым министрлігінде бөлім бастығы; ұлы - Олжас
(1985 жылы туған), студент.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Bio-stub}}

[[Санат:1950 жылы туғандар]]
[[Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]]
[[Санат:Ақмола облысы тұлғалары]]

Қазақ архитектурасы

2017-04-12T05:57:15Z

Нұрлан Рахымжанов:

{{Ислам мәдениеті}}
[[Сурет:Домбауыл кешен.jpg|thumb|right|Домбауыл кешені. 8 - 9 ғасыр]]
'''Қазақ архитектурасы''', [[Қазақ]] [[сәулет]] өнері – ғимараттарды, [[құрылыс]]тар мен [[ескерткіш]]тер кешендерін жобалау, салу, оларға уақыт талабына сай [[эстетика|эстетиклық]] көркемдік сипат беру өнерінің ұлттық саласы.

Материалдық игілікті жасаудың басты саласы ретінде Қазақ архитектурасы қоғамның өндірістік-экономика дамуына, ғылым және техника жетістіктерімен жарақтануына, оны жасаушылардың дүниетанымдық-эстет. талғамына тығыз байланысты жағдайда өркендейді. [[Қазақстан]] аумағындағы жекелеген аймақтарды, оның ішінде Оңтүстік Қазақстан өңірін адамдар [[шелл-ашель дәуірі]]нде (ерте [[палеолит]] кезеңі) қоныстана бастады. [[Ашель-мустье]] кезеңінде қоныстану аумағы айтарлықтай кеңейді. Қазақстан жерінде құрылыс салу жоғары палеолит дәуірінде пайда болды. Қаратаудағы, Баянауылдағы, Ұлытаудағы, Маңғыстаудағы үңгірлер мен адам тұрақтары шағын топтар болып өмір сүрген, бірігіп еңбек еткен алғашқы қауымдық құрылыстар аңшылардың, кейінірек ертедегі рулық қауымдарды құрған адамдардың тіршілік жайын сипаттайды. Бұл дәуірден ортасында дөңгелек ошағы бар, тастан немесе топырақтан қаланған, аласа қабырғалы, төбесі сырықтармен жабылған алғашқы тұрғын үйлердің (Орт. Қазақстандағы Тамды, Бөрібас,
[[Сурет:Қазақ архитектурасы.jpg|thumb|right|Қазақ архитектурасы. Қошқар Ата қүлпытасы. Атырау облысы]]Дамсы тұрақтары) іздері сақталып қалған. [[Металл]] құралдарын пайдалану, кетпенді егіншілікке, мал өсіруге ауысу қоғамдық еңбек бөлінісінің бастамасы болды. Бақташы тайпалардың бөлініп шығуы кейінгі қола дәуірінде ([[Беғазы-Дәндібай]] мәдениеті) ұланғайыр далалық жерлерді игеруге мүмкіндік берді. [[Қола дәуірі]] тұрақжайлары тұрғын және шаруашылық бөлігі болып, қоршаумен екіге бөлінген (бұлар шаруашылыққа арналған қосымша құрылыстармен бірге дөңгелене орналасқан) тік бұрышты жеркепелер тобынан құралды. [[Ошақ]]тың үстіндегі орталық кеңістік бөренелермен сатылы-үшбұрышты түрде, басқа жағы тіреулі бөренелермен жабылды, қабырғалары тақта тастан қаластырылды немесе топырақтан соғылды (Оңтүстік Қазақстандағы Атасу, Бұғылы тұрақжайлары). Кейінірек дөңгелек пішінді үйлер, оның ішінде жиналмалы киіз үйлер, төбесі түйетайлы етіп жабылған тік бұрышты құрылыстар (қыстаулар) пайда болды. Сонымен қатар қабір үстіндегі құрылыстардың пішіндері мен түрлері сараланып бөлінді. Қола дәуір сәулет өнерінің үлгісі өңделмеген тақтатастан қаланған Дың ескерткіштері кездеседі (екідың ғимараттары). Тас ғасырының мәйіт жерленген бейіттері күмбезбен көмкерілген және айналасы дөңгелене қоршалған, ортасында тас мүсіндері бар сәулетті кешендер түрінде жасалған. Қабір үстінде көлденеңі 30 м-ге жететін үлкен қорғандар (Жезқазған облысындағы Ақсу-Аюлы кешені) жиі салынған.
[[Сурет:Арыстан баб кесенесі.jpg|thumb|right|Арыстан баб кесенесі, 12 ғ.]]
===Қола дәуіріндегі кешендер===
[[Сурет:Алматыдағы телеорталық.jpg|thumb|right|Алматыдағы телеорталық]]
Неғұрлым кейінгі дәуірдегі кешендер тас тақталармен тік бұрышты етіп қоршалды, кіре берісте галереялар салынды, төбесі бағаналармен (Беғазы, Қарағанды облысы) жабылды. Тегіскен мазарларының композицияларында (б.з.б. 9 – 6 ғасырлар, [[Қызылорда облысы]]) сыртқы қабырғалардың шаршылары оларға кірігіп тұрған дөңгелек камералармен (шикі кірпіштен тұрғызылған), сырықтармен жабылған шатырмен үйлесіп тұр. Б.з.б. 4 ғасырларда құрылыста төбені күмбездеп жабу тәсілі, сондай-ақ, оның алуан түрлері – [[цилиндр]], сопақ, [[кеспек]] тәрізді түрлері кеңінен қолданылды. Бұлар негізінен [[сақ]] тайпалары көсемдерінің [[мазар]]ларында (Баланды-2 кешені, Қызылорда облысы) тұрғызылған. Қола дәуіріндегі қабір үсті құрылыстары пішіндерінің композициясы мемориалдық және басқа құрылыстардың пішінін қалыптастыру үшін үлгі болған космогониялық түсініктердің белгілі бір жүйесі екенін дәлелдейді. Олардың жекелеген шарттары Қазақстанның кейінгі дәуірдегі ғұрыптық архитектурасының негізіне айналды.
===Ерте орта ғасырлардағы кешендер===
Ерте орта ғасырларда отырықшы халықтардың тұрғын-жайларын жоспарлау құрылымы өзгерді. Ежелгі бекініс-қалалардың орнына нығайтылған бекініс-үйлер пайда болды, кейіннен олар қамалдарға айналды. Қамалдардың айналасына немесе бір жағына [[Орта Азия]]да шахристан деп аталатын қалалар салынды. Олар бірнеше қорғаныс дуалдарымен қоршалды. Шахристанда негізінен діни [[ғимарат]]тар, [[базар]]лар, ақсүйектердің, әкімдердің, ірі қолөнершілер мен саудагерлердің тұрғын үйлері тұрғызылды. Қалалардың экон. маңызы онан әрі артқан сайын оларға іргелес ұсақ қолөнершілер, саудагерлер, кедейлер тұратын рабаттар пайда болды. Үйлер мен қорғаныс құрылыстары, қорғаныс дуалдары мен мұнаралары шикі кірпіштен және саз балшық соқпаларынан салынды. Тараз қазбаларынан ірі діни ғимараттарды әшекейлеуге арналған пішімі алуан түрлі көптеген күйдірілген саз тақталары табылды. [[Тараз]] тақталары 5 – 7 ғасырларда Ақ-Тепедегі (Ташкент түбінде), Пенжикенттегі, Барахшадағы бекініс-үйлерінен табылған архит. нақыштың осындай түрлерімен біртекті. Қалалар сауда-экон. маңызының онан әрі артуы шахристанға шығыс, оңт. және батыс жағынан келіп тірелетін қала іргесіндегі рабаттардың дамуына жағдай туғызды. 11 – 12 ғасырлар қарсаңында қирап қалған бұрынғы бекіністердің орнына қаланы билеушілердің кеңейтілген, қайта жөнделген қорғаныс жүйелері бар жаңа бекіністері (сарайлар) тұрғызылды. Қаланың жоспарлау құрылымы мен бекіністері үш кезең бойында қалыптасты. Негізгі құрылыс материалдары саз балшық соқпалар мен шикі кірпіш болды. Бірінші кезеңдегі бекініс ғимараты шикі кірпіштен екі қабатты монументті етіп салынды. Оның тұғырлы қабатының ортасына биікт. 2 қабат, диам. 5,8 м жартылай өрісті күмбезбен көмкерілген және де бекіністің жоғ. [[қабат]]тағы басқа да бөлмелерінен бөлек сегіз қырлы зал орналасты. Залдың ортасында тас тақталармен шегенделген [[құдық]] қазылды. Ғимараттың батыс беті жағындағы залдың кіре берісі үстіңгі қабаттағы тұрғын жайлармен, күмбезбен көмкерілген баспалдақтар галереялары арқылы байланысады. [[Қабырға]]лардың түрлі биіктігінен ойылған ойықтардан галереяларға жарық түсірілді. Күмбезді зал ерекше құралымды құрылымымен көзге түседі. Шаршы пішінді сегіз бұрышқа айналдыру үшін оның бұрыштары кірпіш бағаналармен 2,88 м биіктікке дейін көтеріліп, содан кейін сегіз қырдың бұрыштарынан, айналдыра қалау әдісімен тұрғызылған жартылай өрісті күмбездің іргетасынан сатылы аркалар тұрғызылған. Қалыңд. бір кірпіш (40 см) күмбездің сыртқы 4 жағы айқас тартылған бедерлермен нығайтылған. Барлық бөлмелер мен баспалдақты [[галерея]]лардың өтпе жолдары сыналап қаланған жебе тәрізді аркалармен жабылған. Осындай бекініс үйі Шардара бөгенінің аймағындағы Ақтөбе-І ежелгі елді мекенінен табылды. Бұл шикі [[кірпіш]]тен тұрғызылған екі қабатты бекініс-үйдің бөлмелері жоғарыда айтылған тәсілмен жоспарланған, ортасында құдықты залы бар. Луговой т. ж. ст. (Жамбыл облысы) аймағындағы ежелгі Құлан қ. өзінің жоспарлану құрылымы, құрылыс материалдары және құралымдық тәсілдерінің ерекшеліктері жөнінен ерте орта ғ-ларға тән қалалардың қатарына жатады. Қазақстанның ерте орта ғ-лық ескерткіштерінің ішінде Ақыртас деп аталатын салынып бітпеген құрылыс керуен-сарайға арналған.

