https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8F%D0%B0%D0%B0Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]2026-07-03T01:25:56ZҚатысушы үлестеріMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5Наурыз көже2026-03-21T15:50:27Z<p>Маконяаа: </p>
<hr />
<div>[[Сурет:Nauriz-koje.jpg|thumb|Наурыз көже]]<br />
[[Наурыз мейрамы|Наурыз мерекесі]] жақындаған сайын әрбір отбасы '''Наурыз көже''' жасауды міндет деп санайды. Тіпті білмейтін жас жеңгелеріміз үлкен адамдардан ақыл-кеңес сұрап, Наурыз көжеге не қосу керектігін саралап жатады.<br />
<br />
==Қазақ дәстүрі==<br />
'''Наурыз көже''' – ұлттық [[тағам]]. Келер жылғы молшылықтың жоралғысы ретінде наурыз тойында әрбір шаңырақта міндетті түрде әзірленген. Халықтық дәстүр бойынша оған бидай, тары, сүр ет, бұршақ, сүт, су, тұз сияқты кем дегенде жеті түрлі азықтық заттар міндетті түрде қосылуы тиіс. Тақ санын сақтап, мұндай заттар көбейтіле беріледі. Соғымнан арнайы сақталған мүшелер (қазы, қарта, шұжық, т.б.) де қосылады. Ол негізінен бидай көже, тары көже секілді әзірленген (қысқаша [[Көже]]). Наурыз көжені халық арасында “тілеу көже”, “көп көже” деп те атай береді. Наурыз көжеге, наурызға арналып сойылған малдың кәделі асына Наурыз [[бата]] берілген соң, жиналған халық: “ақ мол болсын” деген тілек айтып тарқасады.<br />
<br />
== Құрамы ==<br />
Наурыз көже жеті түрлі тағамнан дайындалады. Әдетте құрамында [[су]], [[сүр ет]], [[тары]], [[Бидай (астық)|бидай]], [[күріш]], [[Сары май|май]], [[айран]], тұз сияқты өнімдер болады. Кейбір аймақтарда бұршақ немесе сәбіз де қосылады.<br />
<br />
==Наурыз көже жасау==<br />
[[Сурет:Nauryz kozhe.JPG|thumb|300px|Наурыз көже инфографигі]]<br />
Ол үшін ең алдымен [[қазан]] толы сүтіңізді қайнатып, сүт піскеннен кейін оның бетіндегі қаймағын қалқып алып тастайсыз. [[Сүт]] әбден пісуге тақаған кезде, қыс бойы сақтаған сүріңізді салып жіберіп, 15 минуттай бетін жауып қоясыз. Аталған уақыт өткеннен кейін жеке ыдысқа пісіріп алған [[бидай]], [[жүгері]], [[тары]], [[асбұршақ]], күріш тәрізді қоректік заттардың жеті түрін сүт пен етке араластырып тағы бір қайнатып аласыз.Асыңыз дәмді болсын!<ref>Қазақ энциклопедиясы, 7 том</ref><br />
<br />
== Мәдени маңызы ==<br />
Наурыз көже — [[жаңа жыл]] мен [[көктем]]нің символы. Оны ішу арқылы адамдар өткен жылдағы ренішті ұмытып, бір-біріне жақсылық тілейді. Наурыз көже [[дастарқан]]да міндетті түрде болуы керек ұлттық тағам ретінде саналады.<br />
<br />
== Аймақтық ерекшеліктері ==<br />
Қазақстанның әр өңірінде наурыз көже әртүрлі дайындалады. Мысалы, кей аймақтарда оған қайнатылған сүт немесе айран қосылады, ал кей жерде көжені қою етіп жасайды. Сондай-ақ, әр отбасы өз қалауы бойынша құрамы мен дәмін өзгерте алады.<br />
<br />
== Қоғамдағы орны және заманауи маңызы ==<br />
Бүгінде Наурыз көже тек мерекелік тағам ғана емес, ұлттық мәдени мұраның бір бөлігі ретінде танымал. Қазақстанда бұл тағамды насихаттау және ұлттық дәстүрлерді сақтау мақсатында әртүрлі мәдени іс-шаралар өткізіледі. Сонымен қатар, қазіргі замандағы тағам өнері мен гастрономия саласында Наурыз көженің рецептілері жаңартылып, әртүрлі вариациялар жасалуда (Қазақ Ұлттық гастрономия орталығы, 2022).<br />
