Қазанғап Байболұлы

2015-06-17T09:38:42Z

Лашкар: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

'''Қазанғап Байболұлы'''(1891, қазіргі [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] [[Төле би ауданы]] Ұзынарық ауылы – 1945, сонда) – халық ақыны. [[Сайрам]] мен [[Шымкент]] медресесінде білім алған, [[жәдиттік бағыт]]та бала оқытып, ұстаздық еткен. Жасынан ел ақындарын тыңдап, [[ауыз әдебиет]] үлгілерін бойына сіңіріп өскен. Ақындық [[суырып салма өнері]]не жетілу барысында жыршылық жолына түсіп, қисса-дастандарды жатқа айтқан. 1934 ж. халық ақыны ретінде Қазақстан жазушыларының тұңғыш съезіне қатысқан. Осы жылдардан бастап баспасөз бетінде Қазанғап өлеңдері жиі басылып тұрды. Қазанғап “Еңсегей бойлы Ер Есім”, “Төле бидің тарихы”, “Өкірек найман туралы” деп аталатын тарихи жырлар мен “Сайыпжамал сұлу”, “Шеризат-Күлшат” тәрізді махаббат дастандарын жырлап, ел ішіне кеңінен насихаттаған. [[2-дүниежүзілік соғыс]] жылдарында Қазанғап қамыққан елді жырымен демеп, рух беруші үгітші ақындардың алдыңғы сапында болды. 1943 ж. [[Алматы]]да өткен ақындар айтысында [[Нартай Бекежанов]]пен ақындық өнер жарыстырған өлең жолдары “Айтыс” жинағының 3 томында (1996) басылым көрді. Қазанғап ауыз әдебиеті үлгілерін жинап, Қазақстан ҒА-на тапсырған. Ақынның толғау өлеңдері “Халық ақындары” (1953), “Пернедегі термелер” (1965), т.б. атпен жарық көрген. Тарихшы ғалымдар Қазанғаптың жадылық қуатын білу мақсатында арнайы зертеу жасап, “Еңсегей бойлы ер Есім” атты 152 беттік дастанынан 140 адам есімдері мен рулық-тайпалық атауларды, барлығы 256 жалқы есімді, “Төле бидің тарихы” атты 145 беттік дастанынан тиісінше 381 және 100, барлығы 481 жалқы есімді тапқан. Сонда 297 беттік екі дастанда 737 жалқы есім кездеседі екен. Дерекке бай болуы қиын поэзиялық шығарма үшін бұл ерекше көрсеткіш. Мұның өзі Қазанғаптың дүниетанымы мен ой өрісінің кеңдігін, есте сақтау қабілетінің мықтылығын көрсететін мысал. Қазанғап жалпы өз өмірінде көлемді 8 шығарма жазған. Оның бәрін дерлік уақытында тиісті орындарға қолжазба күйінде тапсырып отырған. Атап айтсақ: “Орта жүз Дауанасбай Өкірік Найман” дастанын 1934 жылы, “Египет ханы Абдулланың қызы Сайыпжамал” дастанын 1934 жылы, “Шеризат Күлшат” дастанын 1938 жылы, “Төрт дәруіш” дастанын 1939 жылы, "Орқа-Күлше" дастанын 1939 жылы, “Төле бидің тарихы” дастанын 1941 жылы, “Еңсегей бойлы ер Есім” дастанын 1941 жылы, ал ““Қарсыбай батыр” дастанын 1943 жылы ғылыми орталық кітапхана қорына тапсырған. Әлі де ұрпақтарында жарияланбаған көптеген өлеңі мен тарихи жырлары бар. Қазанғап ақынның қазір де көптеген тарихшы ғалымдардың терең зерттеуін қажет ететін шығармалары жетерлік.

<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ақындар]]

{{stub}}

Қазанқап Байболов

2015-05-06T11:12:23Z

Лашкар: Әсет Кембаев. "Оңтүстік Алатаудың ақиығы".

'''Қазанқап Дәулетбекұлы Байболов'''<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>(''[[1889]]-[[1945]]'')Оңтүстік Қазақстан облысының Төле би ауданы Ұзынарық ауылында туған. Ең алғаш өзінің ұстазы Бекасыл әулиеден сауатын ашып, өз бетінше білімін жетілдірген. Қазанғап Бекасыл әулиенің шәкірті ғана емес, қолында өсіп ер жеткен өкіл баласы. Әке шешесі көп жылдар бала көре алмай, кейін келіп Бекасыл әулиге емделіп бала сүйген. Бекасыл Биболатұлы (1822-1915) да көптеген еңбектер жазған ғұлама ұстаз. Әйгілі "Жұлдызнама" теологиялық энциклопедиясының авторы. Бекасыл Биболатұлының "Шеризат - Гүлзат" аңыз кітабының желісімен Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы мен Қазанғап Байболұлы екі нұсқада "Шеризат - Гүлзат" дастанын жазып шыққан. Қазанғап араб, парсы, шағатай, тілдерін жетік білген, және бірнеше еңбектерді аударған аудармашы. Шығыс сюжетіндегі қисса-дастандарды көп жаттап, [[Ташкент]], [[Шымкент]], [[Түркістан]] өңірлерінде жыршылық өнерімен мәлім болған классикалық хикаяларға еліктеп ''«Төрт дәруіш»'', ел ішіндегі жазба аңыздардың желісімен ''«Еңсегей бойлы ер Есім» (1941 жыл), «Төле бидің тарихы»'' (1941жыл), “Египет ханы Абдулланың қызы Сайыпжамал” дастаны (1934 жыл), "Шеризат - Гүлзат" қиссасы (1939 жыл), "Орқа - Күлше" дастаны (1938 жыл), “Орта жүз Дауанасбай Өкірік Найман” дастаны (1934 жыл), “Біздің елдің даңқы туралы” дастаны (1941 жыл), "Қарсыбай батыр” дас-таны (1943 жыл), сияқты көптеген тарихи дастандардының авторы. Барлық еңбегі ғылыми кітапхананың қолжазба қорында сақтаулы. Жалпы қисса дастандарды зерттеп жазу үшін қырық жыл ғұмырын арнаған. Әлі жарияланбаған "Абдулланама" деген дастаны бар. Отан соғысында ерен ерлік көрсеткен Сыпатай Қарсақбаевқа арнап ''«Сыпатай»'' [[поэма]]сын шығарған. [[1943]] жылы республикалық айтыста Нартай Бекежановпен жыр сайысына түскен (''«Айтыс», 3-т.г 1966''). Шығармалары ұжымдық жинақтарда, мерзімдік баспа-сөзде жарияланған. ''«Бау-бақша», «Дайын бол»'' атты толғаулары халық арасында кең тараған. Ел аралап, ауыз әдебиеті үлгілерін жинау-мен де шүғылданған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref>
*[[Қазақ КСР]] Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен үш мәрте марапатталған.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Оңтүстік Қазақстан облысы]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасы]]
[[Санат:1889]]

Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Қазанғап Байболұлы

Қазанқап Байболов