===9 – 10 ғасырлардағы кешендер===
[[Сурет:Astana tower1.jpg|thumb|right|Астанадағы "Astana Tower" әкімшілік ғимараты]]
9 – 10 ғасырларда Қазақстанда бүкіл Орт. [[Азия]]дағы сияқты, зор сапалық өзгерістер болды. 11 – 12 ғ-ларда ол гүлдену шегіне жетті. Бұл кезеңнің қалалары 3 жеке құрылымнан тұрды: қамал, шахристан және рабат. Құрылысқа күйдірілген кірпішті қолдана бастау – сәулет өнерін дамыту ісіндегі ілгері дамуға жол ашты. Ғаныш ерітіндісін қосып күйдірілген кірпіштің өте берік болуы ғимарат төбесі құралымын жетілдіруге, үйлердің аумағын ұлғайтуға жағдай туғызды. Ғаныш ерітіндісінің тез қататын қасиеті күмбездерді шегендеусіз қалауға қол жеткізді, мұның орманы жоқ аймақтар үшін зор маңызы болды. Ерте орта ғ-лар құрылыстарындағы шаршы пішінді күмбездердің іргесі дөңгелек пішінді күмбездерге ауысуы сатылы-аркалы белдеулер арқылы жүзеге асырылды. Ғимараттардың құрылымында сегіз қырлы барабандар пайда болды. Олар ғимараттың шаршы пішінді төм. аумағының күмбездерге ауысуын оңайлатты. Желкендер сегіз бұрыштың қырларына орнатылды. Күйдірілген кірпіш бастапқыда негізгі конструкциялардың, шикі кірпіштен тұрғызылған монументті құрылыстардың (Қызылорда облысындағы бүгінгі күнге дейін біршама жақсы сақталған Сараман-Қосы мұнарасы және Бегім ана мұнарасы) алдыңғы жақ бетін қаптау үшін қолданылды. Сыртқы аумағы мұнара секілді қабір үстіне шатырлы құрылыстарды салудың ең ежелгі жергілікті дәстүрін сақтап қалған екі ескерткіштің маңызы зор (Тегіскен мазарларының солт-тегі тобы, б.з.б. 9 – 6 ғ.; Баланды күмбезі б.з.б. 4 – 2 ғ-лар).Қарахан әулеті билігі кезінде сәулет өнері барынша гүлденіп өсті. Қазақстан жерінде бұл кезеңнен Жамбыл облысындағы Бабажы қатын кесенесі (10 – 11 ғ.), Қарахан күмбезі (11 ғ.), [[Айша бибі кесенесі]] (11 – 12 ғ.), [[Жезқазған облысы]]ндағы Жұбан ана күмбезі (11 – 12 ғ.), [[Тараз]] қаласындағы моншалар, т.б. ескерткіштер біршама жақсы сақталған, кейбіреулерінің қалдықтары бар. [[Айша бибі мазары]] мемориалдық құрылыстардың орт. білікті түріне жатады. Егер Бабажы қатын кесенесі және Қарахан [[мазар]]ының тек алдыңғы беттері кірпішпен өрнектелген болса, Айша бибі кесенесі түгел әсем және сан алуан геом. және көгеріс нақышына құрылған әшекей тақталармен қапталған. Күн түскен кезде ғимарат қабырғалары алуан түспен құлпырып тұрады. Ескерткіш қабырғаларының құралымы ерекше.
Қарағанды облысының Ұлытау ауданында орналасқан [[Аяққамыр күмбезі]] Орт. Қазақстанның аса көрнекті ескерткіштерінің қатарына жатады. Кейбір зерттеушілер оны оғыз-қыпшақ дәуіріне (11 – 12 ғ-лар) жатқызады. 11 – 12 ғ-лардағы ғимараттардың күмбездеп жабылу құралымдары, архит. аумақты композициямен салынуы және архит. сәндік құралдары мен пішіндері Қазақстан жеріндегі сәулет өнерінің озық үлгімен ілгері дамуына негіз болды.
Орт. Қазақстан ескерткіштерінің арасында Алаша хан күмбезі (10 – 11 ғ-лар) өзінің архит. келбетімен ерекше көзге түседі.
[[Түркістан]] қаласындағы [[Қожа Ахмет Иасауи]] ханақасы 14 ғ-дың аяғы мен 15 ғ-дың басындағы сирек кездесетін бірден бір архит. ескерткіш болып табылады. Ғимаратты әсемдеуге ғанышқа, ағашқа, сүйекке ою-өрнек салу, тас пен металды көркемдеп өңдеу тәсілдері, халықтық бейнелеу өнерімен етене байланысты өрнектер үлгісі кеңінен қолданылды. Бұл тамаша ескерткіште [[Қазақстан]] мен Орта Азия халықтарының көп ғасырлық құрылыс өнерінің жетістіктері пайдаланылған. Қазақтың халықтық [[сәулет]] [[өнер]]ін дамытуда [[ескерткіш]]тің маңызы орасан зор болды.
===13 – 14 ғасырлардағы кешендер===
Қазақстанның онан әрі дамуы Орта Азия мен Қазақстан халықтарының сәулет өнерін өркендетудің жалпы бағыт-бағдарын бейнеледі. Күмбез астындағы құралымдар жетілдірілді, құрылыстардың композ. құрылымын өзгерткен қос қабатты сымбатты барабандар, ғимараттарға әсемдік және архит. өзіндік түр беретін алуан түсті жылтыр кірпіштер, қаптағыш тақталар пайда болды.
===15 – 18 ғасырлардағы кешендер===
[[Сурет:Қызылорда теміржол вокзалы.jpg|thumb|right|Қызылорда теміржол вокзалы]]
Қазақстанның далалық аймақтарында салынған діни және мемориалдық ескерткіштер 3 негізгі топқа бөлінеді: 1) күмбезді мазарлық; 2) қоршаулар (сағана там, төртқұлақ там); 3) қабір үстіндегі ескерткіштер және қабір үстіндегі ұстындар (сыпа, үштас, бестас, қойтас, құлпытас, т.б.). Мазарлар композициясына қарай: мұнаралы, порталды-күмбезді, орт. білікті; жабу түріне қарай: сфералық немесе барабаны бар яки барабаны жоқ, шатырлы (сопақша), күмбезді болып бөлінеді. 15 – 18 ғ-лардағы мұнаралы құрылыстарға Қызылорда облысының Шахнияз, Қармақшы ата мазарлары, Оңтүстік Қазақстан облысының Созақ ауданындағы мазарлар, т.б. бірқатар ескерткіштер жатады. Олар тік бұрышты немесе көп қырлы іргетасқа қойылған биік көп қырлы барабан арқылы сопақша немесе ұя тәрізді күмбезбен жабылған. Іші еңселі, 2-қабаты күмбезбен көмкерілген, босаға табалдырығы аласа. Мұндай құрылыстардың шығуы көшпелі баспананың (күйменің) тууына себеп болды. Дөңес жерлерге салынған бұдан ертеректегі мұнаралы құрылыстардың – Қызылорда облысындағы Ақсақ қыз, Сараман-Қосы, Бегім ана (10 – 12 ғ-лар) секілді бірсыпыра ескерткіштер пішіндерінің композициясы мен құрылымы ежелгі қорған құрылыстарынан алынғаны дәлелденді. Қозы Көрпеш-Баян сұлу мазары, [[Домбауыл кешені]], [[Діңгек]] ғимараттарының құрылыс ерекшелігінде қола дәуіріндегі Дың ескерткіштері белгілері айқын көрінеді (8 – 10 ғ-лар). Космол. үлгілер діни құрылыстар архитектурасының ертедегі түрлерінің бірі және әр түрлі этн. бірлестіктердің орт-тары болды. Оңт. облыстардағы күмбезді мазарларды салу ісіндегі құралымдық тәсілдер мен пішіндер композициясы Орта Азия архитектурасы ықпалымен дамыды. Оқша ата мазарын (15 – 16 ғ-лар) салған сәулетшілер тік бұрышты қабырғалардан бұрыштардағы аркалар арқылы бірте-бірте күмбездерге көшу тәсілін қолданды. Жүніс ата мазарын салу үстінде өңделген кірпіштен жасалған күрделі сталактиттер жүйесі пайдаланылды.Орт. білікті күмбезді мазарлар ([[Айғожа ишан күмбезі|Айқожа ишан күмбезі]], 17 ғ., Қызылорда) кеңінен тарады. Оңт. және шығыс аймақтарда 4 шағын күмбезі бар мазарлар өріс алды. Орт. және Бат. Қазақстанда бұрышты күмбездердің орнына ұшы сүйір шағын мұнаралар немесе үшбұрышты құймалар (төрт құлақ) орнатылды. Күмбездердің пішіндерінде қабат жасау дәстүрі сақталған. Бат. Қазақстан мазарларында мұқият қаланған және беті өңделген қабырғаларға керісінше, өңделмеген әктастардан күмбез тұрғызу әдісі тарады. Бұл архит. дәстүр ертедегі темір дәуіріндегі мемориалдық және діни ескерткіштерден басталған үш қабатты қорған және неғұрлым кейінгі дәуірдегі мұнаралы құрылыстардың пішіндерімен сабақтас. Сатылы қорғандар түрлерінің дәстүрлері қабір үстіндегі құрылыстар архитектурасында Қазақстанның барлық жерінде үштас, бестас, сыпа, сандықша түрінде сақталып қалды. 20 ғ-дың қарсаңында тастан немесе шикі кірпіштен 3 – 5 – 7 қабатты, биікт. 8 м-ге дейін жететін шағын сатылы-үшбұрышты қабір үсті ескерткіштері жасалды (Шығ. Қазақстан)
===15 – 18 ғасырлардағы кешендер===
Үстіртте, Маңғыстауда, Орал маңында салынған мазарлар [[Еуразия]]ның көптеген көшпелі халықтарында кең тараған баспана – күймені еске түсіреді. Іргетасы жоқ бұл мазарлардың босағасы берік бекітіледі, олардың ойықтары перделерді немесе шымылдықтарды еске түсіреді. Күмбездерінің ұшы оймышты сүмбі орнатылған цилиндр немесе шар тәрізді болып келеді. Барабандарға күмбездер орнату жиі кездесті. Ішкі безендіруі де баспана-күймемен сабақтастықты байқатады. Бірақ кейбір бөлшектерден сағаналы қорған астындағы құрылыстар (күмбездердің пішіні, тұрмыс заттарының, қару-жарақтың бейнесін салу, жоғ. ойық, т.б.) дәстүрлерінің ықпалы көрінеді. Қазақстан халықтарының көшіп-қону дәстүрінің біраз өзгеруіне байланысты, күймелер бірте-бірте жойылып, оның орнына бұрын халық арасына онша тарамаған, орын ауыстыруға, қайта құруға неғұрлым қолайлы жиналмалы, алмалы-салмалы киіз үй қолданылды (қ. Киіз үй). Дәулетті адамдардың киіз үйлері тікпе немесе жапсырма әшекейлермен өрнектелген ақ киізбен (ақ түс бұрын шарапатты болып есептелді; ру, ауыл, тайпа басының белгісі болды) жабылды. Киіз үй өрнегінің құрылымы, сондай-ақ, оның барлық композициясы белгілі бір жүйеге негізделді (шеңберлі шаңырақ – күн, уықтар – күн сәулесінің тарам-тарам шапағы, аспалы желбаулар немесе бақандар – “өмір ағашы”). Киіз үйдің ортасына ошақ орнатылды. Оның есікке қарама-қарсы түпкі бөлігі – төр (құрметті) деп аталып, есіктің оң жағы әйелдердің орны (мұнда үй жиһаздары – жүк аяқ, абдыра, т.б. қойылды) деп есептелді. [[Есік]] (сықырлауық) әшекей, нақыш салынған тақтайлардан жасалды, ал киіз есік ши тоқымасының үстіне жабылды. Верный (қазіргі Алматы қ.) қаласының әкімш.-қоғамдық орт. 19 ғ-дың 80-жылдарының орта шенінде қазіргі 28 гвардияшы-панфиловшылар бағы маңына (бұрынғы қала бағы) салынды. Бақтың айналасында ірі ғимараттар: губернатор үйі, офицерлер үйі, қоғамдық жиналыс ғимараты (қазіргі Қазақконцерттің әкімш. ғимараты), гимназия және архиерей үйлері орналасты. Олардың кейбіреулері (губернатор үйі, 1887 ж. Жер сілкінісі кезінде қираған) орыстың классик. архитектурасы стилімен салынды. Сілкініс қаланың тастан тұрғызылған көптеген құрылыстарын қиратты. Одан бергі кезде шағын үйлер күйдірілген кірпіштен қаланған аласа тұғыр қабатының үстіне ағаштан тұрғызылды. Қаланың ірі ғимараттары ағаштан қиюластырылды. 1911 жылғы күшті жер сілкінісінен қирамай қалған үйлердің бірсыпырасы бүгінгі күнге дейін сақталған.
Қазақстанда қалалар санының өсуіне байланысты жұмысшы поселкелері мен сауда-қолөнер орт. да көбейді. Табиғат байлықтарын пайдалану негізінде Қарағандыда, Успенскіде, Жезқазғанда, Риддерде, Зыряновта, Шахта қ. маңында, Доссор, Мақат және басқа мұнай кәсіпшіліктерінде кенттер пайда болды.
[[Сурет:Астанадағы Океанариум кешені.jpg|thumb|right|Астана Халықаралық Әуежайы]]

