https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D0%91%D0%B5%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8B+%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz] 2026-04-18T19:51:30Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%B7_(%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC) Абыз (адам) 2016-12-09T12:58:40Z <p>Бегулы Отагасы: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''Абыз''' – ертеде елдің [[тəу ету]] жоралғыларына басшылық жасайтын əрі [[жаугершілік]] жағдайында жорыққа шығарда [[бата]] беретін, болжам жасап, жорамал айтатын жəне ежелден қалыптасқан əлеуметтік тəртіптің ертедегі нормалары мен принциптерін жетік меңгерген беделді тұлға &lt;ref&gt;Марғұлан Ə. Ежелгі жыр, аңыздар. Алматы: Жазушы, 1985;&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> <br /> Абыздың ел басқару жүйесіндегі жəне тіршілік қамына байланысты алуан түрлі салттар мен ғұрыптарды, наным-сенімдер, жосындарды атқарудағы айрықша рөлі оның қоғамдағы аса беделді əлеуметтік тұлға болуына ықпал етті. Абыз əскери жорықтарда ұрыс барысына əсер ету, оған күш дарыту жəне қарсы жақтың күшін əлсіретуге бағытталған арнайы магиялық шараларды атқарған. Aбыздардың негізгі қызметі – хан, қолбасшы төңірегінде болып сəуегейлік, болжаушылық жасау.<br /> <br /> Деректерге қарағанда, абыздар жеке-дара əлеуметтік діни категория ретінде ерте орта ғасырда қалыптасқан. Алайда қазақ қоғамында абыздар атқаратын міндеттерді көп ретте [[бақсы]], [[жырау]], [[жауырыншы]], [[жадышы]] да атқара берген. [[Фольклор]]шы [[Тұрсынов Едіге|Е.Тұрсынов]] байырғы əскери болжаушы-абыз қызметін кейіннен жырау типі алмастырған дейді. Қазақта абыздардың қызметі аса күрделі сипатта болған. Бұған [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] төмендегі сипаттамасы дəлел бола алады.''«Құтайба атты кісі Қашқарға шейін келіп, халықты исламға көндіргенде бұлар мұсылман болдық депті. Сөйтсе де, бұрыннан бақсы-[[балгер]]лерге иланып, отқа, шыраққа табынатын əдеттерімен [[ислам]]ды тез түсініп кете алмапты. Ол кезде шала-пұла хат таныған кісісі болса, оны «абыз» дейді екен. Ол абыз демек, əуелде шаман дініндегілердің өз [[молда]]сына қоятын аты екен»''. ''Ежелгі бақсы-жыраулардың бір тобы абыз деп аталған'' - дейді академик [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан|Ə.Х.Марғұлан]] ([[Нысан абыз]], [[Құрманбай абыз]], [[Сабырбай абыз]], тағы басқалар).<br /> <br /> Абыздың ерекшелігі ескі заманның хаттарын, жазылған сөздерін тани білген, тасқа, ағашқа, теріге түсірген жазуларын оқи білген. Далада тасқа түсірген жазулар кездессе, қазақтар оны пəлен абызға көрсет деп отыратын болған. Қазақта «[[киіз кітап]]» дейтін ұғым абыз аттарымен байланысты. ''«Абыздар бір жерде отырмайды, ылғи тау-тасты аралап, тасқа жазу түсіріп, ескі жазуларды оқып жүреді, жирен атқа мініп ел қыдырып, қобыз тартып, сарын айтып, сəуегейлік құрып жүретін болған. Қазақ абыздарының бір ерекшелігі олар сахарада əр заманда үстем болған салт-сананы біріктіріп (тəңірі, будда діні, мани), олардың аралас (синкретті) түрін қолданған»'', – деп жазaды Ə.Марғұлан.<br /> <br /> [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы|Мəшһүр Жүсіп Көпейұлының]] жинаған дерегінде əйгілі Наурызбай төреге [[Иман абыз]] айтты дейтін төмендегідей жыр жолдары қалған:<br /> <br /> :''Арқаны жүзі сары орыс алар,<br /> :Қудалап қара топырақ қоныс алар.<br /> :Сары қазы, сары қымыз, нан орнына,<br /> :Картоп жеп қатын бала бір қуанар.<br /> :Бұзау-торпақ, тайыншаға,<br /> :Жүк артылар деп еді.<br /> :Қарап тұрған жігітке,<br /> :Қыз артылар деп еді.<br /> :Көкек айы болғанда,<br /> :Кемпір күйлер деп еді.<br /> :Егіншінің қатыны,<br /> :Байын билер деп еді.<br /> :«Тоған басы мұрап» – деп,<br /> :Арық шығар деп еді.<br /> :Сол арықтың ішінен,<br /> :Ыңғайы жоқ жаманның,<br /> :Пышағы мен шақпағы,<br /> :Қалып шығар деп еді.<br /> :Бес қойға алған өгізді,<br /> :Тегін дерсің деп еді.<br /> :Жалаңаяқ сарттарды,<br /> :«Бегім!» дерсің деп еді.''<br /> <br /> [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] шығармасында Нысан абызды төмендегідей суреттеп, қазақ қоғамындағы абыздың əлеуметтік-рухани болмысын суреттеп мен рөлін берген:<br /> :''Ол кезде балгер болған Нысан абыз,<br /> :Шын дəулескер бақсының өзі нағыз.<br /> :Жыны айта ма, кім білсін, шыны айта ма,<br /> :Айтқаны келеді деп қылады аңыз''.<br /> <br /> Қазақ даласына [[Ислам Діні|ислам дінінің]] орнығуына байланысты халық арасында [[Құран Кəрімді]] жатқа білетін жəне бақсылықтың ұшқыны бар көріпкел, білгір адамды да абыз деп атаған. [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М.Əуезовтің]] «[[Еңлік-Кебек]]» пьесасында Нысан абыз қобыз тартатын əулие, көріпкел ретінде сипатталады. «Қазақ əдебиетінің тарихы» деген еңбегінде абыз сөзінің арғы тегі «хафиз» деген араб сөзінен енгенін, бұл ұғымның бақсылық құлдырағанда пайда болған синкретті ұғым екенін атап өткен. ''«Кей уақытта мұсылманшылық пен ескіліктің бітім қылған да жері бар. Ел əуелгі кезде мұсылманшылықты ұстаса да, мұсылманның молдасынан өзінің бақсысын артық көрген. Бақсыда үлкен қуат болып, елдің ықыласын өзіне тартып, билеп отырған. Сондықтан кей жерлерде бақсыға мұсылман əулиелерінің сипатын алып келіп, жамағаны бар. Мысалы, ескі замандарда абыз дегендер болған. Абыз деген сөз арабша «хапыз» деп шығады. Ізгі, əулие деген сөз. Бақсы өзі əулие орнында күтулі болады. Мінеки, бұл ескілік пен жаңаның жасаған бітімі»'', – дейді М.Əуезов.<br /> <br /> Қазақтың абыз ұғымы арабтың «хафиз» деген сөзінің түрленген нұсқасы. Хафиз (арабша حافظ – Һафез, көпше түрі حفاظ – Һоффаз), ал, парсы тілінде сақтаушы, еске жаттау қабілеті жоғары жан, өлең мен Құран Кəрімді жатқа айтушы деген мағынаны білдіреді. Ондай білімпаз адамдар Құранды жатқа айтып, даңққа бөленген.<br /> <br /> Мəшһүр Жүсіп Көпейұлының суреттеуіндегі сол кезеңдегі абыздардың образы өзінің дəлдігімен ерекшеленеді: «Біздің бала күнімізде Иманқұл молда осы сөзді сөйлеп отырушы еді: «Оспанқұл əшдүрден сексен төрт бала оқыған едік. Ол кісіден сабақ алғанның бəрі абыз атанды», – деуші еді. [[Өтеміс абыз]], [[Елен абыз]], [[Мəстек абыз]], [[Керей Жанай абыз]], [[Керейіт Шонай абыз]], [[Ақкөл абыз]]. Ол күндегі абыздарды айта берсе, ұшы-қиыры жоқ. Сонда [[қожа]]ның оқытатұғын оқуы, абыздардың бар үйренген сабағы бес Құран, [[намаз сабағы]]. Абыз атанғанның мəнісі бес Құранды жатқа біліп, бес намазды артынан əдет қылып оқығандығы»..&lt;ref&gt;Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Адам қасиеттері]]<br /> [[Санат:Аңыздар]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD Плейстоцен 2016-12-09T12:48:50Z <p>Бегулы Отагасы: -Санат:Сөздік; -Санат:Мұнай және газ геологиясы; -Санат:Терминология; +Санат:Плейстоцен; +Санат:Геологиялық дәуірлер ([[УП:HOTCAT|HotCat...</p> <hr /> <div>'''Плейстоцен''' ({{lang-el|pleistos}} — ең үлкен, ''kainos'' — жаңа) — [[төрттік жүйе]]ге қатысты геологиялық бөлім атауы; [[неоген]] жүйесінің плиоцендік түзілімдерін өзі бүркеп, голоцен түзілімдерімен (бүгінгі түзілімдермен) көмкеріледі; төменгі, ортаңғы және жоғарғы плейстоцен болып үш қабатқа жіктеледі, Бұлар төменгі, ортаңғы және жоғарғы төртгік түзілімдерге сәйкес келеді.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=s1&gt;Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы — геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Куандықов, [[2000]]. — 328 бет.