https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D0%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%88Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]2026-04-19T01:47:05ZҚатысушы үлестеріMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%93%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D1%82%D1%8B_%D0%B0%D2%93%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80Гетеротрофты ағзалар2014-11-12T16:27:33Z<p>Куаниш: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p>
<hr />
<div>'''Гетеротрофты организмдер''' (''грек. heteros – басқа, жат, trophe – қорек'') – негізінен дайын органик. заттармен қоректенетін [[организм]]дер. Олар өз денесінің құрамын бейорганик. заттардан түзе алмайды. Гетеротрофтарға [[адам]] және барлық жануарлар, паразиттік жолмен тіршілік ететін өсімдіктер, саңырауқұлақтар, көптеген микроорганизмдер жатады. Гетеротрофтар энергияны органик. заттардың биол. тотығуының арқасында алады. Гетеротрофтардың қоректенуіне қарай үш түрі болады: сапрофитті немесе осмотрофты Гетеротрофтар – түрлі организмдердің тіршілік әрекеті нәтижесінде ыдыраған немесе бөлінген өнімдермен қоректенетін организмдер (ашытқылар, зең [[микроб]]тары, көптеген бактериялар); голозойлы немесе анималды Гетеротрофтар – басқа организм денесіндегі сөлдермен қоректенетін организмдер. Табиғатта аралас қоректенетін түрлері де бар, мыс., арам [[шырмауық]] басқа өсімдікке жабысып тіршілік етеді. Жасыл евглена денесінде жасыл пигменттер ([[хлорофилл]]) болғандықтан жарық кезде ол автотрофқа, ал қараңғыда – гетеротрофқа айналады. Кейбір өсімдіктер (қырықбуынның спора түзетін бұтақтары, дәнінің өніп келе жатқан тұқымдары) дамудың белгілі бір сатыларында гетеротрофтар болады. Гетеротрофтар табиғатта синтезделу процесі нәтижесінде аз мөлшерде болса да органик. заттар (мыс., көміртектің 10%-ы) түзеді. Құрамында жасыл пигменттер [[клетка]]лардың СО2 сіңіретін қабілеті хемосинтез және [[фотосинтез]] процестерінің эволюциясында шешуші рөл атқарды. Қазіргі кезде жануарлар тіндерінің де СО2-ні сіңіре алатын қабілеті бар екені анықталған. Осыған байланысты организмдерді автотрофтар мен гетеротрофтарға жіктеу – олардың көміртекті сіңіру қабілетіне емес, пайдаланатын [[энергия]] көзіне негізделген. Сондықтан Гетеротрофтарға көміртек көзі ретінде күрделі органик. қосылыстар (көмірсулар, майлар, [[ақуыз]]дар) тотығуынан бөлінген көміртекті пайдаланатын организмдер; [[фотоавтотроф]]тарға – фотохим. әрекеттесуді пайдаланатын организмдер; ал хемоавтотрофтарға – органик. емес заттардың тотығуы кезінде бөлінген энергияны пайдаланатын организмдер жатады. Гетеротрофтар күрделі органик. заттарды ыдыратып және [[минерал]]дандырып отыратын табиғаттағы зат алмасуда маңызды рөл атқарады. Гетеротрофтар автотрофтармен бірігіп, табиғатта біртұтас биол. жүйені құрайды.<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
== Дереккөздер==<br />
<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Ағзалар]]<br />
[[Санат:Табиғат]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>Куаниш