===19ғасырлардағы кешендер===
[[Ғимарат]]тар мен құрылыстардың жаңа түрлері тұрғызылды, қалаларды жоспарлау мен салудың соны тәсілдері белгіленді, өткен кезеңдердегі монументтік сәулет өнерінің дәстүрлері қайта жанданды, жаңа материалдар мен құралымдар, ғимараттарды көркемдеп, сәндеудің архит. пішіндері мен құралдары пайда болды.1927 – 29 ж. Респ. жоспарлау к-тінің арнаулы комиссиясы ауылға арналған тұрғын үйлердің, қоғамдық ғимараттардың, басқа да ш.-тұрмыстық үйлердің бірсыпыра типтік сұлбасын, бас жоспарларын жасады. Жаңа құрылыстар негізінен бос жатқан жерлерде жүргізілді. Қызылорда қаласында жеке әкімш. ғимараттары мен тұрғын үй орамдары жедел қарқынмен салынды. 30-жылдардың басында Алматы қаласында құрылыс кең өріс алды. [[Түркістан-Сібір]] т. ж-н салу және республика астанасын Алматыға көшіру қаланың қауырт өсуіне қолайлы жағдай жасады. Қаланы көркейтіп дамыту, Алматы үшін жоспарлаудың дәстүрлі тікбұрышты-орамды жүйесі бойынша, көлденең қиып өтетін көшелерді ұзарту жолымен батыс бағытқа қарай дамытылды. Қала орт. жаңа құрылыстар ауданына (қазіргі Абылай хан даңғылы мен [[Панфилов көшесі]]нің аралығына) ауысты. 1926 – 34 ж. Үкімет үйінің ғимараты, Байланыс үйі, Түрксіб т. ж. басқармасы үйі салынғаннан кейін республиканың басты әкімш. алаңы ұйымдастырылды.