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> {{Geology-stub}}<br /> <br /> [[Санат:Плейстоцен]]<br /> [[Санат:Геологиялық дәуірлер]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B Санат:Швейцария жазушылары 2016-12-09T11:11:17Z <p>Бегулы Отагасы: «Мамандықтары бойынша швейцарлықтар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)</p> <hr /> <div>{{commonscat|Writers from Switzerland}}<br /> [[Санат:Елдер бойынша жазушылар]]<br /> [[Санат:Швейцария әдебиеті]]<br /> [[Санат:Мамандықтары бойынша швейцарлықтар]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80 Арилер 2016-12-09T10:19:36Z <p>Бегулы Отагасы: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>[[Сурет:Swastika iran.jpg|thumb|270px|Б.з.б. I мыңжылдық Иранның [[Гилян]]да табылған моншағы]]<br /> '''Арилер ''' — ежелгі тайпа. <br /> <br /> <br /> Б.з.б. 2-мыңжылдықтың басындағы Қазақстанды мекендеген тайпалар тарихы арий (ежелгі иран) және үндіарий (ежелгі үнді) тайпаларымен байланысты айтылады. Олар үндіеуропа тілдері шоғыры мен мәдени қауымдастығына жатқызылып, қазақ даласындағы Андрон мәдениетінің өкілдері ретінде танылуда. Олардың жиынтық атауы — “арья”. Б.з.б. 2-мыңжылдықтың екінші ширегі аталмыш тайпалардың ұлы қоныс аудару дәуірі болды. Бұлар оңт.-шығысқа қарай бет алып, Солт. [[Үндістан]]ға, Иран мен [[Месопотамия]] жеріне барып тоқтаған. Үндіарилер тілінің жұқаналары хеттердің (қазіргі Түркия жерінде) қыш тақталарындағы таңбаларда ізін қалдырған. Өте ерте замандарда арилер мен үндіарилердің ата-бабалары бір халық болып саналып, түпкіүндіирандықтар (протоиндоиранцы) деп аталуда. Олардың қоғамы басты екі топқа бөлінді: қызметкерлері — абыздар және бақташы-жауынгерлер. <br /> [[Сурет:Indo-Iranian origins.png|thumb|300px| [[Үндіиран тілдері|Үндіиран]] халықтарының көші-қонына байланысты археологиялық мәдениеттер. [[Андронов мәдениеті]] қызылмен бөлінген, [[Маргиан өркениеті|маргиандық]] — сарғылт, [[Яз мәдениеті|яздікі]] — сарымен, [[Гандхар мәдениеті|гандхар (Swat)]] — қызыл күрең, [[H зират мәдениеті]] — күлгін, [[культура охряной расписной керамики|культура охряной расписной керамики (Copper Hoard)]] — қара-көк, [[сұр жазба қыш мәдениеті]] ақшыл-көкпен боялған.]]<br /> А. көшпелі тіршілік етіп, мал ш-мен айналысқан, ұрыстарда әскери арбаларды пайдаланған. Арбаға жегу үшін жабайы жылқыларды ұстап, қолға үйреткен. [[Ежелгі Қазақстан]]ның таулы аймақтарында, әсіресе, Алтайда мыс пен қоланың мол қоры болған. А. метал өндіріп, әр түрлі тұрмыс құралдарын, қару-жарақтар соққан. Металдан жасалған қарулармен жарақтанған дала тұрғындары сұсты жауынгерлерге айналды. [[Арба]]ның пайда болуына байланысты “қаһармандық ғасыр” (“героический век”) басталды. Мұздай қаруланған далалық жасақтар табыс табу, әрі даңқын асыру үшін көршілес елдерге жорықтар ұйымдастырып отырған. Ұлы қоныс аудару кезеңінде А-дің бәрі ауып кеткен жоқ. Қазақстан жерінде қалғандары б.з.б. 1-мыңжылдықтың ортасында [[Ұлы Дала]]дағы көшпелі — [[сақ]], [[сарматтар|сармат]], [[скифтер]]ге араласып, сіңісіп кетті. А. өзін қоршаған орта, әлемнің тылсым сырларын түсінуге ұмтылды: тылсым күштердің иесі құдай деп танып, әрбіріне ат таңды, құдаймен тілдесуге ұмтылып, табыну мінәжаттарын тудырды. Әлемдегі жалғыз Жаратушыға ғана табынуды қолдаған дін Ұлы Даладағы көшпелілер ортасында туып, өзге халықтар арасына тарап, насихатталды. Бұл діни ілімнің негізін салушы — Заратуштра пайғамбар, ал оның діни ілімі қазіргі ғылымда заратуштрашылдық (зороастризм) деп аталады.<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> қ. Авеста, Заратуштра. Әдеб.: Кузьмина Е.Е., Происхождение индоиранцев в свете новейших археологических данных, Сборник “Этнические проблемы Центральной Азии в древности”, М., 1981; <br /> Гамкрелидзе Т.В., Иванов В.В., Индоевропейский язык и индоевропейцы, т. 1-2, Тбилиси, 1984;<br /> Бойс М., Зороастрийцы, Верования и обычаи, М., 1987; <br /> Кляшторный С.Г., Султанов Т.И., Казахстан — летопись трехтысячелетий, А., 1992.<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Үндіарилік халықтар]]<br /> [[Санат:Иран халықтары]]<br /> [[Санат:Көшпенділер]]<br /> [[Санат:Үндістан тарихы]]<br /> [[Санат:Иран тарихы]]<br /> [[Санат:Орталық Азия тарихы]]<br /> [[Санат:Жойылып кеткен халықтар]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Анатолий Павлович Маковский 2016-12-09T06:43:07Z <p>Бегулы Отагасы: + 7 санат; ±Санат:Ақмола облысында туғандар→Санат:Көкшетау облысында туғандар (HotCat құралының көмегімен)</p> <hr /> <div>[[Анатолий Павлович Маковский]] - Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі<br /> <br /> [[1955 жыл]]ы [[Көкшетау облысы]]нда туған. Целиноград ауылшаруашылық институтын бітірген. <br /> <br /> Институтты бітіргеннен кейін колхоздың төрағасы, Көкшетау ауылшаруашылық институтының оқу – тәжірибелік шарауашылығының директоры қызметтерін атқарған. <br /> <br /> 1994-1996 жылдары Көкшетау облысы [[Ленинград ауданы]] әкімінің бірінші орынбасары болып жұмыс істеді. <br /> <br /> 1996-1997 жылдары - Көкшетау облысы Ленинград ауданының әкімі. <br /> <br /> 1996-1997 жылдары – [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Тайынша ауданы]] әкімінің бірінші орынбасары, Ауылшарауашылығы департаментінің бастығы. <br /> <br /> 1997-1998 жылдары - Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданы әкімінің міндеттерін атқарушы. <br /> <br /> 1998-2012 жылдары - Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданының әкімі. <br /> <br /> 2012 жылғы қаңтардан бастап – Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты, «Нұр Отан» Халықтық - демократиялық патия фракциясы төралқасының мүшесі, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі «Нұр Отан» ХДП фракциясының жанындағы Аймақтық саясат және маслихаттармен жұмыс істеу кеңесінің мүшесі. <br /> <br /> «Құрмет» орденімен, «Тыңға 50 жыл», «Қазақстан Конституциясына 10 жыл», «Қазақстан Республикасының Парлментіне 10 жыл» медальдарымен марапатталған. <br /> <br /> Үйленген, екі баласы және төрт немересі бар.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:1955 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Көкшетау облысында туғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]<br /> [[Санат:Ақмола ауылшаруашылық институты түлектері]]<br /> [[Санат:Ақжар ауданының әкімдері]]<br /> [[Санат:Тайынша ауданының әкімдері]]<br /> [[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Тыңға 50 жыл медалінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалінің иегерлері]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B Айқын Ойратұлы 2016-12-09T06:39:38Z <p>Бегулы Отагасы: «Ақмола облысында туғандар» деген санатты аластады; «[[Санат:Көкшетау облысында туғандар|Көкшетау обл...</p> <hr /> <div>'''Айқын Ойратұлы''' (972 жылы 28 қарашада [[Көкшетау облысы]] Куйбышев қала үлгісіндегі кентінде туған) - Қазақ. Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі<br /> <br /> <br /> ==Өмірбаяны==<br /> Көкшетау мемлекеттік университетін, «Фемида» Қарағанды заң академиясын бітірген. <br /> <br /> Еңбек жолын 1989 жылы Куйбышев аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының автобазасында слесарь болып бастаған. <br /> <br /> 1997 жылдан бастап кәсіпкерлік қызметпен айналысқан. <br /> <br /> 2004-2011 жж. «News Print» ЖШС жетекшісі («Московский комсомолец в Казахстане» газетін шығару). <br /> <br /> 2005-2006 жж. – Алматы қалалық комитетінің екінші хатшысы. Партияны тіркеген мезгілден бастап қазіргі уақытқа дейін ҚКХП Орталық комитеті аппаратының жетекшісі. <br /> <br /> 2007 ж. - ҚКХП Орталық комитеті Бюросының мүшесі. <br /> <br /> 2004 және 2007 жж. - ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттарының сайлауына ҚКХП атынан депутаттыққа кандидат болып қатысты. 