<br />
==Сілтемелер==<br />
* [[Бата]] <br />
* [[Наурыз]] <br />
* [[Қазақ хандығы]]<br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
<br />
* Абаев, Е. (2015). ''Қазақтың ұлттық тағамдары''. Алматы: Қазақ университеті баспасы.<br />
* Жақыпбекова, Г. (2018). ''Наурыз мейрамы мен оның дәстүрлері''. Нұр-Сұлтан: Мәдениет баспасы.<br />
* Сағындықова, А. (2020). ''Ұлттық тағамдар дайындау әдістері''. Алматы: Дәстүрлі тағамдар журналы.<br />
<br />
* Қазақ Ұлттық гастрономия орталығы (2022). ''Наурыз көже: дәстүр мен заман''. www.kazgastronomy.kz<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақ асханасы]]<br />
[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]<br />
[[Санат:Ұлттық тағамдар]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>Маконяааhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9BАспаздық2024-11-29T13:37:54Z<p>Маконяаа: </p>
<hr />
<div>[[Сурет:Wok cooking and the heat source by The Pocket in Nanjing.jpg|thumb|200px|]]<br />
'''Аспаздық''' ({{lang-la|culīnāria (ars)}} «асханалық (кәсіп)», {{lang-la|culīna}} «асхана») — [[азық-түлік|тамақ]] пісіруімен байланысты адамның әрекет аумағы. Жабдықтар, рецепттер және технологиялар кешенінен тұрады.<br />
<br />
Тамақ пісіру әдісі әр елдерде өз халқының дәстүрі мен діліне байланысты түрліше іске асады.<br />
<br />
{{Portal|Аспаздық}}<br />
== Тағы қараңыз ==<br />
* [[Тамақ дайындау тәсілдері]]<br />
* [[Тамақтану]]<br />
* [[Қазақ асханасы]]<br />
<br />
{{бастама}}<br />
[[Санат:Аспаздық]]<br />
[[Санат:Асхана]]<br />
[[Санат:Мамандықтар]]</div>Маконяааhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A8%D3%99%D0%BA-%D1%88%D3%99%D0%BAШәк-шәк2024-04-13T08:25:16Z<p>Маконяаа: </p>
<hr />
<div>[[Сурет:Chakchak.jpg|thumb|right]]<br />
'''Шәк-шәк, шақ-шақ, чақ-чақ''' — қазақ, [[татар]] және [[башқұрт]] асханасының [[Кондитер өнімдері|кондитерлік өнімі]]. Тағамның атауы шақ-шақ яғни ұсақ-ұсақ немесе шағын-шағын деген мағынадан шыққан. Чақ-чақ майқоспалы ашымаған [[қамыр]] түйіршіктерін тұмшапеште көмбелеп пісіріп содан кейін қант немесе бал қосып қатырылады. Шай дастарқанына беріледі.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру.— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 232 бет.ISBN 9965-36-414-1</ref><br />
<br />
'''Тұш''', ''шак-шак'' – тәтті тағам түрі. Ұнға су немесе сүт құйылып, тұз салынады да қант, шикі жұмыртқа, сары май қосылып иленген қамырды 40 минуттай жауып қояды. Иленген қамыр 0,4 см етіп жайылып, ұзындығы 4,5 см, ені 0,4 см етіп кесіледі. Отқа қойылған қазанға май салынып, аудармалай отырып қуырылады. 5-7 минуттан кейін қуырылған шак-шак кепсермен сүзіліп алынады. Қуырылған шак-шак [[Эмальданған ыдыстар|эмальды ыдысқа]] салынып, үстіне ерітілген [[Ара балы|бал]] құйылып, жақсылап араластырылады. Содан соң әр түрлі формаларға келтіріліп, ыдыстарға салынады да әр жеріне мәнпәси жапсырылады. Мәнпәсидің орнына жаңғақ дәнін, кепкен қара өрік, өрік дәнін де пайдалануға болады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref><ref>Қазақтың ұлттық тағамдары, А., 1995.</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{Нан}}<br />