30-жылдардың басынан сан.-тех. жағынан жақсы жабдықталған көп пәтерлі тұрғын үйлер (Алматы қаласындағы Фурманов және Қабанбай батыр көшелерінің бұрышы) салу қолға алынды. Тұрғын үйлердің сыртқы көрінісіне үйлесімді, көбінесе, біраз геом. пішіндер – терең ойылған терезелер, балкондар, т.б. басты белгілерге айналды. Бұл көбінесе, архитектурада осы жылдары үйлердің қаңқалы негізге құрылғанына және “конструктивизм” идеяларының үстемдік еткеніне байланысты болды. Алматыда Гоголь көшесі мен Достық даңғылы бұрышындағы екі қонақ үй (1931 – 32), зоотех.-малдәрігерлік ин-тының жатақханасы (1934 – 36), Д.Қонаев пен Қабанбай батыр көшелерінің бұрышындағы көп пәтерлі тұрғын үй (арх. А.Стременев, С.Шевырев) осындай архит. тәсілдермен салынды. Өнеркәсіптік және азаматтық құрылыстар: Ақтөбеде Өнеркәсіп үйі (арх. Б.А. Дергачев), Алматыда Мемл. банк үйі (арх. А.П. Зенков), Кеңестер үйі, Көкшетау облысында “[[Бурабай]]” курортының кешені, т.б. құрылыстар көптеп тұрғызылды. 30-жылдары Қазақстанда байырғы қалалар ғана жедел өсіп-өркендеп қоймай, жаңа қалалар (Балқаш, Ленгер, Қарағанды, т.б.) салынып, қалыптасқан кезең болды. 40-жылдардың бас кезінде тұрғын үй құрылысы қанат жайды. Олар қала композициясының басты құрылымдық бөлігіне айналды. Бұл кезеңдегі Қ. а-ның қала салу бағыты көше бойындағы тұрғын үйлердің сыртқы көрінісін жаңарту бағытында дамыды. Пәтерлердің неғұрлым қолайлы және қазіргі заманға лайық түрлерін салу жөнінде қыруар жұмыс істелді. Республиканың жобалау ұйымдарында бір отбасын орналастыруға арналған көлемі шағын секциялардың жоспары жасалды. Қазақстанның сейсмик. аймақтары үшін секциялар жоспары қабылданды. [[Балқаш]] қаласында белгіленген 2, 3 және 4 бөлмелі, екі пәтерлі секциялардың төрт түрі пайдаланылды. 30-жылдардың 2-жартысынан ғимараттар архитектурасында олардың қоғамдық мәнін айқын көрсету мақсатымен классик. архитектураның пішіндері мен бөлшектерін пайдаланудың маңызы артты. 1937 – 39 ж. салынған тамақ өнеркәсібі, жеңіл өнеркәсіп, қаржы, сыртқы істер мин-тері ғимараттары архитектурасының, сондай-ақ, қалалық атқару к-ті, 2-Алматы т. ж. ст-ның вокзалы, консерватория және Қарағандыдағы кеңестердің облысы үйі ғимараттары архитектурасының орны бөлек. 2-дүниежүз. соғыстан бұрынғы ең ірі құрылыс – Алматыдағы Абай атынд. Қазақтың мемл. академиялық опера және балет театры ғимаратының (1941, арх. Н.А. Простаков) идеялық-көркемдік белгілері қоғамдық ғимараттардың эстет. мәселелерін шешу ісінде қолданылған шаралардың қорытындысы және жаңа кезеңнің басы болып табылады. Атырау қаласының маңындағы мұнайшылар кентінің жоспары мен салыну құрылымы – соғыс кезіндегі қала салу құрылысының тамаша үлгісі болып саналады. 1945 ж. жобалау жұмыстарын ретке келтіру және оның сапасын жақсарту мақсатымен Қазақ КСР Халкомкеңесі жанынан Архитектура істері жөніндегі басқарма құрылды, Қазақстандағы жобалау-жоспарлау жұмыстарын реттеп отырған жергілікті жобалау ұйымдарының жүйесі кеңейтілді. Сонымен бір мезгілде ҚР ҒА жанынан архитектура секторы құрылды. Бұл сектор қазақ халқының архит. мәдениетін зерттеу жөнінде игі жұмыстар атқарды, Қ. а-нда халық өнерінің өзіндік белгілерін пайдалануға көмектесті.2-дүниежүз. соғыстан кейінгі кезеңде сериялық жоба бойынша негізінен аз қабатты үйлер салынды. Сонымен қатар типті жобалар сериясы көбірек тарады. 40-жылдардың 2-жартысынан бастап тұрғын үйлер жеке жобалар бойынша да салына бастады. Қазақстанда соғыстан кейінгі кезеңдегі ең ірі құрылыстардың бірі – ҚР ғылым академиясының бас ғимараты (арх. А.В. Щусев, 1948 – 53). ҚР ғылым академиясының бірқатар ин-ттарының ғимараттары академиялық қалашық жасауды қамтамасыз етті. Балқаш, Өскемен, Лениногор қаласындағы Металлургтер мәдениет үйі (1949), Атыраудағы Мұнайшылар мәдениет үйі (1945 – 48), Қарағандыдағы Кеншілер мәдениет үйі ғимараты – неғұрлым ірі және сол кезеңге тән құрылыстар. Арх.: Б.Р. [[Борис Рафаилович Рубаненко|Рубаненко]] мен Г.А. Симоновтың жобасы бойынша Қазақ КСР Үкімет үйі ғимараты (1957) – сол кезеңдегі ең ірі әкімш.-қоғамдық құрылыс болып табылады. 1954 ж. Теміртауда тәжірибелік тұңғыш ықшамаудан салынды. Қазақ қала құрылысын жобалау ин-ты 1958 жылдан Алматы қаласының батыс ауданын жобалауға кірісті. Жаңа тұрғын аудандардың архит.-жоспарлау құрылымының негізі ықшамаудандар (халқы шамамен 6 – 8 мың адам, олар тұтас алғанда 20 – 30 мың халқы бар тұрғын аудан құрады) болды; қ. Қала құрылысы. 50 жылдардың 2-жартысында Қ. а-ның жаңа архит.-көркемдік принциптері, ең алдымен, қоғамдық ғимараттардың көпшілік типтерінде: мектептерде, балалар мекемелерінде, ықшам аудандардың қоғамдық-сауда орт-тарында, т.б. жүзеге асырылды. “Жетісу” қонақ үйінің (бұрынғы “Қазақстан” қонақ үйі, Алматы, 1960; арх. Ким До Сен, Е.К. Дятлов; инж. Ю.Скринский) архит. құрылымының көркемдігімен ерекше көзге түседі. Мейманхана – жер қатты сілкінетін аймақта рамалар кірігетін қаңқаларды пайдалану арқылы салынған еліміздегі алғашқы тұтас жиналмалы ғимарат. Оның сыртқы қабырғалары жеңіл материалдардан жасалған. Бұл жаңалықтар республиканың жер сілкінісі қаупі бар аймақтарында, ғимараттар салмағын жеңілдету маңызды шартқа айналған жерлерде салынатын құрылыстарға өте тиімді. Құрылыстардың сыртқы жағын қоршау ісі де өзгеше сипат алды. Сыртқы қабырғаларды қалыңдығы көзге байқалмайтын жеңіл қоршау-мембраналарға айналдыруға байланысты пластик. сипат беру тәсілдері де жойылды. Бұған дейін тас қабырғаларды көрнекі ету үшін оның салмағын арттыру және материалды мол пайдалану қажет болса, енді бұл мәселе, керісінше қабырғалардың салмағын жеңілдету және оларды неғұрлым жұқа жасау жолымен шешілді (Қазақ қала құрылысын жобалау ин-тының ғимараты; 1961, арх. Рипинский, А.Недовизин, Ким До Сен, В.П. Ищенко; конструкторы В.Решетов). Темір-бетон қаңқасының құрылымы сыртқы қабырғаларды толық көрсетіп, ғимаратты айналдыра белдеулеп алатындай көлемде жаппай әйнектен жасауға мүмкіндік берді. Ғимараттың ішкі бейнесі жаңа архит.-көркем құралдар негізінде қалыптасты.60-жылдардың 2-жартысы Қ. а-ның маңызды бетбұрыс кезеңі болды. Архитектура міндеттері жергілікті жағдайларды ескере отырып, ұлттық бейне және ұлттық этногр. ерекшелік негізінде шешілді. “Арман” кинотеатрының құрылысында (арх. А.И. Коржемпо, И.Р. Слонов; инж. В.Гарвард; Алматы, 1968) архитектура мен мүсінді ұштастыру жолымен қабырғалардың бетін бедерлеп өңдеу тәсілі пайдаланылды, бедерлік композиция енгізілді, табиғи тасты нақты көрсету арқылы ғимараттың сезімдік әсерлілігін көрсетуге (суретші В.И. Константинов) мүмкіндік туды. Ортада ашық алаң-фойе жасау, қабырғаларында жапсырма бедерлер арқылы қазақ халқы тұрмысындағы текеметтің түрінен туындайтын өрнектер пайдаланылды. Бұл саладағы өзіндік ерекшеліктері бар архит. құрылыстардың бірі Семей қаласындағы 500 орынды мейманхана (1970 – 75, архитекторлар Ю.Г. Ратушный, О.Балықбаев; конструкторлар: В.Д. Сушинцев, Г.Клочковская) болды. Қ. а-ның үлкен жетістігі “Қазақстан” қонақ үйі. Бұл – еліміздегі жер сілкінетін аймақта орналасқан көп қабатты (25 қабат) алғашқы ғимарат. Республика сарайының архитектурасы бүкіл бір кезеңнің жетістігі болып саналады. Осы ғимарат арқылы ғасырлар бойы қалыптасқан озық архит. тәжірибеге негізделген Қ. а-н онан әрі дамыту жолы белгіленді. 70-жылдардың соңы – 80-жылдардың басында Қазақстан қ-ларында жаңа мәдениет сарайлары мен үйлері, басқа да мәдени ойын-сауық мекемелері: Рудный қаласында Кеншілер сарайы, Петропавлда облысы драма театры (арх. А.А. Козачинский; инженері А.Зайцев), Алматыда цирк ғимараты (арх.: В.З. Кацев, Слонов, С.Б. Матвеев, М.В. Плохотников), Арқалықта Кеншілер сарайы, Астанада Жастар сарайы (арх.: А.Полянский, К.Миронов; инженері Ц.Нахутина), Павлодарда Трактор жасаушылар сарайы, Алматыда Мақта-мата комб-ның мәдениет сарайы (арх.: А.А. Петрова, З.Мұстафина, Г.Жақыпова; инженері: Г.Стулов, Б.Никишина), М.О. Әуезов атынд. Қазақ акад. драма театрының ғимараты (арх.: О.Баймырзаев, А.Қайнарбаев, М.Жақсылықов) салынды. Бұл кезеңде Қ. а-нда негізінен монументтік-сән өнері көрініс тапқан елеулі сапалық өзгерістер болды.Қазақстан егемендігі мен тәуелсіздігінің нығаюы Қазақстан мемлекеттілігінің нығаю процесі Түркістан, Семей, Атырау, Қарағанды, Қостанай, т.б. қ-лардағы архит. және мемориалдық ескерткіштерде көрініс тапты.
20 ғ-дың аяғындағы қазақ жеріндегі егемендік пен тәуелсіздік айғағы саналатын архит. кешендер ішінде Алматы қаласында салынған Президент резиденциясы (1995) мен Республика алаңында орналасқан Тәуелсіздік монументінің (1996) орны айрықша.
[[Тәуелсіз]]дік [[монумент]]і ел тәуелсіздігіне 5 жыл, [[Желтоқсан]] оқиғасына 10 жыл толуына орай ашылды. Тәуелсіздік монументінде қазақ халқының тарихы мен қазіргі кезеңі тұтас қамтылған. Монумент Қазақстандағы ғана емес, әлемдегі көрнекті ескерткіштердің бірі болып саналады. [[Алматы]] қаласының қазіргі бет-бейнесінде тәуелсіздік жылдары салынған бес жұлдызды “Анкара” (авт. Бижан Туберг, Түркия) және “Рахат-Палас”, “Астана” қонақ үйлері мен т.б. құрылыстардың өзіндік орны бар. Нарықтық қатынастарға көшкен республика экономикасының белгілері соңғы архит. үлгілермен салынған банк, кеңсе, сауда кешендері, үйлер мен супермаркеттердің бейнелерінен көрінеді. Соңғыларының арасында Астана, Алматы қ-ларында салынған “Рамстор” ғимараттарын ерекше атап өтуге болады. Қазақтың Мемл. опера және балет театрын қайта жөндеуден өткізу 1996 ж. басталып, 2000 ж. аяқталды. Ғимаратқа өңдеу жұмысын жүргізген белгілі арх. С.Сұлтанғалиұлы басқаратын “Айсел Қазақстан” компаниясы.Ел Президенті архитекторлар алдына жаңа елорда – Астана қаласының келешек келбетіне еуроазиялық мәдениеттің ең үздік жетістіктерін пайдаланып, қолдану міндетін қойды. Бірінші кезекте іске асырылған жобаларға Орт. алаң аумағындағы Президент резиденциясы мен Мин. Каб-нің әкімш. және Парламент ғимараты, сондай-ақ, Ішкі істер мин-нің ғимараты, Қаржы мин. кешені, “Самал” тұрғын үйлер ауданы, аэропорт, Есіл өз. аймағындағы архит. кешен, т.б. жатады. Соңғы кезеңдерде бұл аймақтарда жаңа Үкімет үйі, “Сити маркет” сауда орт., Спорт сарайы, Ұлттық музей, Еуроазия ун-тінің ғимараттары салынды. Тәуелсіз Қазақстанның бас қаласын жан-жақты көтеру мақсатымен 1998 ж. Астана қаласын дамытудың бас жоспарын жасау үшін халықар. байқау жарияланды. Байқауға әлемнің көптеген елдерінен 40 тапсырыс пен 27 жоба келіп түсті. Қазылар алқасының шешімімен белгілі жапон арх. Кисе Курокава мен оның ұжымына бірінші орын берілді. 2000 ж. [[ЮНЕСКО]] шешімімен Түркістан қаласының 1500 жылдығы атап өтілді. Осы күнге орай әлемге танымал Қожа Ахмет Иасауи кесенесі қайта жөндеуден өткізілді, Есім ханның хан алаңы жасалынып, “Яссы” қонақ үйі тұрғызылды, сонымен қатар, Ұлы жібек жолын символдық тұрғыдан көрсететін “Керуен” ескерткіш кешені ашылды.Қазақстан тәуелсіздігінің он жылы ішінде салынған архит. ескерткіштерді төрт топқа бөлуге болады. Алғашқы топқа ата-бабалар мен тарихи тұлғаларға арналған ескерткіштер жатады. Бұлар: Қорқыт Ата мемориалды кешені (Қызылорда), Домалақ ана мұнарасы (Оңт.-Қазақстан облысы), Бекет ата мешіті (Маңғыстау), Сарайшық (Атырау облысы), Қарасай, Ағынтай батыр кесенелері (Айыртау, Солтүстік Қазақстан облысы). Қазақ тарихи тұлғаларына арналған ескерткіштер: Мұхаммед Хайдар Дулат (Тараз), Әбілқайыр (Ақтөбе), Абылай хан (Алматы), Бейбарыс сұлтан (Атырау), Шақшақ Жәнібек (Арқалық), Қаракерей Қабанбай (Рождественка, Астана), Әйтеке би, Қазыбек би, Төле би (Астана), Уәлиханов (Кішкенекөл, Солтүстік Қазақстан облысы), Абай-Шәкерім (Семей), Абай (Астана). Бұл ескерткіштердің пайда болуы ұлттың тарихи танымының жаңғырып, рухани мұраларға деген ынтасының өскендігін байқатады. 2001 ж. 27 тамызда Алматы қаласынан 35 км қашықтықта Алматы – Бішкек тас жолының бойынан қазақ халқының жоңғарларға қарсы соғысына арналған мемориал ашылды. Бұл ескерткіш 300 жыл бойы жоңғар басқыншылығына қарсы тұрып келген қазақ халқының ерлігі мен бірлігін танытады. Тәуелсіздік кезеңіндегі ескерткіштердің екінші тобы қазақ халқының белгілі қайраткерлеріне арналған. Мұның қатарына А.Байтұрсынов (Қостанай), М.Жұмабаев (Солт. Қазақстан), С.Торайғыров (Павлодар), Қажымұқан (Оңтүстік Қазақстан), Қ.Сәтбаев (Алматы) ескерткіштері жатады. Үшінші топ ескерткіштерін “қаһармандар” деп атауға болады. Олар Б.Момышұлы (Тараз), Мәншүк пен Әлия (Алматы), С.Нұрмағанбетов (Көкшетау) ескерткіштері. Осы топтың қатарына Астана, Тараз, Шымкент қ-ларындағы саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған мемориалды кешендерді қосуға болады. Ескерткіштердің төртінші тобы әдебиет және өнер тақырыбын біріктіреді. Соңғы онжылдық ішінде Ж.Жабаевқа (Алматы), Н.Байғанинге (Ақтөбе), М.Әуезовке (Шымкент), А.Пушкин мен Т.Шевченкоға (Алматы) ескерткіштер орнатылды. Он жылдық тәуелсіздік кезеңінде Қазақстанның көптеген қалалары мен ауылдарының, әсіресе Алматы және Ақмола облыстарының архит. келбеті айтарлықтай өзгерістерге ұшырады. Ірі-ірі әкімш. ғимараттары мен тұрғын-үй кешендері пайда болды. Мемориалдық құрылыстардың арасында жаңа ескерткіштер мен ғылым мен техника, тарих пен мәдениет қайраткерлері тұрған үйлерге тақталар мен құлпытастар қойылды.<ref name="source1">"Қазақ энциклопедиясы"</ref>

== Дереккөздер </span>==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Сәулет өнері]]

{{stub}}

Михаил Леонидович Анчаров

2017-04-12T05:43:40Z

Нұрлан Рахымжанов:

'''Михаил Леонидович Анчаров''' – жазушы, ақын, сценарист, драматург.

[[1923 жыл]]ы 28 наурызда [[Мәскеу]]де дүниеге келген. [[1940 жыл]]ы Архитектура институтына оқуға түседі.

Прозалық шығармалары «Как птица Гаруда», «Самшитовый лес», «Сода-солнце» және «Записки странствующего этузиаста» повестері. «Мой младший брат», «Аппасионата», «Иду искать», «День за днём» фильдерінің сценарийін жазған.