2007 және 2011 жж. ҚКХП республикалық сайлауалды штабы жетекшісінің орынбасары. <br /> <br /> 2012 жылғы қаңтар айынан бастап - бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты. Аграрлық мәселелер комитетінің мүшесі. <br /> <br /> Үйленген, екі баласы бар.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:28 қарашада туғандар]]<br /> [[Санат:1972 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Көкшетау облысында туғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]<br /> [[Санат:Көкшетау мемлекеттік университеті түлектері]]<br /> [[Санат:Фемида Қарағанды заң академиясы түлектері]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA Санат:Өнеркәсіптік қауіпсіздік 2016-12-08T04:06:29Z <p>Бегулы Отагасы: +Санат:Өнеркәсіп; +Санат:Еңбекті қорғау (HotCat құралының көмегімен)</p> <hr /> <div>{{Басты мақала}}<br /> [[Санат:Өнеркәсіп]]<br /> [[Санат:Қауіпсіздік]]<br /> [[Санат:Еңбекті қорғау]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B Боралдай қорықшасы 2016-12-07T11:55:36Z <p>Бегулы Отагасы: Санат шебері: Санат:1967 жылы құрылғандар → Санат:1967 жылы пайда болғандар</p> <hr /> <div>'''Боралдай қорықшасы''' – республикалық мәні бар мемлекеттік табиғи кешенді [[қорықша]]. <br /> <br /> 1967 ж. [[Оңтүстік Қазақстан облысы]]ның [[Түлкібас ауданы]]нда ашылған. Қорықша Батыс Тянь-Шань өңіріндегі [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]]дың эндемик түрлерін қорғау мақсатында ұйымдастырылған. Қорықшада сирек кездесетін [[Түркістан]] аршасы, Согдиан шағаны, [[алша]], т.б. [[өсімдіктер]] түрлері өседі. Қорықша жерінде [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]ның Қарабастау помол. (жеміс-жидектерді аудандастыру) телімі орналасқан.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{бастама}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан қаумалдары]]<br /> [[Санат:Түлкібас ауданы географиясы]]<br /> [[Санат:1967 жылы пайда болғандар]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B Балқаш маңы қорықшасы 2016-12-07T11:55:33Z <p>Бегулы Отагасы: Санат шебері: Санат:1967 жылы құрылғандар → Санат:1967 жылы пайда болғандар</p> <hr /> <div>[[Сурет:Eremias arguta, Balkhash, 2004.JPG|thumb|Балқаш маңы қорықшасының мүшесі - [[кесіртке]]]]<br /> '''Балқаш маңы қорықшасы''' — сирек кездесетін, әрі жойылып бара жатқан жануарларды қорғау мақсатында [[Алматы облысы]]ның [[Балқаш ауданы]]нда [[1967 жыл]]ы құрылған мемлекеттік [[зоологиялық қорықша]]. <br /> <br /> <br /> Жер көлемі 503 мың га. [[Іле]] өзенінің атырауы мен [[Тауқұм]] шөлінің дөңесті алқабындағы [[тоғай]]лы [[қамыс]]ты, шалғынды, [[сортаң]]ды, [[құм]]ды алқаптарды қамтиды. Қорықша жерінде [[жиде]]мен аралас өскен тораңғы тоғайы, ақ және қара [[сексеуіл]], [[бұйырғын]], [[жүзгін]] бұталары өседі. Қорықшаның жер бедері [[жануарлар]] үшін өте қолайлы. <br /> <br /> Су құстарының 200-ден астам, балықтың 30-ға жуық түрі бар. <br /> <br /> Сүтқоректілерден — [[қабан]], [[ондатра]], [[сабаншы]], [[құстар]]дан [[қырғауыл]], т.б., бауырымен жорғалаушылардан — шұбар батбат [[кесіртке]], т.б. кездеседі. Балқаш қорықшасындағы бірқатар аң-құстар ([[қарақұйрық]], шұбар [[күзен]], аққұйрықты [[субүркіт]], ақбас [[үйрек]], [[бүркіт]], сұңқұлдақ [[аққу]], [[жалбағай]], т.б.) мен өсімдіктер (Мейер шоқгүлі, тауқұм сасыры, т.б.) Қазақстанның “[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]” енгізілген. &lt;ref&gt;&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{бастама}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан қаумалдары]]<br /> [[Санат:Балқаш ауданы географиясы]]<br /> [[Санат:1967 жылы пайда болғандар]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD Ғизатулла Хаймолдаұлы Халидуллин 2016-12-07T11:42:07Z <p>Бегулы Отагасы: «Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары» деген са...</p> <hr /> <div>'''Ғизатулла Хаймолдаұлы Халидуллин''' ([[30 қараша]] [[1947 жыл]]ы туған, ''[[Атырау облысы]] [[Балықшы ауданы]]'') – [[тарих]] ғылымдарының докторы (2003), [[профессор]] (2007). [[Қазақстан Республикасы]]ның Қоғамдық ғылымдар академиясының толық мүшесі (1994). <br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> * ''Гурьев педагогика институтын'' (1970, қазіргі [[Атырау мемлекеттік университеті]]) бітірген.<br /> * тарих, археология және этнология институтының аспирантурасын (1985) бітірген. <br /> * Қазақ КСР-і ғылым академиясының тарих, археология және этнология институтында бөлім меңгерушісі (1978–1993)<br /> * [[Қазақ мемлекеттік заң академиясы]]нда доцент, деканның орынбасары, [[проректор]] (1994–1998)<br /> * [[Қазақ академиялық университеті]]нде проректор (1998–2004) қызметтерін атқарды. <br /> * 2004 жылдан [[ҚазҰПУ]]-да [[профессор]], кафедра меңгерушісі.<br /> <br /> == Ғылыми еңбектері ==<br /> <br /> * ''«Қазақ шаруаларына қатысты кеңес үкіметінің Қазақстандағы аграрлық саясаты 1917–1940 жж.»'' тақырыбында [[докторлық диссертация]] қорғады. <br /> * 70-тен астам ғылыми жарияланымның авторы.&lt;ref&gt;''[[Қазақ Энциклопедиясы|Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]''&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:30 қарашада туғандар]]<br /> [[Санат:1947 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Балықшы ауданында туғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан тарихшылары]]<br /> [[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]<br /> [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті профессорлары]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC_%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D3%99%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B Ибрахим Шәмшәтұлы 2016-12-07T11:41:50Z <p>Бегулы Отагасы: «Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің профессорлары» деген са...</p> <hr /> <div>'''Ибрахим Шәмшәтұлы''' (''4 тамыз [[1921 жыл]]ы туған, [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]] [[Төрткүл ауылы]]'') – [[тарих]] ғылымдарының докторы (1979), [[профессор]] (1982). [[КСРО]] Оқу-ағарту ісінің үздігі (1978). [[Қазақстан Республикасы]] Жоғары мектеп ғылым академиясының құрметті [[академик|академигі]] (1996).<br /> <br /> ==Қысқаша өмірбаяны:==<br /> * 1949 жылы [[Шымкент]] оқытушылар институтын (''қазіргі [[Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті]]'') бітірген;<br /> * 1952 жылы Қызылорда педогогикалық институтын (қазіргі [[Қызылорда мемлекеттік университеті]]) бітірген; <br /> * 1941–1943 жылдары Қызылорда облысы Қармақшы ауылындағы мектепте мұғалім; <br /> * 1946–1948 жылдары директор; <br /> * 1949–1953 жылдары [[аудандық партия]] комитетінде меңгеруші; <br /> * 1965–2001 жылдары[[Қазақстан]] КП Орталық комитеті жанындағы Партия тарихы институтында (''қазіргі [[ҚазҰПУ]])'' [[доцент]], [[кафедра]] меңгерушісі, [[профессор]] қызметтерін атқарған. <br /> * 200-ден астам ғылыми жарияланым мен 11 [[монография]]ның авторы. <br /> * ''«Отан соғысы»'' орденімен марапатталған.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:4 тамызда туғандар]]<br /> [[Санат:1921 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Қармақшы ауданында туғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан тарихшылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан ғалымдары]]<br /> [[Санат:Тарих ғылымдарының докторлары]]<br /> [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті профессорлары]]<br /> [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]<br /> [[Санат:Отан соғысы орденінің иегерлері]]<br /> <br /> <br /> {{Bio-stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB_(%D2%9B%D2%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B) Ербол (құдық) 2016-12-07T10:45:36Z <p>Бегулы Отагасы: «Шығыс Қазақстан облысы географиясы» деген санатты аластады; «[[Санат:Абай ауданы (Шығыс Қаза...