[[Санат:Шығыс асханасы]]<br />
[[Санат:Шығыс тәттілері]]<br />
[[Санат:Ұн өнімдері]]<br />
[[Санат:Қазақ асханасы]]<br />
[[Санат:Башқұрт асханасы]]<br />
[[Санат:Өзбек асханасы]]<br />
[[Санат:Қырғыз асханасы]]<br />
[[Санат:Татар асханасы]]</div>Маконяааhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9BБауырсақ2024-04-13T06:59:24Z<p>Маконяаа: </p>
<hr />
<div>[[Сурет:BaursakKZ.JPG|нобай|Үй бауырсағы]]<br />
'''Бауырсақ''' — [[Қазақтар|қазақтың]] ұлттық тағамы. Бауырсақ – [[Бидай (астық)|бидай]] [[ұн]]ын ашытып, әртүрлі үлгіде жасап, майға пісіреді. Қазақтың [[той]], [[мереке]] [[дастарқан]]ында міндетті түрде бауырсақ болуға тиісті. Ыстық бауырсаққа [[сары май]] жағып жесең, өте дәмді. Бауырсақ қырғыз ({{lang-ky|боорсок}}), татар ({{lang-tt|бавырсак}}), өзбек ({{lang-uz|boʻgʻirsoq, бўғирсоқ}}), башқұрт ({{lang-ba|бауырһаҡ}}), моңғол ({{lang-mn|боорцог}}) мен ноғайларда да кездеседі.<br />
<br />
Дәмді бауырсақ үшін керек заттар: [[Күнбағыс майы|сұйық май]], 1 [[жұмыртқа]], [[қаймақ]], [[ұн]], құрғақ [[ашытқы]], жылы [[су]], [[қант]] және [[тұз]]. Қаймақты ашыған [[айран]] немесе [[майонез]]бен алмастыруға болады. Негізінен бауырсақтар әр өңірде әртүрлі жасалынады. Мысалы, үлкен, домалақ, ішіндегі қамыры мол, сыртқы түсі аппақ бауырсақтар пісіріледі, олардан кішірек, жақсылап қуырылған қып-қызыл өріктей бауырсақтар пісіріледі, іші қуыс домалақ сары бауырсақтар, кіп-кішкентай тіске салғанда қыртылдап беретін ши бауырсақтар, төрт бұрыш пішінді ішінде қамыры мол сары бауырсақтар, төрт бұрышты жалпақ бауырсақтар тағы басқа түрлі бауырсақтар кездеседі.<br />
<br />
== Тағы қараңыз ==<br />
* [[Бауырсақ күні]] <br />
<br />
{{stub}}<br />
{{Нан}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақ асханасы]]<br />
[[Санат:Ұн өнімдері]]<br />
[[Санат:Башқұрт асханасы]]<br />
[[Санат:Қырғыз асханасы]]<br />
[[Санат:Моңғол асханасы]]<br />
[[Санат:Татар асханасы]]<br />
[[Санат:Өзбек асханасы]]</div>Маконяааhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BDДастарқан2024-04-11T10:30:36Z<p>Маконяаа: </p>
<hr />
<div>[[Сурет:Жайылған дастарқан.jpg|thumb|300px|Киіз үй ішінде, ақ жаулықты әжелер алдына жайылған дастарқан көрінісі]]<br />
'''Дастарқан''' — ас қоюға арналған [[мата]] төсеніш. Дастарқанды кейде «асжаулық» деп те атайды. Дастарқан сол үшін көбінесе ашық түсті не гүлді маталардан көлемі әртүрлі етіп тігіледі. Дастарқанның жиегін қайырып сыриды, сәнді болуы үшін [[шашақ]] тағады. Қазіргі кезде көбіне [[клеенка]]дан жасалған дастарқан пайдаланылады.<ref>Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 </ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
== Тағы да қараңыз ==<br />
* [[Дастарқан жаю]]<br />
<br />
{{wikify}}<br />
{{stub}}<br />
<br />
[[Санат:Мәдениет]]<br />
[[Санат:Терминология]]<br />
[[Санат:Қазақ асханасы]]</div>Маконяаа