==Кітаптары==
*Теория невероятности, [[1966]], [[1967]]. Роман, повесть. М., МГ
*Теория невероятности, [[1967]]. Пьеса в 2-х частях. М., ВУОАПП
*Сода-солнце, [[1968]]. Фант. трилогия. М., МГ
*Этот синий апрель, [[1969]]. Повесть. М., Сов. Россия
*Драматическая песня, [[1971]]. Пьеса. М. (совм. с Б. [[Борис Иванович Равенских|Равенских]])
*Этот синий апрель. Теория невероятности. Золотой дождь. Сода-солнце, [[1973]]. Повести. М., Сов. Россия
*Самшитовый лес, [[1981]]. Роман. М., Сов. писатель
*Дорога через хаос, [[1983]]. Роман, повести. М., МГ
*Приглашение на праздник, [[1986]]. Романы и повести. М., Худ. литература
*Записки странствующего энтузиаста, [[1988]]. Роман. М., МГ
*Как птица Гаруда, [[1989]]. Роман. М., Сов. писатель
*Звук шагов, [[1992]]. Сборник. М., МП Останкино
*Самшитовый лес, [[1994]]. Сборник. М., АСТ-ПРЕСС
*Ни о чём судьбу не молю, [[1999]]. Сборник. М., Вагант-Москва
*Сочинения, [[2001]]. Сборник. М., Локид-Пресс
*Избранные произведения (комплект из 2 книг + CD), [[2007]] (в том числе неизданные ранее романы «Интриганка» и «Сотворение мира»)
*Сайт о Михаиле Анчарове на портале lib.ru
*Анчаров, Михаил Леонидович в библиотеке Максима Мошкова — фантастическая проза
*Анчаров, Михаил Леонидович в библиотеке Максима Мошкова — проза
*Анчаров, Михаил Леонидович в библиотеке Максима Мошкова — стихи
*Михаил Анчаров. Стихи. Биография. Фотогалерея.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1923 жылы туғандар]]
[[Санат:КСРО жазушылары]]
[[Санат:Орыс ақындары]]
[[Санат:Драматургтер]]
[[Санат:Сценарийшілер]]

Санат:Қазақстан этникалық топтары

2017-04-12T04:44:36Z

Нұрлан Рахымжанов: «Қазақстан» деген санатты аластады; «Қазақстан тұрғындары» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|...

[[Санат:Елдер бойынша халықтар]]
[[Санат:Қазақстан тұрғындары]]

[[ru:Категория:Народы Казахстана]]

Ким Роман Ухенович

2017-04-12T04:42:57Z

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Корейлер → Санат:Қазақстан корейлері

'''Ким Роман Ухенович''' - Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі

1955 жылы 8 мамырда [[Алматы облысы]]ның [[Үштөбе]] қаласында туған. Ұлты кәріс. Алматы мал дәрігерлік институтын «мал дәрігері» мамандығы бойынша, Экономика және құқық академиясын «заңгер» мамандығы бойынша бітірген. Ташкент метрология және стандарттау институтының, Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік қызмет академиясының курстарын аяқтаған.

Еңбек қызметін 1979 жылы Қазақ КСР Дайындау министрлігінде Алматы аймақтық зертханасы бөлімінің бастығы болып бастаған.

1993-1995 жж. – басқарма бастығының орынбасары, одан кейін маркетинг басқармасының бастығы.

1995-1999 жж. – «Комбикорм» АҚ –ның бірінші вице-президенті.

1999-2002 жж. – Алматы облысы Қаратал ауданының әкімі.

2002-2007 жж. – «Қазақстан кәрістерінің қауымдастығы» РҚБ-нің бірінші вице-президенті.

2007 жылдан бастап «Қазақстан кәрістерінің қауымдастығы» РҚБ-нің президенті. Қазақстан халқы Ассамблеясы кеңесінің мүшесі.

2005-2008 жж. – «Шағын және орта бизнесті дамыту федерациясы» СЮЛ директорлар кенесінің төрағасы.

2007-2010 жж. – «Caspian Group» АҚ директорлар кенесінің төрағасы.

2012 жылдың қаңтарынан бастап – бесінші сайланған Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісінің депутаты. Қазақстан халқы Ассамблеясынан сайланған.

Корея Республикасы Президентінің жаныныдағы Кореяның бейбіт және демократиялы бірігуі жөніндегі Косультативтік комитеттің мүшесі.

Кәріс бизнесмендерінің Әлемдік форумы алқасының мүшесі.

ІІ дәрежелі «Достық» орденімен, «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл», «Астананың 10 жылдығы» және «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медальдарымен мараптталған.

Корея Республикасы Президентінің белгісімен марапатталған.

Қазақстанның хапкидо федерациясының құрметті президенті.

Үйленген. Ұлы – Ким Евгений Романович.Қызы – Ким Алина Романовна.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:1955 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматы облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан корейлері]]

Қазақстандағы корейлер

2017-04-12T04:39:14Z

Нұрлан Рахымжанов: «Қазақстан корейлері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

==Корей халқының қазақ жеріне көшуі==
Корейлер Қазақ жеріне қоныстануды XIX ғасыр<ref name=autogenerated2>[http://www.ca-c.org/journal/2002/journal_rus/cac-01/17.kanru.shtml CA&CC Press® AB]</ref> соңында бастады, КҚК бірлескен шешімі негізінде және Сталин мен балғалары қол қойған «Қиыр Шығыс облысының шекарасы аудандарынан корей халқының көшіру туралы ВКП (б) № 1428-326», 172 мың этникалық кәріс Орталық Азия жаңа тұрғылықты Қиыр Шығыс шекаралас аудандарда елден шығарылған. Саяси бюросының шешіміне сәйкес (б) УГАК жапон тыңшылық алдын алу мақсатында «[[21 тамыз]] [[1937 жыл]]ы №: P51 / 734... шекаралас аудандарда барлық корей халқын шығару үшін». «Арал теңізі мен Балқаш көлінің және [[Өзбек КСР]]-і аудандарға Оңтүстік Қазақстан облысына қоныстаңдыру.
[[Жапония]] әскерлері [[Қытай]] мен [[Корея]], содан кейін жапон империясының бір бөлігі болды басып кірген. Депортациялау 7 шілде, 1937 фактісі талпындырған. Алайда, халық ретінде корейлер «дұшпанға көмектесу» атты алымдар алынады. Шығыс Қытай темір жол (20.09.1937 бастап НКВД бұйрығымен) жапон мемлекеті бұрынғы азаматтары мен бұрынғы қызметкерлеріне ретінде қуғын-сүргінге ұшырады.
Ал 1983 халықтың айтуынша, Кеңес Одағының корейлер (350 мың адам) Өзбекстанда өмір сүрген. [[КСРО]] ыдырағаннан кейін, [[Өзбекстан]], [[Ресей]] мен Қазақстанның айырмашылығы ол актсіз мәжбүрлеп халықтарды қоныстандыру қабылданды. Өзбекстанда өмір сүріп корейлері және басқа да корейлер Ресейден, Қазақстаннан көшуді бастады.
1937 жылдың күзінде Азаматтық соғыстан кейін этникалық белгілері бойынша КСРО-да депортациялау бірінші болды.
Ұзақ уақыт бойы Қиыр Шығыстан кәрістер тақырыбы депортациялау тыйым арасында қалды. Мұрағат көздеріне қол жеткізу өте қиын болды, себебі мұрағатқа мұқият қарады, оны зерттеуге рұқсат етілмейді. Жұмыстың жариялау естеліктері негізіне сүйенген. Соңғы жылдары, тарихшылар және публицист арқылы бұл мәселеге көбірек көңіл көрсетілетін.
Соңында [[1920 жыл]]дан бастап, кеңестік басшылық Хабаровск өлкесі шалғай аудандарда Приморье шекаралық аудандарының корейлері қоныс жоспарларын құрады. Большевиктер партиясының жоғары органдары тиісінше 1927, 1930, 1932 жылы бұл мүмкіндігін талқылады. Атап айтқанда, [[25 ақпан]], 1930 КОКП ОК Саяси бюросының Сталиннің төрағалығымен арнайы Қиыр Шығыс корейлері көшіру мәселесін талқылады. шешім, бәлкім, салдарынан корейлер кеңестік болды, бұл шын мәнінде, қабылданған жоқ. шамамен бір бес корей Приморье азаматтық соғыс кезінде өз еркімен [[Қызыл Армия]] мен партизан топтары большевиктер үшін күрескен.
Ұлттық баспасөзде 1937 жылдың көктемінде Приморье корейлер және жапон шпионы-кәрістер арасында жапон құлату туралы жарияланымдары пайда бола бастады. Бірақ жалпы алғанда, дұшпанға көмектесу кеңестік корейлер өздерінің үйден туралы шешім қабылданғанға тең. «Правда» газетінде наурыз 1937-23 жылғы, атап айтқанда, корей-колхозшы корей шпиона ұстау «корейлер - кеңестік азаматтар - жауы тануға үйренді» туралы жазған. Кеңес-корей патриоты халықтың дұшпаны атанады. [[4 қыркүйек]], 1937 жылғы газеті «Известия», Көшірудің тапсырысынан кейін, жапон корей шпион «шайқасы» корей шекара қожалығының төрағасы екеуі хабарлады.
Депортациялау НКВД, 1937 жылы тіпті қуғын шабыс қарсы тұрды алдында ірі масштабты қуғын жүргізді. Революция кейінгі жылдары алға КОКП корей халқының көшбасшылары құжаттар бар толығымен жойылды. Коминтерн барлық корей бөлім жойылған және жоғары білімі бар корейлері аз болды. Қазірдің өзінде қоныс аудару кезінде НКВД 2,5 мыңға жуық қашқан корейлікті қамауға алынды. Субъектісінің арасынан депортациялауға кәрістерге көп назар аударылды. Қиыр Шығыс аумағында депортациялау бұйрық қабылданған дейін ВКП басқармасының, Қызыл Армия, соның ішінде қоғамның барлық секторларын және органдарға, НКВД, зиялы және қарапайым азаматтарға қамтыған қуғын әр аумақта бірнеше толқындармен өтті. Жоғары лауазымды адамадарға қуғын-сүргіннің орынына, өзі өлтірді және олардың лауазымдарың Кеңес лауазымдарынан жылжып, Корей лауазымдарына аударды. Бұл жаңа бұйрықтарды орындау қатыгез түрде Кеңес адамдарымен жүзеге асырылды.

==Дереккөздер==

[[Санат:Қазақстан этникалық топтары]]
[[Санат:Қазақстан корейлері]]

Санат:Қазақстан корейлері

2017-04-12T04:38:58Z

Нұрлан Рахымжанов:

{{Басты мақала|Қазақстандағы корейлер}}

[[Санат:Корейлер]]
[[Санат:Қазақстан этникалық топтары]]

Ішкі туризм

2017-04-12T04:23:03Z

Нұрлан Рахымжанов: «Туризм» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Ішкі туризм''' – Қазақcтан Республикаcының азаматтары мен оның аумағында тұрақты тұрaтын адaмдардың Қазақстан Республикасының шегіндегі [[саяхат]]ы.