</p> <hr /> <div>'''Ербол ''' – [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]] жеріндегі [[құдық]]. <br /> <br /> <br /> [[Шыңғыстау]] жотасының солтүстік-шығысында орналасқан. Тереңдігі 25 м, су шығымы 400 л/сағ. Суын ауданның елді мекендері пайдаланады.&lt;ref&gt;Қазақ энцклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан құдықтары]]<br /> [[Санат:Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы) географиясы]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B5%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B Бетқұдық 2016-12-07T10:44:25Z <p>Бегулы Отагасы: «Шығыс Қазақстан облысы географиясы» деген санатты аластады; «[[Санат:Абай ауданы (Шығыс Қаза...</p> <hr /> <div>'''Бетқұдық ''' – [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданындағы]] құдық. Семейтау тауларының оңтүстік-батысында орналасқан. Тереңдігі 2 м, су шығымы 1500 л/сағ. [[Құдық]] мал шаруашылығына пайдаланылады. <br /> &lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан құдықтары]]<br /> [[Санат:Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы) географиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B Жетісу металлогения аймағы 2016-12-07T09:32:05Z <p>Бегулы Отагасы: ±Санат:Қазақстан кен орындары→Санат:Қазақстан кенді аудандары; ±Санат:Қазақстан геологиясы→Санат:Жетісу (HotCat құралын...</p> <hr /> <div>'''Жетісу металлогения аймағы''' - [[Қазақстан]]ның оңтүстік бөлігін қамтиды. Солтүстігінде [[Балқаш]], солтүстік-шығысында [[Алакөл (көл)|Алакөл]], оңтүстік және оңтүстік-батысында Солтүстік [[Тянь-Шань]], [[Қырғыз Алатауы|Қырғыз]] жоталарымен шектеледі. <br /> <br /> == Геологиялық құрылымы ==<br /> Аймақ [[Герциндік қатпарлық|герцин]] дәуіріндегі тектоникалық қозғалыстар нәтижесінде қалыптасып, [[мезозой]]да Еуразия платформасының бір бөлігін құрады. Альпі дәуірінде тектоникалық қозғалыстардың әсерінен Тянь-Шань, [[Жетісу Алатауы|Жоңғар Алатауы]], [[Тарбағатай тауы|Тарбағатай]], [[Алтай таулары|Алтай]], Саяқ таулары қалыптасты.<br /> <br /> == Кентастық белдемдері ==<br /> Бұл өңірдегі кен орындар белдеуленіп орналасқан бірнеше кентастық белдемдерге бөлінеді:<br /> <br /> * ішкі Жоңғар — Балқаш белдемі ([[Мыс|Сu]], [[Алтын|Аu]]); <br /> * сыртқы Жоңғар — Балқаш белдемі (Cu, [[Қорғасын|Рb]], [[Мырыш|Zn]]); <br /> * Көксу — Текелі белдемі (Рb, Zn, [[Күміс|Аg]]); <br /> * Оңтүстік Жоңғар белдемі (Рb, Zn, Аu, Сu); <br /> * Іле сырты белдемі (Рb, Zn); <br /> * Баянқол белдемі (Аu); <br /> * Шу — Іле белдемі (Аu); <br /> * Бетпақдала — Кіндіктас белдемі (Сu, Аu); <br /> * Шу— Сарысу белдемі (Сu); <br /> * Қырғыз белдемі. <br /> Кентасты белдемдер бір-бірінен тереңнен өтетін жарылыстармен бөлінген және олардың тектоникалық қалыптасуында өзгешеліктер бар.<br /> <br /> == Кен орындары ==<br /> Шағын темір кендері [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] мен [[Талас Алатауы|Талас]] тауының айналасындағы [[Девон кезеңі|девон]] — төменгі [[Карбон кезеңі|таскөмір]] шөгінділерінде кездеседі. Саяқ, Жоңғар, Іле тауларында гематитті желілер, аздап ванадий, титан кентастары ұшырасады. Түсті металдар Саяқ, Кіндіктас, Талас, Жоңғар тауларында шоғырланған. Саяқта скарнды кен (Ірісу), Шатыркөлде халькопиритті кварц-карбонат желілері, [[Көксай мыс кен орны|Көксайда мысты порфирлі кен орындары]], [[Жетісу Алатауы|Жетісу (Жоңғар) Алатауы]]нда [[Көксу-Текелі кенді ауданы|(Көксу-Текелі аймағы]]), Қаратауда ([[Мырғалымсай қорғасын-мырыш-барит кен орны|Мырғалымсай]], Тұрлан) қорғасын мен мырыш, [[Іле Алатауы]] мен [[Кетпен жотасы|Кетпен (Ұзынқара)]] жоталарында (Шынасылсай, [[Тұйық кен орындары|Тұйық]]) үлкенді-кішілі скарнды және метасоматозды кен орындары орналасқан. Жетісу металлогения аймағының жалпы металлогениясын анықтайтын металдар — [[қорғасын]], [[мырыш]], [[мыс]], [[алтын]], [[Уран (химиялық элемент)|уран]], сирек жер металдары. Басты өндірістік маңызы бар кен орындары: Текелі, Яблоневое, Бурылтас, [[Байжансай қорғасын кен орны|Байжансай]], [[Шалқия полиметалл кен орны|Шалқия]], [[Тұйық қорғасын-барит кен орны|Тұйық]], Текес, [[Шатыркөл мыс кен орны|Шатыркөл]], [[Жайсаң мыс кен орны|Жайсаң]].&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан кенді аудандары]]<br /> [[Санат:Жетісу]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 Бөлепберген Кетебайұлы Оразбаев 2016-12-07T09:27:21Z <p>Бегулы Отагасы: Бегулы Отагасы Оразбаев Бөлепберген Кетебайұлы бетін Бөлепберген Кетебайұлы Оразбаев бетіне жылжытты</p> <hr /> <div>'''Оразбаев Бөлепберген Кетебайұлы''' – [[1935 жыл]]ы 10 сәуірде [[Алматы облысы]], [[Бурылтөбе ауданы]]ның Қарашаған ауылында дүниеге келген. &lt;ref&gt;Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, «Білім» баспасы. 2005 ж. – 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х &lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[1951 жыл]]ы [[Шымкент қаласы]]ндағы Спатаев атындағы қазақ орта мектебін алтын медальмен бітіріп, [[Н.Э.Бауман атындағы Мәскеу Жоғары техникалық училищесі]]не (МЖТУ), (қазіргі [[Н.Э.Бауман атындағы Мәскеу мемлекеттік техникалық университеті]]не) түсті. [[1963 жыл]]ы оқуын «Құю процестерінің машиналары және оларды автоматтандыру» кафедрасына аспирантураға түсті.<br /> <br /> [[1968 жыл]]ы Оразбаев Б.К. жолдама бойынша В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының (қазіргі [[Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ Ұлттық техникалық университеті]]нде (ҚазҰТУ) «Машина жасау технологиясы» кафедрасында аға оқытушы, доцент, бірнеше кафедралардың меңгерушісі, арнайы құрылған «полиграфиялық өндіріс машиналары және технологиясы» кафедрасының меңгерушісі болып ұзақ жылдар үздіксіз еңбек етті. Қазіргі уақытта да осы университеттің профессоры.<br /> <br /> [[1970 жыл]]ы Н.Э.Бауман атындағы МЖТУ-дың ғылыми кеңесінде диссертация қорғап, техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алып шықты. [[1973 жыл]]ы доцент ғылыми атағын берді. [[1997 жыл]]ы Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТУ ғылыми кеңесінің шешімімен профессор дәрежесі берілді.<br /> <br /> Оразбаевтың басшылығымен және тікелей ат салысуымен «полиграфиялық өндіріс технологиясы», «полиграфиялық өндіріс машиналары және автоматтандырылған кешендер» мамандықтары бойынша [[Қазақстан Республикасы]]ның Мемлекеттік баршаға міндетті білім беру стандарттары, мамандықтардың типтік және оқу жоспарлары, пән бағдарламалары жасалды. Сонымен бірге Қазақстанда тұңғыш рет авторлар ұжымы орысша-қазақша, қазақша-орысша «Жалпы техника және полиграфия» терминологиялық сөздігін [[«Рауан» баспасы]]нда шығарды. Сөздік «[[Полиграфия]]», «Өлшеу техникасы», «[[Автоматика]] және [[телемеханика]]», «[[Кибернетика]]», «[[Космонавтика]]», «Приборостроение», «Противопожарная техника», «Фото-кинотехника» және «Ядерная техника» салаларын қамтыды. <br /> <br /> Сонымен қатар полиграфиялық мамандықтарға арналған «Конструкциялық материалдар технологиясы» оқулығын, «Машина бөлшектерін жобалауда дербес электрондық машиналарын қолдану», «Табақты офсеттік басу машиналарының конструкциялық атласы» оқу құралын, «полиграфиялық мекемелердің жобасын жасау», «Полиграфия жабдықтарын орнату, техникалық күту және жөндеу», «Конструкциялық материалдар және материалтану», «полиграфиялық машиналардың бөлшектерін дайындау және жобалау», «Разработка чертежа заготовки деталей полиграфических машин» и технологического процесса получения отливок в песчаных формах», «Гидравлика», «Гидравлика, гидромашиналар және гидрожетектер» т.б. курстық, дипломдық жұмыстарға, зертханалық-практикалық жұмыстарға арналған оқу-әдістемелік көрсеткіштерін шығарды.<br /> <br /> Профессор Оразбаевтың басшылығымен кафедрада арнайы «полиграфиялық материалдар», «Басуға дейінгі жабдықтар мен процестер», «Басу процестері мен жабдықтар», «Басудан кейінгі жабдықтар мен процестер» және «жалпы инженерлік пәндерге» арналған, жаңа техникамен жабдықталған зертханалар ашылды.<br /> <br /> Оразбаев Б.К. Қазақ Ұлттық техникалық университетінің және [[Металлургия]] және полиграфия институтының, «Машина жасау» оқу-әдістемелік бірлестігінің, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің жанындағы Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің ғылыми кеңестерінің мүшесі, [[Ресей Федерациясы]] Білім министрлігінің баспа ісі және кітаптану оқу-әдістемелік бірлестігінің полиграфия саласы бойынша ассоциациялық мүшесі.<br /> <br /> [[2004 жыл]]ы [[Халықаралық Ақпараттандыру Академиясы]] Оразбаевты өзіне толық мүше (академик) етіп алды.<br /> <br /> Оразбаев [[Қазақ ССР Жоғары Кеңесі]]нің, Қазақ ССР жоғары және орта білім беру министрлігінің, Қазақстан машина жасау өнеркәсібінің Республикалық ғылыми-техникалық қоғамының құрмет грамоталарымен, [[КСРО]] «Еңбек Ері&quot;, Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ Ұлттық техникалық университетінің «Айрықша еңбегі үшін» медальдарымен, сонымен қатар Қазақстан Республикасының білім саласындағы еткен еңбегі үшін «ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері» белгісімен, ҚР Индустрия және сауда министрлігінің III дәрежелі «Еңбек даңқы» белгісімен марапатталған.<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> [[Санат: Журналистика]] <br /> [[Санат: Тұлғалар]]<br /> [[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 Арал тұз кендері 2016-12-07T09:02:34Z <p>Бегулы Отагасы: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''Арал тұз кендері''' – [[Арал теңізі]] алабындағы түбіне [[тұздар]] шөккен [[көл]]дер. <br /> <br /> <br /> [[Тұз кені]], негізінен [[Болғасынтұз]], [[Қорғантұз]], [[Жақсықылыш тұз кен орны|Жақсықылыш]], [[Кішкенетұз]], [[Бұғажайлы]] ([[Арыс көлі]]), [[Қаратұз]] ойпаттарындағы көлдерде орналасқан. Олардан [[галит]] (NaCІ), [[тенардит]] (Na2SO4), [[мирабилит]] (Na2SO4Һ10H2O), [[эпсомит]] (MgSO4Һ7H2O), [[астраханит]] (Na2SO4ҺMgSO4Ә4H2O) тұздары өндіріледі. Аталған тұздардың ішінде тенардит барлық көлдерден алынып біткен. Оның 20 ғасырдың соңғы жылдарындағы жаңадан шөгуі бірнеше мм-ден аспайды. Жақсықылыш көлдеріндегі аралас тұздар – [[мирабилит]] пен [[эпсолит]]тің қоры 10 млион тонна шамасында, гектар литтің қоры 29 милион тонна (1998). Көлдердегі [[тұз шөгінділері]] тақта немесе [[линза]] пішінде түзілген. [[Галит]] минералының кристалдары мен түйіршіктері көлдер түбіндегі қара түсті лаймен араласқандықтан қара сұр, кейде қара болып келеді. Тұз кендері құрамында бром көп мөлшерде, аздап бор мен магний кездеседі, ал иодтың мөлшері өте аз немесе мүлдем жоқаласы Тұз өндіру жұмыстары механикаландырылған және жоғары өнімді агрегаттар – тұз сорғылары, [[фрезалы кескіш]] кешендер, [[экскаватор]], т.б. арқылы жүргізіледі. Арал теңізін игеру көп қаржы, материал және еңбекті талап етпейді. Олардағы әр түрлі пішінді және өлшемді кен шоғырлары тұздардың бірнеше түрінен тұрады. Сондықтан мұндай көп құрамды шикізатты кешенді игеру өте тиімді.&lt;ref&gt;“Қазақ Энциклопедиясы”, I-том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан тұз кен орындары]]<br /> [[Санат:Арал теңізі]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B Баян Байболатұлы 2016-11-26T09:15:27Z <p>Бегулы Отагасы: Talimbek (т) өңдемелерінен Нұрлан Рахымжанов соңғы нұсқасына қайтарды</p> <hr /> <div>'''Батыр Баян Байболатұлы''' - [[1731 жыл]]ы дүниеге келіп, [[1771 жыл]]ы қайтыс болған. Таманың [[Дәулеткелді (ру)|Дәулеткелді]] руынан. Әкесі [[Байболат]] та уағында елді қорғаған, жүрегі ештеңеден қаймықпайтын батыр болған екен. Баян батыр атымен танылған бірнеше батырлар болған. [[Абылай хан]]ның байрақдары болған. Бірақ, &quot;[[Шаңды жорық]]қа&quot; қатысып, сол жорықтан қайтып келе жатқан жолда қайтыс болған батыр Баян осы кісі. Баянның мазары кешегі [[Қапшағай]] көлінің астында қалып кетті. <br /> <br /> Баянның 9 ұлы болған. [[Батыр Баян]]ның ұрпақтары ішінде Тасыбай би Баянұлы, Бектібай би Тұрсынбайұлы, көрнекті ақын [[Тынышбай Рахимов]], [[Ерубай би Жолдыбайұлы]], [[Көшек Ерубайұлы]], Байсақал Ерубайұлы, [[Бегұлы Көшекұлы]], әйгілі әнші [[Амангелді Нақыпұлы Сембин]], әділет генералы [[Болат Ажақайұлы Сембин]], белгілі жазушы [[Берік Шаханұлы]] секілді жандар шыққан. <br /> <br /> [[Сурет:Тасыбай би кесенесі.jpeg|thumb|right|200px|]]<br /> Одан тараған ұрпақтар қазіргі [[Жамбыл облысы]] [[Сарысу ауданы]] мен [[Қарағанды облысы]] [[Жаңаарқа ауданы]]нда өмір сүруде. Берік Шаханұлы бабасы Баян Батыр туралы біршама зерттеулер жүргізіп, оның өмір жолына шолу жасады.&lt;ref&gt;Н.Рахымжанов. Жетіқоңыр: Жиделі және Жайылма. 1-кітап. 2013 жыл.&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:Қазақ батырлары]]<br /> [[Санат:1731 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:1771 жыл]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B5%D0%B3%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B Бегұлы Көшекұлы 2016-11-13T08:02:15Z <p>Бегулы Отагасы: «Таразда қайтыс болғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)</p> <hr /> <div>'''Бегұлы болыс Көшекұлы''' - [[Тама]] тайпасының [[Дәулеткелді (ру)|Дәулеткелді]] руынан шыққан белгілі тұлға. [[Қарақыз]] болысының басқарушысы. Жобамен 1858 жылы дүниеге келіп, 1929 жылы дүниеден өткен. [[Баян Байболатұлы|Баян батыр]]дың шөпшегі, [[Ерубай би Жолдыбайұлы]]ның немересі, батыр [[Көшек Ерубайұлы]]ның ұлы. Бегұлы 18 жасында болыс басқарушылығына, болыс [[Қосшығұл Тауасарұлы]] дүниеден қапияда кеткеннен соң келеді. Осы билікте қатарынан төрт сайлау ұстап тұрады. Алла тағалланың құдыретімен жасынан ел басқаруға деген дарыны байқалған екен. Көп сөйлемейтін, ержүрек, батыр сөйлейтін азамат болған. Отан құрып, отағасы болғаннан-ақ ел алдына шығып билік айтып, елді өзіне иіріп алатын қасиеттерін байқатқан. Жұмбақтап сөйлеу, не түрлі асыл сөздермен елді аузына қаратады.<br /> Болыс[[Жанбек Торжанұлы]]ның сұрауы бойынша келесі сайлауда жеңісті Жанбекке алып береді. Бұдан соңғы уақыттарда Бегұлы ел ақсақалы ретінде құрметке бөленіп, елдің бетке ұстар тұлғасы ретінде ел есінде қалған. Оны ел ерекше құрметтеп &quot;Бегұлы отағасы&quot; деп марапаттап сөйлейтін болған. [[Отағасы]] сөзінің мағынасы ретінде қариялар - ошақмайлар, ақыл, [[мәслихат]]тардың алқа-қотан ортада от жағып соны айнала отырып кеңесер кештің басшысы ретіндегі, төраға мағынасында түсіндіреді.&lt;ref&gt;Н.Рахымжанов, Жетіқоңыр:Жиделі және Жайылма&lt;/ref&gt;<br /> <br /> &quot;Малы көп қазақ байларының бірі Бегұлы өз малдарын шөлге төзімділікке үйрету үшін жас құлын, жабағы, тайды күніне бір рет, биелерді екі күнде бір рет, бойдақ малдарды екі күн өтіп, үшінші күні суарып отырған. Осылай шөлге үйренген малдармен Бегұлы жылда елден ерте көшіп, [[Сарыарқа]]ның ең жақсы, шүйгін жерлеріне орналасады екен.&quot;&lt;ref&gt;Б.