Ішкі [[туризм]]нің дамуына кейбір факторлар кері әсер етеді. Адам мен оны қоршаған орта арасындағы қарым-қатынас қарама қарсы. Бір жағынан адам мен қоршаған орта арасындағы қиын комплексті қарым-қатынас, екінші жағынан ғылыми-техникалық прогрестің әсерінен адам қызметінің табиғатты түрлендіруінен болатын қоршаған ортаның интенсивті өзгеруі. Туризм адам мен қоршаған орта арасындағы қайшылықтарды жоюға бағытталған.<ref>Қазақстан ұлттық энциклопедиясы </ref>

Сауықтыру элементі мәдениет жағынан туризмді қамтиды (ең алдымен адамның психологиялық жағдайын сауықтыру). Мәдениет және туризм бір-бірімен қоғамдық өмірдің әр түрлі дәрежесінде жақындайды. Мәдениет — адам қызметі табысының бірлігі ретінде туризмнің түрлерін дамыту және мәдениеттендіруде маңызды орын алады. Ал туризм адаммен жасалған мәдениет орындарына сүйенеді. Яғни тек табиғи ресурстарды ғана емес, мәдени және мәдени мұра ресурстарын пайдаланады. Мәдениет және туризм қарым-қатынасын екі аспектіде қарастыруға болады:
1. Мәдениеттің туризмге әсер етуі.
2. Туризмнің мәдениетке әсері.
Мәдениеттің туризмге әсері бірқатар жағдайларға байланысты, олар:
1. белгілі территорияда материалдық жағдайының болуы;
2. әлеуметтік инфрақұрылымының дамуы, сонымен қатар мәдениет саласы;
3. тарихи-мәдени, архитектуралық-этнологиялық, археологиялық және т.б. ескерткіштердің орналасу орны;
4. ғылым-білім потенциалының болуы.

Белгілі территорияның материалдық жағдайының болғандығын мәдениеттің туризмге әсер етуінен материалды инфрақұрылымның дамығандығын айқындайды (инженерлік, агротехникалық, сызықтық құралдар). Бұл объектілерде мәдени қызметтің негізі қаланады. Әлеуметтік инфрақұрылымның тұрғысынан бұл әсер ерекше айқындалады. Н.Ф. Голиковтың анықтамасы бойынша оған мәдени-тұрмыстық бағыттағы, денсаулық сақтау, білім беру, демалу объектілері және т.б. жатады. Аталған объектілерден демалыс — әлеуметтік инфрақұрылымның негізгі бөлігі болып табылады. Адамдар демалысты күнделікті ауыр жұмыстан өзін босату деп түсінеді. Демалыс орны рекреациямен бірдей ұғым, өйткені соңғы сөзіміз «демалу», «тынығу» дегенді білдіреді. Сондықтан демалыс әлеуметтік инфрақұрылымның негізгі функциясы ретінде көптеген мәдени аспектілерді қамтиды. Тарихи-мәдени архитектуралық-этнологиялық, археологиялық және басқа ескерткіштер орналасу жағынан туризмге әсері әр түрлі бола алады. Бұл Қазақстанның барлық территориясы көне ескерткіштердің көптігімен сипатталады. М

Туризмнің мәдениетке әсері келушілер мен қабылдаушы арасындағы қарым-қатынаста және тұрғындардың жағдыйының жақсаруына әсер етуінен көрінеді. Бірінші деңгейінде келушілер мен қабылдаушы арасындағы қарым-қатынаста бір-бірімен рухани мәдениетпен алмасуын көруге болады. Ол әр түрлі этникалық топтарда мәдениеттің өсуімен, сонымен қатар адамның ішкі мәдениетінің көтерілуімен айқындалады. Ғылым мен техника салаларында біліммен алмасу мүмкіндігі туады. Екінші деңгейінде тұрғындардың жағдайының жақсаруына әсерін тигізеді. Ол мемлекеттке келетін туристердің контингентінің «бай» жоғары индустриалды мемлекеттерден келуін айқындайды. Бұл резидент еместердің төлеу қабілетін түсіндіреді. Тұрғындардың жағдайының жақсаруы адамның білімге, ғылымға және оқуға талпынысына мүмкіндік туғызады. Яғни барлық мәдениеттің өсуіне абсолютті алғы шарттар жасайды. Туризм бұл жағдайда бірінші және ерекше орын алу керек. Туризм және тұрғындардың жұмыс бастылығы екі позицияда қарастырылады: Туризмнің жұмыссыздықты қысқартуға және жаңа жұмыс орындарын қалыптастыруға әсері. Туризм табиғи, мәдени объектілердің болуын ғана емес, сондай-ақ басты фактор жұмыс күшін анықтайды. Қазіргі кезде әлемде туризм индустриясында 212 миллион жұмыс орны бар, ал кешелектегі он жылда оның саны 338 миллионға дейін өсуі ықтимал. Жұмысшыларды туристік салаға нәтижелі тарту үшін еңбек биржасында есепте тұрған жұмыссыздарды тарту керек.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Туризм]]

Борис Петрович Пак

2017-04-10T12:22:14Z

Нұрлан Рахымжанов: -Санат:Тұлғалар; + 5 санат (HotCat құралының көмегімен)

'''Борис Петрович Пак''' (1935-92)-суретші. [[Графика]] және [[монументті өнер]] саласында жұмыс істеген.

Ол Абай шығармалары тақырыбына «Өлең - сөздің патшасы» [[литография]]сын (1971) жазған. Поэтикалық мазмұны ақын өлеңінің стилімен үндескен. Еңбектің ерекше сәнділігі мен бейнелілігі жұмысқа қайталанбас композиция, келісті ырғақ берген. Пак Абай «Ғақлияларына» иллюстрация (1978, гуашь) жасады. Кітап бетінің ашық жерлеріне үш түспен салынған суреттер бейнелі де мағыналы, әрі өткір сықақты танытады. [[Мұқаба]]ның ішкі бетіндегі [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] шабытты кескіні өз кейіпкерлерінің ортасында бейнеленген.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1935 жылы туғандар]]
[[Санат:1992 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан суретшілері]]
[[Санат:Қазақстан корейлері]]
[[Санат:Абай Құнанбайұлы]]

Виктор Валентинович Пак

2017-04-10T12:12:43Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Пак Виктор Валентинович бетін Виктор Валентинович Пак бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Пак Виктор Валентинович''' - [[1955 жылы]] [[Талдықорған облысы]]ның Үштөбе қаласында туған. <ref> Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х</ref>

*[[1987 жылы]] Алматы Мемлекеттік театр және көркем-сурет институтын "Өндірістік графика және қап" мамандығы бойынша тамамдаған. "Арай-Заря", "Автотранспорт Казахстана" журналдарының көркем редакторы болып жұмыс істеген.
*[[1989]]-[[1999 жыл]]дары "Ғылым" баспасының басты суретшісі.
*[[2000 жыл]]дары — жекеменшік типографиялардың басуға дейінгі дайындық қызмет көрсету бюросында дизайнер.
*[[2002 жыл]]дары "Коре ильбо" газетінің дизайнері.
*[[1986 жыл]]дың букілодақтық плакат байқауының (2-орын, Мәскеу) және республикалық плакат байқауының лауреаты (Алматы).

Қазақстан кітап графика суретшілерінің бірінші көрмесінде М.Булгаковтың [["Мастер и Маргарита"]] шығармасына жасаған суреттерін ұсынды.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]

Әбзәли Егізбаев

2017-04-10T11:38:08Z

Нұрлан Рахымжанов: Санат шебері: Санат:Екінші дүниежүзілік соғыста қайтыс болғандар → [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғ...

'''Әбзәли Егізбаев''' ([[1907 жыл|1907]], [[Қармақшы ауданы]] [[Тұрмағанбет Ізтілеуов ауылы]] - [[29 тамыз]] [[1945 жыл|1945]], [[Маньчжурия]]) – жауынгер [[ақын]].

== Өмірбаяны ==
* [[Қызылорда педагогикалық училищесі]]н бітірген (1934).
* [[Жалағаш ауданы]]нда, кейін Қызылтам мектебінде [[мұғалім]], [[мектеп]] директоры қызметтерін атқарған (1933 – 1934).
* 1938 ж. жалған саяси айыппен жазаланып, [[Магадан облысы]] [[Колыма]] өзені бойында орналасқан «Одинокий», «Партизанский» алтын кен орындарында жұмыс істеді.
* 1941 жылы елге оралған.
* 1941 – 1942 ж. Жалағаш ауданы Жаңаталап мектебінің директоры болды.
* 1942 жылы [[әскер]]ге алынып, алғаш [[Батыс майдан]]да, кейін [[Шығыс майдан]]да соғысқан. Елге қайтар жолда жапондар ұйымдастырған пойыз апатынан қайтыс болып, Маньчжурияда жерленген.

== Шығармашылығы ==

* Алғашқы [[өлең]]дері майдандық газеттерде («Суворовшы», «Жауға қарсы аттан», т.б.) жарияланған.
* «Жорық жолында»
* «Дат»
* «Мақсұт»
* «Төрт дәруіш», т.б. поэмалары бар (1943 – 1945).
Ақын [[шығармалар]]ы кейін жиналып:
* «Жауынгер жүрегі» (1969)
* «Жыр-аманат» (1978)
* «Елімнің сырын еттім жыр» (1996)
* "Киелі Қармақшым" (2003) атты кітаптары жарық көрген.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}

[[Санат:1907 жылы туғандар]]
[[Санат:Қармақшы ауданында туғандар]]
[[Санат:29 тамызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1945 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қытайда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Сталиндік репрессия құрбандары]]
[[Санат:Екінші дүниежүзілік соғысы ұрыстарында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Маньчжурияда жерленгендер]]

Ықылас Адамбеков

2017-04-10T11:37:00Z

Нұрлан Рахымжанов: Санат шебері: Санат:Ұлы Отан соғысында қаза тапқандар → [[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қайтыс...

'''Ықлас Адамбеков'''([[1912]], [[Қарағанды облысы]] [[Шет ауданы]] №3 ауыл («Қатбар» колхозы) -[[1941]]) - ақын.

== Өмірбаяны ==
* 6 жасында әке-шешеден жетім қалып, жалшы болған.
* [[Қарқаралы]] балалар үйінде тәрбиеленген.
* 1927 – 1931 жылы [[Қарқаралы]] балалар үйінде оқып, тәрбиеленген.
* 1929 жылы комсомол қатарына өткен.
* 1931 – 1932 жж. Қоңырат аудандық комсомол комитетінде шағым бюросының меңгерушісі болған.
* 1934 – 1935 жж. республика жастары газеті – «Лениншіл жаста» әдеби қызметкер болған.
* 1935 – 1938 жылдары КИЖ-де оқыған.
* 1938 – 1939 жж. Қазақ көркем әдебиет баспасында жауапты хатшы болып істеген.
* 1941 ж. [[Ұлы Отан соғысы]]на аттанған. 1941 ж. майданда қаза тапқан.

== Шығармашылығы ==
Өлең, ән мәтіндерін жазумен айналысқан, оның «Достар жүрегі» атты алғашқы жинағы осы кездерде жарық көрген. Жазушы Ә. Әбішевпен бірігіп «Қамбар батыр» операсына либретто жазған. 30 шақты ән сөзінің авторы. Оның «Қызыл әскер маршы»,«Алатау» әндері көпшілікке мәлім.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1912 жылы туғандар]]
[[Санат:Шет ауданында туғандар]]
[[Санат:1941 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қайтыс болғандар]]

Берекехан Құтайбаұлы

2017-04-10T11:36:33Z

'''Берекехан Құтайбаұлы''' ([[1919 жыл|1919]]-[[1942 жыл|1942]]) - [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың шөбересі, [[Мағауия Абайұлы Құнанбаев|Мағауия]]ның немересі.

[[Семей]]де 7-класты орысша оқып бітірген. [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Бородулиха ауданы|Новошульба ауданы]], [[Уба-Форпост]] ауылдық кеңесінен әскер қатарына алынып, [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1919 жылы туғандар]]
[[Санат:1942 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Абай Құнанбайұлы]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қайтыс болғандар]]

Баубек Бұлқышев

2017-04-10T11:36:30Z

[[Сурет:Баубек Бұлқышев.TIF|thumb|right|200px|Баубек Бұлқышев]]
'''Баубек Бұлқышев''' ([[1916 жыл|1916]], [[Қарағанды облысы]] [[Ұлытау ауданы]] — [[1944 жыл|1944]], [[Украина]], [[Днепропетровск облысы]] [[Софьевск ауданы]]) — ақын, жазушы. Шығармаларын қазақ, орыс тілдерінде жазған <ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

== Өмірбаяны ==
* [[Қарсақпай]]дағы ФЗО мектебін бітірген (1932-1934).
* Алматы сауда-қаржы техникумында оқи жүріп (1937), көптеген өлең, “Балалық шақ” поэмасын, “Ауылдан Алматыға” атты әңгімесін жазды.
* 1939 жылы “Лениншіл жас” (қазіргі “[[Жас Алаш]]”) газетінде әдеби қызметкер
* “Қазақстан пионері” (қазіргі “Ұлан”) газетінде бөлім меңгерушісі болған.
* 1940 жылы [[Кеңес Армиясы]] қатарына шақырылады да, [[Мәскеу әскери училищесі]]нде оқиды.
* [[Ұлы Отан соғысы]] майдандарындағы ұрыстарға алғашқы күндерден бастап қатысады. Оның соғыстағы отаншылдық ерлігі ата дәстүрінің жалғасы іспетті. Баубектің әкесі Булкыш А. Иманов басқарған ұлт-азаттық қозғалысына белсенді қатысқан. Ата дәстүріне берік азамат, жалынды көсемсөз шебері, ержүрек жауынгер [[Мәскеу]]ді қорғау, [[Украинаны азат ету]] шайқастарының бел ортасында болды.
* 1944 жылдың бас кезінде майданда қаһармандықпен қаза тапты.

== Шығармашылығы ==
* Көптеген өлеңдер жазып, республика баспасөз беттерінде жариялады, оның “Алматы — менің туған қалам” деген бітпей қалған романы
* “Айсұлу” деген поэмасы бар.
* “Балалық шақ” поэмасы
* “Ауылдан Алматыға” атты әңгімесін жазды.
* Бұлқышевтың шығармашылық дарыны [[Ұлы Отан соғысы]]ның ауыр сын сағаттарында ерекше көрінді. 1942 жылы 1 мамырда “Комсомольская правда” газетінде Бұлқышевтың “Өмір мен өлім туралы” (жас қазақ әскерінің хаты) деген өршіл, отаншыл мақаласы жарық көрді. Соғыс кезінде жазған шығармаларының дені “Комсомольская правда” газетінде жарияланды.
* “Я хочу жить”
* “Жизнь принадлежит нам”
* “Коварство и любовь”
* “Письмо сыну Востока”
* “Слушай, Кавказ” және басқа мақалаларын көрнекті жазушы [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғ. Мүсірепов]] қазақ тіліне аударып, республика “Социалистік Қазақстан” (қазіргі “[[Егемен Қазақстан]]”) газетінде жариялады.
Бұлқышев шығармалары әдеби жинақтарда
* “Жизнь солдата”, М., 1946;
* “Журналисты в шинелях”, А.-А., 1968;
* “Есімізде қанды майдан жорықтары”, А., 1968 басылды, жеке кітап болып жарық көрген.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref><ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 жыл. ISBN 9965-893-73-Х</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:1916 жылы туғандар]]
[[Санат:Ұлытау ауданында туғандар]]
[[Санат:1944 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Днепропетровск облысында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қайтыс болғандар]]

Абдолла Жұмағалиев

2017-04-10T11:36:24Z

{{Infobox Biography
|subject_name = Абдолла Жұмағалиев
| image_name =
| image_size = 200px
| image_caption = Жұмағалиев Абдолла
| date_of_birth = 03.04.1915
| place_of_birth = [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Сырым ауданы]], [[Жосалы]] ауылы
| date_of_death = 26.10.1942
| occupation = [[ақын]]
}}
'''Абдолла Жұмағалиев''' (03.04.[[1915]], [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Сырым ауданы]], [[Жосалы]] ауылы – [[1941]], [[26 қазан]]) - [[ақын]].

* 1934 – 36 жылдары [[Орал педагогика институты]]нда (қазіргі Батыс Қазақстан мемлекет университеті)
* 1936 – 38 жылы ҚазПИ-де (қазіргі [[Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті|АлМУ]]) оқыған.
* 1938 – 39 жылдары [[Қызылорда]] сауда техникумында оқытушы
* 1939 – 41 жылдары Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасында редактор болған.
* 1941 жылы шілдеде әскерге шақырылып, Ұлы Отан соғысында ерлікпен қаза тапты (1941, 26 қазан).

== Ол туралы ==
Жұмағалиевтың ерлігіне арнап [[Қасым Аманжолов|Қ.Аманжолов]] “Ақын өлімі туралы аңыз” поэмасын жазды (1943).

== Шығармашылығы ==
Жұмағалиевтың алғашқы өлеңі
* “Біздің еңбек” альманағында (Орал, 1934) жарық көрген.
1936 – 41 жылдары шығармалары республикалық баспасөзде үнемі жарияланып тұрды.
* “Токиодағы дауыс”
* “Шығыс қызы”
* “Асан туралы аңыз” атты поэмаларында жастық шақ, адамгершілік, достық, бақыт, Отан тақырыбын көтеріңкі шабытпен жырлады.
Шет ел әдебиетінен Байрон, Лермонтов, Низами, Тоқтағұл шығармаларын қазақ тіліне аударды. Кейін ақынның әдеби мұралары
* “Таңдамалы өлеңдер” (1945)
* “Өшпес жалын” (1962)
* “Өлмес өмір дастаны” (1985) атты жинақтарында жарияланды.<ref>Қазақ энциклопедиясы, 4 том;</ref>

== Жазған шығармаларынан ==
Абдолла:
<poem>
«Өлсем ұмыт болмай ма дүние деген,
Мәңгі айрылысып қалмай ма о да мүлдем.
Жанжал, шумен алысқан қайран басым,
Бір қуыста қалмай ма үңгірлеген...»
</poem>
- дейді. Бұл шумақ [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]]«Өлсем орным қара жер сыз болмай ма?..» деп келетін өлеңін еске тұсіреді. Және бір мысал:
<poem>
«Қызыл шырай, [[қыз]] дүние қалар артта,
Мөрін басып ақырғы мәңгі шартқа.
Мен кетермін, келмеспін енді айналып,
Басымдағы сырымды жаздым хатқа...»
</poem>
(«Келер ұрпаққа») шумағының соңғы екі тармағындағы түйін [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]]:
<poem>
«Өтті ластап демеңіз жүрген жолын,
Келді [[күн]] , келер ұрпақ заманаға!..»
</poem>
- деген кемел ойына үндеседі.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002, ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Bio-stub}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:3 сәуірде туғандар]]
[[Санат:1915 жылы туғандар]]
[[Санат:Сырым ауданында туғандар]]
[[Санат:26 қазанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1941 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]

Ілияс Нұркенов

2017-04-10T11:36:18Z

'''Ілияс Нұркенов''' ([[1905 жыл|1905]], қазіргі [[Сырдария ауданы]] [[Амангелді (Қызылорда облысы)|Амангелді]] ауылы – [[1944 жыл|1944]]) – жауынгер [[ақын]].

== Өмірбаяны ==
* Ауылдық мектептен сауатын ашып, кейін [[Қызылорда сауда техникумы]]н бітірген.
* [[Түркістан]], Тереңөзек (қазіргі [[Сырдария ауданы|Сырдария]]), [[Жалағаш ауданы|Жалағаш]] аудандарының сауда орындарында басшы қызметтер атқарған.

== Шығармалары ==
2-дүниежүзілік соғыста оқ пен оттың арасында жүріп, туған-туысқа, туған жерге, елге деген ыстық ықылас, асыл арманын білдіретін өлеңдер:
* «Қоштасу»
* «Аттану»
* «Түс»
* «Балаларыма хат», т.б. жазған. Нұркеновтің
* «Мәди дихан»
* «Ағайша»
* «Туған жер»'' атты дастандары бар. <ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1905 жылы туғандар]]
[[Санат:Сырдария ауданында туғандар]]
[[Санат:1944 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]

Борис Иванович Чувылко

2017-04-10T10:17:19Z

Нұрлан Рахымжанов: -Санат:Тұлғалар; +Санат:1938 жылы туғандар; +Санат:Қазақстан суретшілері; +Санат:Абай Құнанбайұлы (HotCat құралының көмегімен)

'''Борис Иванович Чувылко''' ([[1938]] ж. т.) - [[суретші]]. Қондырғылы және монументті-сәндік өнер саласында жұмыс істейді.

Ол «[[Абай Құнанбаев|Абай]] портретін» екі рет(1993, қағаз, гуашь, темпера) салды.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Bio-stub}}

[[Санат:1938 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан суретшілері]]
[[Санат:Абай Құнанбайұлы]]

Михаил Данилович Балыкин

2017-04-10T10:06:48Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Балыкин Михаил бетін Михаил Данилович Балыкин бетіне жылжытты

'''Балыкин Михаил Данилович''' (1924-2001), ақын, [[КСРО]] Жазушылар одағының мүшесіі (1960). 1941-45 ж.[[Ұлы Отан соғысы]]на катысқан. [[Семей]] облыстық [[радио]]сының, облыстық '''«Прииртышская правда»''' газетінің, '''«Советский Казахстан»''' (казір [[«Простор»]]) журналының редакцияларында қызмет атқарды. 1957-1966 ж. '''«Қайнар»''' баспасының редакторы, 1966-1981 ж. '''«Индустриальная Караганда»''' газетінің бөлім меңгерушісі, 1981-82 жылдары [[Қазақстан]] Жазушылар одағьшьщ әдеби консультанты. 1983 жылдан шығармашылық жұмыста. Балыкиннің '''«Мысалдар», «Басни»''' атты алғашқы кітабы 1951 жылы шықты. Одан кейінгі жылдары '''«Утро надежд»''' (1971), '''«Свидание в Боровом»''' (1976), '''«Мой белый свет»''' (1984) кітаптары жарык көрді. Қаламгер шығармашылығында өнеркәсіпті өлке тақырыбы үлкен орын алады, ол [[Қазақстан]] Магниткасының алғашқы құрылысшылары туралы ''«Начало пути»'' [[поэма]]сын (1960), [[Карағанды]] шахтерлері жөніңде '''«Марианна»''' атты (1981) өлеңмен жазылған [[повесть]] шығарды. Балыкин аудармамен де шұғылданады. 1964 жылы [[Қазақ]]тың [[Абай]] атыңдағы мемлекеттік академиялық [[oпера]] жөне [[балет]] [[театр]]ының сахнасында қойылған Е. Брусиловскийдін '''«Наследники»''' операсына либретто жазған. 2- ші дәрежелі [[Отан соғысы]] орденімен марапатталған.

== Дереккөздер ==
<references/>

1. Қазақ данышпандары кітабы , АЛМАТЫКІТАП 2009ж.