Сейдалиев. Бетпақдаланың бағын ашқан. Егемен Қазақстан, №90-93, 12.03.2010 ж.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Бегұлы 1928 жылдың соңында кәмпескелеуге ілігіп, Әулиеатаның (қазіргі Тараз) абақтысында жатып ауырып қайтыс болған. Бегұлымен бірге тағы да үш адам абақтыға түседі. Сонда Бегұлы отырып, қасындағы серіктеріне қарап: &quot;Сен аштан өлесің (Шынымен де ол кейіннен аштықтың азабынан өлген), сен - жолда өлесің (пойызбен Сібірге жер аударылып бара жатып өледі), Сен, Сыздық шырағым, осы жерден аман шығасың (палуан Сыздық Жаңбыршыұлы - Әулиеата абақтысынан шығып Шу өзені бойындағы елге келе жатып [[Шолақтау қонысы|Шолақтау]] қалашығы түбінде шемен ауруынан өледі), мен осы жерден шықпаймын, - дейді. Ол жатқан бөлменің есігі түнгі уақытта өз-өзінен тарс етіп ашылып кететін болғандықтан, абақты басшысы Бегұлының қасындағы адамдары басқа бөлмеге ауыстырып, бір өзін бір камераға тастайды. Есігі құлыптанбай ашық жатқан Бегұлы болыс 1929 жылдың қаңтар айында дүниеден өтеді. Оны абақты қызметшісі, өзбек жігіті түнде апарып қазіргі [[Тараз]] қаласындағы драма театрының астында қалған қалың қорымға жерлейді. Бегұлыдан тараған ұрпақтан бұл күнде ешкім қалмады.&lt;ref&gt;Н.Рахымжанов, Жетіқоңыр:Жиделі және Жайылма&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Бегұлы болыс туралы белгілі жазушылар [[Берік Шаханұлы]], [[Сүлеймен Тәбірізұлы]], [[Пернебай Дүйсенбин]], Жаңаарқалық тарих зерттеушілері [[Асан Жұмаділдин]], Берген Қожамұратұлы өз кітаптарында біршама деректер береді.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:1858 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:1929 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Қазақ билері]]<br /> [[Санат:Таразда қайтыс болғандар]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%BE%D1%82-%D0%B4%E2%80%99%D0%98%D0%B2%D1%83%D0%B0%D1%80_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B Кот-д’Ивуар елтаңбасы 2016-11-10T07:32:04Z <p>Бегулы Отагасы: «Мемлекеттер геребтері» деген санатты аластады; «Мемлекеттер гербтері» дег...</p> <hr /> <div>{{Елтаңба<br /> |атауы = Кот-д'Ивуар Республикасының Елтаңбасы<br /> |сурет =Coat of arms of Ivory Coast.svg<br /> |сурет өлшемі = 180px<br /> |бекітілді =2001 жылы<br /> |авторлар = <br /> |ұран = <br /> |негізі = <br /> |басқа элементтер = <br /> }}<br /> '''[[Кот-д’Ивуар]] [[Елтаңба]]сы''' - 2001 жылы қазіргі кейіпінде қабылданды. <br /> <br /> <br /> Эмблеманың орталық элементі&amp;nbsp;— [[піл]]дің басы. Кот-д’Ивуар халқына піл өте киелі жануар болып есептеледі, тіпті мемлекеттің өзіде [[піл сүйегі жағалауы]] деп аталуы да пілге символикалық түрде жақындығын көрсетеді. Күн шығуы&amp;nbsp;— дәстүрлі түрде жаңа бастама деген мағына береді. Пілдің басының астында француз тілінде жазылған, ол француздардың отарында болғанын білдіреді.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{commons|Category:Coats of arms of Côte d'Ivoire}}<br /> <br /> [[Санат:Кот-д’Ивуар мемлекеттік рәміздері]]<br /> [[Санат:Мемлекеттер гербтері]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B Барақ Бигелдіұлы 2016-11-05T16:47:58Z <p>Бегулы Отагасы: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>[[Сурет:Барақ Бигелдіұлы күмбезі.jpeg|thumb|right|200px|Барақ Бигелдіұлы күмбезі]]<br /> [[Сурет:Барақ Бигелдіұлы құлпытасы.jpeg|thumb|right|200px|Барақ Бигелдіұлы құлпытасы]]<br /> '''Барақ Бигелдіұлы''' - ([[1693 жыл]], Ақтөбе өңірі - 1772 жыл [[Қарағанды облысы]], [[Ұлытау ауданы]], [[Сарысу ауылдық округі]], [[Көктабан]] қыстауы) - қазақ батыры.<br /> <br /> Тама тайпасының [[Дәулеткелді (ру)|Дәулеткелді]] руынан, [[Бағалақ]] атасынан. Бағалақтан Оймауыт, Оймауыттан Тоқсанбай туған. Тоқсанбай әділдікті ту етіп ұстаған, әрі кең пейілді жан болған деседі. Бармын, жоқпын демей өзін көңілді ұстаған, қонақжай болса керек. Тоқсанбайдан Бигелді туады. Бигелдіден Құлшыораз бен Барақ туады. Екеуі де батыр, бірін-бірінсіз тұра алмайтын бауырмал жандар еді десетін. Екеуінің жолы екіге жарылатын күн келіп, [[Құлшыораз Бигелдіұлы]] [[Еділ-Жайық]] бойына көшіп кетеді. Барақ [[Түркістан]] жағына кетеді. 18 жасында би атанып, [[Төле би]]мен сөз қағыстырып қалады. 25 жасында [[Телікөл]]дің басында өткен жалпықазақтық құрылтайда [[Тама]] елі атынан топ бастап келеді. Үш жүздің алқасына мүшелікке сайланады. [[Абылай хан]]мен жорық барысында танысып, екеуі анда атасып достасады. Абылай ханның әскеріне нұсқау беретін қол басылардың бірі болады. Хан атынан құпия тапсырмалармен талай жортуылдарға барады. Хан тарапынан талай сый-сияпаттарға ие болады. Хан атынан [[Бөгенбай батыр|Бөгенбай]], [[Қабанбай батыр]]ларға тапсырма алып баратын еді дейді көнекөздер.&lt;ref&gt;Н.Рахымжанов, Жетіқоңыр:Жиделі және Жайылма&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Кейіннен екеуі араздасып қалып, екіге жарылады. Абылай хан тағына отырған уақытта бірқатар Кіші жүздің билері секілді ұлықтауға келмей қалады. Осыған наразы болған хан Барақ батырдың үстінен іс қозғамақ болады. &quot;Сонда Абылайды іздеп келген Барақ батыр:<br /> - Ей, тақсыр, келді алдыңа Қара Барақ! Хан Барақ, Қара Барақ, Қарқаралы қыздай Тама Барақ. Хан барында - қара Барақпын, хан жоғында - хан Барақпын! Ісімді оңдап берсең - ісім сара, ісімді оңдамасаң - ісім қара, - деген екен.&quot;&lt;ref&gt;Сүлеймен Тәбірізұлы. &quot;Созақ өңірі&quot;. &quot;Дәуір&quot; баспасы. 2007 ж. - ISBN 9965-749-84-1&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Осы жерде екі дос қайта табысып, бірінен бірі кешу сұрайды. Абылай тұрып өкініп: &quot;Жасыңыз ұлғайып қалған екен. Әйтпесе, оң жағымда отыратын-ақ адам едің&quot; дейді. Осы кездесуден соң көп ұзамай Барақ батыр қайтыс болады. Ол кісінің мазары Арқада, [[Жетіқоңыр]] құмында. [[Қарағанды облысы]], [[Ұлытау ауданы]], [[Сарысу ауылдық округі]]не қарасты [[Көктабан]] қыстауы маңында &quot;[[Барақ байдың жұрты]]&quot; атты жерде.&lt;ref&gt;Н.Рахымжанов, Жетіқоңыр:Жиделі және Жайылма&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> * [http://el.kz/m/articles/view/Барақ-батыр Барақ батыр]<br /> * [http://el.kz/m/articles/view//Қазақта-қанша-Барақ-бар Қазақта қанша Барақ бар]<br /> * [http://el.kz/m/articles/view/Абылай-мен-Барақ-достығы Абылай мен Барақ достығы]<br /> <br /> [[Санат:1693 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Хромтау ауданында туғандар]]<br /> [[Санат:1772 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Ұлытау ауданында қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Қазақ батырлары]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82 Салтанат 2016-09-20T12:50:56Z <p>Бегулы Отагасы: </p> <hr /> <div>'''&quot;Салтанат&quot;''' – [[би]] ансамблі, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер ұжымы ([[1967]]). <br /> <br /> <br /> [[1955]] жылдан Қазақтың мемлекеттік [[ән]]-[[би]] ансамблінің негізінде ұйымдастырылып, [[1989]] жылдан “Салтанат” [[би]] ансамблі болып қайта құрылған. [[1996]] жылдан ансамбльдің көркемдік жетекшісі әрі бас балетмейстері Қазақстанның еңбек сіңірген [[өнер]] қайраткері Г.Орымбаева. “Салтанат” өнерпаздары [[қазақ]] билері, классикалық, басқа да ұлттардың би техникасын жетік игерген. Оның репертуарында 70-ке жуық [[би]] қойылымдары бар. “Салтанат” [[би]] ансамблінің концерттік бағдарламасын республиканың түкпір-түкпірінде, сондай-ақ шетел ([[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Франция]], [[Болгария]], [[Италия]], [[Түркия]], [[Қытай]], [[Ресей]], т.б.) көрермендері тамашалаған. [[1998]] жылы Пусан қаласында ([[Оңтүстік Корея]]) өткен 19 елдің өнерпаздары қатысқан дүниежүзілік [[би]] фестивалінде “Салтанат” ансамблі лауреат атанды. “Салтанат” ансамблінің құрамында Б.Бектаев, Т.Потапова, Э.Дәрменова, А.Омарова, М.Мельник, “[[Алматы]]-2000” фестивалінің “Гран при” жүлдесінің иегері А.Нұрбабанова, Ш.Жиенқұлова атындағы республикалық конкурстың лауреаты А.Есекеев, Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері С.[[Рамазан Салықұлы Бапов|Бапов]], Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Н.Ножкин сынды [[би]] өнерінің шеберлері бар.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 - том&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Өнер]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B Қасым хандығы 2016-09-20T12:36:22Z <p>Бегулы Отагасы: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''Қасым Хандығы''' (орысша Касимовское царство) – [[Мәскеу]] патшасының бодандығында болған мемлекеттік бірлестік.<br /> <br /> == Тарихы ==<br /> [[Алтын Орда]] ханы [[Ұлығ-Мұхаммед]]тің ұлдарының бірі Қасымға қызметі үшін оған ұлы князь Иван ІІІ 1452 ж. шамасында өз атымен аталатын қала салуға рұқсат берді. Қасым өз иелігінде мешіт пен тас қамал тұрғызды. 1469 жылы Қасым қайтыс болғаннан кейін, иелігі ұлы Даниярға (1469-86) өтгі. 1486-1512 жылдар аралығында Қасым хандығын Гирей әулетінен шыққан, Мәскеу билеушілеріне қызметке тұрған Нүр-Дәулет пен оның ұлдары Сатылған мен Жанай басқарды. 1512-16 жылдары хандықты Алтын Орданың екінші бір ханы болған [[Кіші-Мұхаммед]]тің немересі Шейх-Аллиар, 1616— 67 жылы оның кәмелетке толмаған ұлы [[Шейх-Әли]] (Шах-Әли, орыс құжаттарында [[Шигалей]]) билік құрды. Мәскеу билеушілері оны бірнеше рет Қазан хандығы тағына отырғызды. Ол [[Қазан|Қазанда]] билік жүргізген уақытта Қасым хандығын інісі Жан-Әли басқарды. Шейх-Әлидің ұлы болған жоқ, сондықтан таққа Алтын Орданың соңғы ханы Ахмедтің шөбересі Саин-Болат отырды (1567-73 ж.). 1573 жылы ол шоқынып, [[Симеон]] деген атпен Мәскеуге келіп [[Иван Грозный]]дан «Бүкіл Ресей патшасы» деген атақ алды. Қасым хандығына уақытша ешкім бекітілмей, [[1585 жылы]] [[Ахмед хан]]ның тағы бір шөбересі [[Мұстафа- Әли]] келді. [[1600 жылы]] ол қайтыс болғаннан кейін таққа қазақ ханзадасы Ораз-Мұхаммед отырды. Ол біршама тәуелсіз саясат жүргізіп, 1605-10 жылы [[Қасым хандығы]]н жеке мемлекет етуге ұмтылды. Бірақ [[1610 жылы]] өлтірілді. Ораз- Мұхаммед өлтірілгеннен кейін биілікке [[Көшім хан]]ның немересі [[Арслан]] (1610-27) және оның ұлы Сейт-Бұрхан (1627-78) келді. [[Сейт-Бұрхан]] 1653-55 жылдары шоқынып [[Василий]] деген ат алды, бірақ тақтан түскен жоқ. Қасым хандығы халықты күштеп шоқындыра бастады. Жергілікті халық шоқынудан бас тартып, миссионерлерді өлтірді. Бірақ соңғы ханның тұсынан бастап бүкіл билік орыс воеводаларының қолына көше бастады. Василий (Сейіт-Бұрхан) хан өлгеннен кейін Қасым хандығын 1681 жылға дейін ханның шешесі [[Фатима-Сұлтан]] басқарды. Осыдан кейін хандық жойылып, воеводаға айнылдырылды, [[1708 жылы]] [[Қазан]], [[1767 жылы]] [[Рязань]] губернияларына қарайтын уезге айналды. Хандықтың орталығы - Қасым қаласы болды. Ол үлкен гас қорғанмен қоршалды. Қалада Қасым сарайы, мешіт (1700 жылы дейін сақталған), 2 кесене (мазар) болған. Оның біріншісін [[1555 жылы]] Шах-Әли, екіншісін 1616 жылы Арслан патша салдырған. [[Сейіт-Бұрхан]] сарайы 19 ғасырға дейін сақталды. Қасым хандығы құрамындағы халық орыс деректерінде қасым татарлары деп жазылған. 19 ғасырда орыс тарихшылары олардың өздерін қазақпыз деп атағанын айтады. Олар Қасым хандығы халкының өздерін қазақ деп те атауы этникалық ұғым емес, әскери тап, яғни қазақ атауынан шыққан деп түсіндіреді. Олардың кұрамында басты 4 тайпа (арғын, қыпшақ, жалайыр, маңғыт) болған. Қалған ру-тайпалар қағазға түспеген. Жалпы Қасым хандығы әскерлері Ресейдің ішкі соғыстарына және сырткы жорықтарына ([[Польша|Польшаға]], [[Швеция|Швецияға]], [[Ливония|Ливонияға]], т.б.) белсене араласып отырған.&lt;ref&gt;А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{stub}}<br /> {{wikify}}<br /> [[Санат:Қазақстан тарихы]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 Дүние бөліктері 2016-09-14T03:23:22Z <p>Бегулы Отагасы: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>[[Сурет:Maailmajaod pd.png|thumb|250px|Дүние бөліктері әртүрлi түстермен белгіленген:&lt;br /&gt;[[Австралия және Океания]] – күлгін түсті;&lt;br /&gt; [[Азия]] – қызғылт сары; &lt;br /&gt; [[Америка]] – жасыл; &lt;br /&gt;[[Антарктида]] — көгілдір; &lt;br /&gt;[[Африка]] — сары;&lt;br /&gt;[[Еуропа]] — қызыл.]]<br /> '''Дүние бөліктері''' — Жер бетіндегі [[құрлық]]тардың (төңірегіндегі аралдарымен, ішкі [[теңіз]]дерімен қоса) [[тарих]]и қалыптасқан бөліктері.<br /> <br /> Олар алтау:<br /> *[[Азия]];<br /> *[[Австралия]] және [[Океания]];<br /> *[[Америка]];<br /> *[[Африка]];<br /> *[[Антарктида]];<br /> *[[Еуропа]].<br /> [[Жер]] бетін бұлай бөлу құрлықтарға сәйкес келе бермейді. [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]] бір дүние бөлігі, бірақ екі құрлық болып есептеледі. Ал Азия мен Еуропа [[Еуразия]] құрлығын құрайды&lt;ref&gt;.Қазақ энцклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Дүние бөліктері]]<br /> [[Санат:География]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B Алаш айнасы 2016-09-14T03:10:28Z <p>Бегулы Отагасы: 89.42.61.163 (талқылауы) істеген нөмір 2476764 нұсқасын жоққа шығарды</p> <hr /> <div>'''Алаш айнасы''' - республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық &quot;Алаш айнасы&quot; газеті [[2008 жылы]] 28 қаңтарынан жарық көре бастады. Аз ғана мерзім ішінде басылым еліміздің ақпарат кеңістігінде өзінін орнын берік айқындап, өз оқырмандарын таба білді. &lt;ref&gt; Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: &quot;ҚазАқпарат&quot;, 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5 &lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> Қазіргі уақытта газет өзінің таралу ауқымы мен тақырыптық аясын кеңейте түсуде. Редакцияда 7 бөлім, редакторат, секретариат және [[Астана]]лық бөлімше жұмыс істейді. Қызметкерлердің жалпы саны - 63. Оның ЗЗ-i журналистер. Бұған қоса республикамыздың жеті ірі аумағында: [[Атырау облысы|Атырау]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы|Оңтүстік Қазақстан]], [[Қарағанды облысы|Қарағанды]], [[Павлодар облысы|Павлодар]], [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]], [[Қызылорда облысы|Қызылорда]], [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстарында тілшілер қосыны жұмыс істейді.<br /> <br /> Бүгінгідей ақпараттық қоғамда жылдам қызмет көрсету мақсатында &quot;Алаш айнасының&quot; әрбір жаңа саны бір мезгілде Астана, [[Алматы]], [[Шымкент]] қалаларындағы баспаханаларда басылып, таратылады. Мемлекеттік тілде жарық көретін басылым аптасына 5 рет шығады. Беттерінің саны-8 (1-8-інші беттер толық түрлі-түсті).А 2 Форматта басылатын газеттін таралымы - 10 000 дана. Әйтсе де уақыт өткен сайын бұл көрсеткіш артып келеді. Бұған қоса интернет кеңістігінде газеттің электронды нұсқасы беріліп тұратын арнайы сайт жұмыс істейді. Оның да тұтынушылар қатары күн сайын өсу үстінде. <br /> <br /> Газеттің бас редакторы - [[Серік Жанболат]]. Бас редактордың бірінші орынбасары - [[Мұратқали Дүйсенбаев]]. 