2. ↑http://www.shuak.kz/

[[Санат: Ақындар]]

Санат:Ресей жазушылары

2017-04-10T04:29:20Z

Нұрлан Рахымжанов: «Ресейліктер мамандықтары бойынша» деген санатты аластады; «[[Санат:Мамандықтары бойынша ресе...

{{Commonscat|Writers from Russia}}

[[Санат:Ресей әдебиеті]]
[[Санат:Мамандықтары бойынша ресейліктер]]
[[Санат:Елдер бойынша жазушылар]]
[[Санат:Ресей өнер қайраткерлері]]

Алексей Николаевич Блинов

2017-04-08T04:49:33Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Блинов Алексей Николаевич бетін Алексей Николаевич Блинов бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

'''Блинов Алексей Николаевич''' (12.02. 1909, [[Пермь]] қ., РФ - 1990, Алм. қ-сы.), респ-ның ш-т қайраткері, [[шахмат]] журналисі. М-дығы құрылысшы-инженер, тех. ғыл. кандидаты. Ауыл шаруашылығы ин-тының кафедра меңгерушісі болып жұмыс істеді. Көптеген респ-лық, бүкілодақтық, халықар. жарыстарға төрешілік етті.

<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Спорт]]

Мария Александровна Орлова

2017-04-06T09:11:43Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Орлова Мария Александровна бетін Мария Александровна Орлова бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

[[File:Soil.jpg|thumb|топырақ]]
[[File:Soil structure.jpg|thumb|left| alt=A.| ''[[топырақ құрамы]]''.]]
'''Орлова Мария Александровна''' (2.1.1926, Ресей, Иванов облысы, Юрьевец ауданы, Заливенки селосы) – ''топырақтанушы-ғалым, биология ғылым докторы'' (1983). [[Мәскеу ауыл шаруашылык академиясын]] бітірген (1950). 1954 жылдан ''Қазақстан Ғылым Академиясының Топырақтану институтында'' аспирант, жетекші ғылыми қызметкер (1986 жылдан). Негізгі ғылыми зерттеулері '''топырақ мелиорациясы және геохимиялық''' мәселелерге арналған. Орлова шөлдің сортаң топырағынан жел ұшырған тұз мөлшерін анықтаудың әдісін тапты. Табиғаттағы [[тұз айналымы]] сұлбасын жасап, басқа ғалымдармен бірге республика топырағын [[мелиорация]] тұрғыдан бағалау негіздерін салды (Қазақстан Мемлекеттік сыйлық, 1984). '''50-ден астам''' ғылыми еңбегі бар.
<ref name="source1">Қазақстан энциклопедисы VII-том</ref>
== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Нил Петрович Орлов

2017-04-06T09:11:06Z

Нұрлан Рахымжанов: Нұрлан Рахымжанов Орлов Нил Петрович бетін Нил Петрович Орлов бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады)

[[File:US Navy 110605-N-NY820-339 Dr. Helle Hydeskov, from Denmark, examines a puppy at a temporary veterinary clinic during a Continuing Promise 2011 com.jpg|thumb|емдеу үстінде]]
[[File:Guantanamo veterinary clinic operating room.jpg|thumb|left| alt=A.| ''[[емханада]]''.]]
'''Орлов Нил Петрович''' (27. 11.1896,[[Ресей]], Тверь облысы, Млев селосы. – 11.11.1961, Алматы) – ''ғалым-паразитолог'', малдәрігерлік ғылым докторы (1940), ''проффессор'' (1934), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1945). Сібір малдәрігерлік институтын ([[Омбы]], 1924) бітірген. 1931 жылдан Алматыда. 1931 – 63 ж [[Алматы]] зоотехнологиялы-малдәрігерлік институтында паразитология кафедрасының; 1946 – 50 ж '''Қазақстан Ғылым Академиясының Зоология институтында''' ''лаборатория меңгерушісі'' болды. Негізгі ғылыми еңбектері малдәрігерлік ''паразитология'' мәселелеріне арналған. Республикада мал гельминтоздарының таралуын зерттеп, олардан арылу шараларын белгілеп берді, ''мал кокцидиозын'' химиялы дәрілермен емдеу әдістерін ұсынды.
<ref name="source1">Қазақ энциклопедиясы VII том</ref>
== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Саңырық Сексенұлы

2017-04-06T08:59:27Z

Нұрлан Рахымжанов: +Санат:1727 жылы қайтыс болғандар; +Санат:Қазақ билері (HotCat құралының көмегімен)

'''Саңырық Сексенұлы''' ([[1727 жыл|1727]] ж. - қайтыыс болған жылы белгісі) - өте қасиетті, әулие, әруақты, көріпкел, батагөй, көкірегі - көркем сөзбен көмкерілген, ел ақсақалы атанған адам болған.

Ол «Асмас қылыш» атанған атақты [[Көтібар Бәсенұлы|Көтібар]]дың атын қойған, батырға берген батасы туралы аңызға бергісіз қызықты әңгімесін елдегілердің екінің бірі біледі және жазылып та жүр. Енді, Көтібардың өзі кейін [[Есет Көтібарұлы|Есет]]ке ат қоярда осы Саңырықтың ризалығын алған. Ел-жұртының әрі ағасы, әрі жағасы ретінде оған халық жүгініп оның шешімін бұлжытпай қабылдап отырған.
Атамыз әжеміз Ұлтуғанмен бірге қартайып көп жасап қайтыс болған. Саңырық туралы біздің заманымызда шыққан кітаптарда,ақпарат құралдарында жазылып жатыр. Соның ішінде ағамыз [[Тауман Төреханов]]тың «Дала Геркулесі» атты кітабының баста кейіпкерлерінің бірі екендігін айта кетуді орынды санаймыз. Саңырықта жеті ұл
* Жаманша
* Байғұлақ
* Есбол
* Жанбол
* Бибол
* Досболай
* Қосмамбет.<ref>"Шаңырақ - Сексен" - Алматы, 2010.-184 бет ISBN 978-601-06-0898-6</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1727 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақ билері]]

Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев

2017-04-06T06:35:34Z

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:I дәрежелі Даңқ орденінің иегерлері → Санат:Даңқ орденінің иегерлері

[[Сурет:Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев.JPG|thumb|Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]]
'''Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев''' ([[7 қыркүйек]] [[1939 жыл]] [[Алматы облысы]] [[Іле ауданы]] ҚазЦИК ауылы) - Қазақстан мемлекеттік қайраткері.

== Өмірбаяны ==
* С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін (1963) [[заңгер]] мамандығы бойынша;
* КСРО МҚК №302 Минск мектебін;
* КСРО СІМ Жоғары дипломатиялық мектебін (1971) бітірген.
* 1956 жылдан - Алматы облысы [[Іле ауданы]]ның «Комсомол» үжымшарында жұмысшы.
* 1957 жылдан - Алматы облысындағы Боралдай кірпіш зауытының вагоншы-жұмыскері.
* 1958 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің студенті.
* 1963 жылдың шілде айынан -Алматы облыстық прокуратурасының тергеушісі.
* 1963 жылдың қыркүйек айынан - КСРО МҚК №302 Минск мектебінің курсанты; КСРО МҚК кадрлық офицері, жедел өкілден [[ҚазКСР]] МҚК Басқармасының бастығы лауазымына дейінгі қызмет жолын өткен.
* 1991 жылдың қараша айынан - Алматы қаласы және Алматы облысы бойынша ҚР МҚК Басқармасының бастығы.
* 1993 жылдың маусым айынан - ҚР ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары.
* 1993 жылдың желтоқсан айынан - ҚР ҰҚК төрағасы.
* 1995 жылдың қараша айынан - [[Қазақстан президенті|ҚР Президенті]] Күзет қызметінің бастығы - ҚР Республикалық гвардиясының қолбасшысы міндетін атқарушы.
* 1997 жылдың наурыз айынан - ҚР Республикалық [[гвардия]]сының қолбасшысы.
* 1999 жылдың қазан айынан ҚР қорғаныс министрі.
* 2001 жылдың желтоқсан айынан ҚР Президентінің кеңесшісі - Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және ҚР мемлекеттік қызметкерлерінің қызмет әдебін сақтауы жөніндегі комиссияның төрағасы - ҚР Президеті жанындағы Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның төрағасы.
* 2002 жылдың қыркүйек айынан - «Еуро-Азия Эйр Интернэшнл» ААҚ Халықаралық еуразиялық әуе компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы.
* 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.
* ҚР Қауіпсіздік кеңесінің мүшесі (2002 жылға дейін).

== Марапаттары ==
* «[[Даңқ ордені|Даңқ]]» (1997)
* «[[Барыс ордені|Барыс]]» (2008) ордендерімен;
* 14 медальмен марапатталған.
* «Жылдың әскери адамы» номинациясы бойынша Жыл адамы (Алтын Адам) (2000, 2001).

== Отбасы ==
Үйленген. Жұбайы - Жүнісбекова Мейраш Парынбекқызы Қызы - Гүлмира; ұлы - Дәулет. Немерелері - Әміржан,
Дәужан, Камилла, Іслем, Селима.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:17 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:1939 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]]
[[Санат:Қазақстан генерал-полковниктері]]
[[Санат:Даңқ орденінің иегерлері]]
[[Санат:Барыс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Қарулы күштерінің ардагері медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қалтқысыз қызметі үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:Іле ауданында туғандар]]

Перикл

2017-04-04T12:38:36Z

Нұрлан Рахымжанов: «Б.з.б.490 жылы туғандар» деген санатты аластады; «Б. з. д. 490 жылы туғандар» деге...

[[Сурет: Pericles Pio-Clementino Inv269.jpg|thumb|right|200px|]]
'''Перикл''', {{lang-grc|Περικλῆς}} (б.з.б. 490 ж.ш., Афины, - б.з.б. 429 ж., сонда) – [[ежелгі Грекия|ежелгі грек]] саяси қайраткері, б.з.б. 444/443-429 жылдары ( 430 жылдан басқа) [[Афины]]ның стратегі (қолбасшысы). Жан-жақты білім алған. Б.з.б. 442 жылдан бастап Афины мемлекетін басқарды. Афиныда мүліктік цензаны жойды, қызмет адамдарына жалақы тағайындады.т.б. Перикл тұсында көптеген қоғамдық құрылыстар ([[Пафенон]], [[Пропилеи]], [[Одеон]]) салынды.Афины эллиндік әлемнің ірі экономикалық, саяси және мәдени орталығына айналды. Периклдің сыртқы саясаты Афиныны күшті теңіз мемлекетіне айналдыруға бағытталды.

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Б. з. д. 490 жылы туғандар]]
[[Санат:Б.з.б. 429 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ежелгі грек қолбасшылары]]
[[Санат:Саясаткерлер]]

Санат:Бұланды ауданы географиясы

2017-04-03T13:22:05Z

Нұрлан Рахымжанов: «Ақмола облысы географиясы» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Бұланды ауданы]]
[[Санат:Ақмола облысы географиясы]]

Санат:Жаңақорған ауданы географиясы

2017-04-03T13:19:27Z

Нұрлан Рахымжанов: «Қызылорда облысы географиясы» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Жаңақорған ауданы]]
[[Санат:Қызылорда облысы географиясы]]