1-ші бетте-сүбелі мақалалардың анонсы мен ең маңызды жаңалықтар; 2-ші бетте (саяси бюро) - саяси мәселелерді талдау; 3-ші бетте (нарық) - экономика және нарық түйткілдері; 4-ші бетте (қоғам) - қоғамдык-әлеуметтік тақырыптар, денсаулық, білім мәселелері; 5-ші бетте (өркениет) - әдебиет, мәдениет жалпы руханият проблемалары; 6-ші бетте (Алаш азаматы. Дат) - айтары бар Алаш азаматтарымен келелі әңгіме, сұхбат; 7-ші бет (дода) - спорт әлеміндегі жетістіктер; 8-ші бет - әзіл, афиша, жұлдызнама, ауа райы, белгілі адамдардың туған күндері. <br /> <br /> Сондай-ақ күнделікті сұранысқа ие болып отыратын айдарлардың ішінен &quot;Дат!&quot;, &quot;Білгім келген бір сұрақ&quot;, &quot;Ой-көкпар&quot;, &quot;Экономика айнасы&quot;, &quot;Алашты алаңдатқан сауал&quot;, &quot;Дедімай-ау!&quot; айдарларын ерекше атап өтуге болады. Мысаы &quot;Білгім келген бір сұрақ&quot; айдарында редакция оқырмандар тарапынан келіп түскен әр салаға байланысты кез келген сұраққа жауап береді. <br /> <br /> &quot;Ой-көкпар &quot; айдарында белгілі бір өзекті мәселе төңірегінде туындаған сұраққа екі адамның қарама-қайшы пікірлері беріледі. &quot;Дедімай-ау!&quot; айдарыңда белгілі тұлғалардың абайсызда айтып қалған қызық та тосын ойлары, ұрымтал сөздерінен, өзге ақпарат құралдарына берген сұхбаттары мен жиын-тойларда айтқандарынан қысқаша үзінді беріледі.<br /> <br /> &quot;Алаш айнасы&quot; алғашқы күндерден бастап-ақ &quot;Көне түркі жазуын үйренейік!&quot; және &quot;Түбі бір түркі жұрты&quot; айдарларымен тұрақты түрде танымдық жобасын жүзеге асырып келеді. Онда газеттің әр саны сайын алдымен көне түркі әліпбиінің бір әрпі таныстырылып, бұдан сон әрбір санда оқырманды бір-бір түркі халқымен қысқа-нұсқа таныстырылды. Бұл жоба әлі де жалғасын табуда. <br /> <br /> Мекенжайы: Алматы қ. Бегалин көшесі 148 а. Байланыс тел: 8 (727) - 388-8060; 388-8061. info@alashainasy. kz<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}} <br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80 Фольклор 2016-09-09T05:09:52Z <p>Бегулы Отагасы: 109.201.55.188 (талқылауы) істеген нөмір 2475766 нұсқасын жоққа шығарды</p> <hr /> <div>'''Фольклор''' — халық [[Шығармашылық|шығармашылығы]], яғни [[аңыз]]дар, [[қисса]]лар, ертектер, [[мақал-мәтелдер]], [[жұмбақ]]тар, [[жаңылтпаш]]тар және т.б. <br /> <br /> <br /> [[Алғашқы қауым]]дық құрылыс кезінде пайда болған фольклор дамыған [[қоғам]]ның [[этнос]]тарында да сақталған.<br /> &lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> Ол нақты тарихи [[факт]]ілер мен [[тұлға]]ларды бейнелеуге ғана арналмай, өткен [[тарих]]тың басты-басты мән - мазмұнын көркемдік-бейнесі тұрғыдан білдіруге саяды. Фольклор рухани мәдениеттің маңызды құрамдас бөлігі, халық [[бұқара]]сының, этностардың көркемдік ой-толғамының неғұрлым пәрменді нысаны, олардың [[эстетика]]лық дарыны мен талғамының, адамгершілік ереже - [[қағида]]ларының шоғырлы көрінісі мен топтамасы болып табылады. Фольклордағы көркемдік жинақтама бейнелер арқылы халық [[қоғам]]дық өмірдің әр түрлі құбылыстарына көзқарас тұрғысын білдірген.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Әдебиет]]<br /> [[Санат:Мәдениет]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC Синоним 2016-09-09T04:57:11Z <p>Бегулы Отагасы: 90.143.190.176 (талқылауы) істеген нөмір 2475774 нұсқасын жоққа шығарды</p> <hr /> <div>'''Синоним''' ({{lang-el|''synonymos''}} — мағыналас, мәндес) — тұлғалары әртүрлі, мағынасы жақын сөздер. <br /> <br /> <br /> Тілдердің дамып жетілуі, оның сөз байлығынан, оралымдағы синонимдерінің молдығынан көрінеді. Синоним ретінде жұмсалатын мәндес сөздер тобы синонимдік қатар немесе синонимдік [[ұя]] деп аталады. [[Синонимдік қатар]] құрамындағы мағыналық тұрғыдан ұйыстырып тұрған сөзді тірек сөз не доминант дейміз. <br /> *'''Синонимдік''' қатарға енген сөздердің мағыналық тұрғыдан айырмасы болады. ''Мысалы'', құлшыну — белсену, соғыс — ұрыс, жабу — кілттеу сөздерінің мағыналық салмағы әртүрлі. <br /> *'''Синоним''' сөздерді үш түрлі белгілері арқылы тануға болады: <br /> #'''мағыналық реңк''' (бала — перзент, ұстаз — мұғалім);<br /> #'''стильдік реңк''' (еліру — желпілдеу, ақсақал — қария);<br /> #'''сөз қолданысындағы реңктер''' (өмір — ғұмыр, биік тау — бойшаң адам). <br /> *'''Синонимдер''' мынадай жағдайларда қолданылады: <br /> #мәтінде бір рет пайдаланылған сөзді қайталамау үшін;<br /> #бір ұғымды түрлі белгілермен жан-жақты сипаттау мақсатында; <br /> #мағыналас екі сөз қатар келсе, алдыңғысы соңғысын анықтап, мағынасын күшейтеді. Мұндай сөз қолданысын [[плеоназм]] дейді. ''Мысалы'', ''заңғар биік тау, құр бекер жүру;'' <br /> #'''Синонимдер''' [[фразеологизм]]дерде кездеседі. ''Мысалы'', ''Бармақ шайнап, сан соғып, құсамен өткен өмір ғой — бұл да бір.'' <br /> #Сөздің орнына оның жеке түсінігін [[перифраза тәсіл]]імен сипаттау арқылы; ''Мысалы'','' [[Астана]] деудің орнына Қазақстанның астанасы;''<br /> #Мағынасы жағымсыз сөздерді [[эвфемистік тәсіл]]мен жұмсартып, жеңілдетіп айту. ''Мысалы'', ''өлді — о дүниелік болды, қартаю — жасы ұлғаю, т.б.''<br /> [[Стилистикалық синоним]]дер — стилистикалық жағынан ерекшеленетін синоним сөздер.&lt;ref&gt;Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.<br /> «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Қызықты дерек==<br /> Мысалы [[қазақ тілі]]нде ''бет'' деген сөздің 24 синонимы (түр, бет, келбет, ажар т.с.) бар екен &lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;[http://www.qamal.kz/book_comments.php?book_id=61 Герольд Белгер кітабы], Казахское слово.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]<br /> [[Санат:Грамматика]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%AE%D1%88%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BC%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_(%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B8%D0%BC%D1%84%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B) Үшінші симфония (Қожамияровтың симфониясы) 2016-09-07T11:22:53Z <p>Бегулы Отагасы: Бегулы Отагасы Үшінші симфония Қожамияровтың симфониясы бетін Үшінші симфония (Қожамияровтың симфониясы) бетіне жылжытты</p> <hr /> <div>&quot;Үшінші симфония&quot; Қожамияровтың [[симфония]]сы (1981; Қазақстан Мемлекеттік сыйлық, 1984). Алғаш [[1981]] жылы [[Қазақ]] академиясының симфониялық [[оркестр]]і (дирижері Т.Мыңбаев) орындады. Симфонияда осы заман адамдарының бай рухани өмірі, дүниетанымы жарқын, жасампаздық пафоста шынайы көрініс табады. Шығарма 3 бөлімнен тұрады. Симфонияның 1-ші және 2-ші бөлімдерінде ұйғыр халық музыкасына тән [[дәстүр]]лі характердегі ән-би түрі басымырақ болса, шығарма финалы лирикаласы әуенге толы адажиомен алмасып, көпшілік билердің жігерлі де әсерлі ырғағынан құрылған. Мұнда уссулдың кеңінен колданылуы, монодиялық әуеннің және жеті баспалдақты диатоникалык халықтық ладтың басымдылығы, сондай-ақ, [[монотематизм]] (жеке тақырыптық) мен рондалық [[композиция]] - шығарманын мұқамға жақындығын айқындай түседі. &quot;Үшінші симфонияның&quot; [[драматургия]]сында [[еуропа]]ның классикаласы симфонизмі мен шығыстың дәстүрлі музыкалық ойы ([[макомат]]) сәтті шендестіріліп жинақталған.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Әдебиет]]<br /> [[Санат:Мәдениет]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 Болат Жүсіпұлы Жуандықов 2016-09-06T05:41:56Z <p>Бегулы Отагасы: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''Болат Жүсіпұлы Жуандықов''' ([[27 шілде]] [[1965 жыл]] [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Жарма ауданы]], [[Жаңғызтөбе]] ауылы) - желтоқсан оқиғасының қаһарманы.<br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> * Орта мектепті бітіргеннен кейін бірден әскер қатарына алынады. <br /> * Әскерден кейін Алматыға келіп, ет комбинатында жұмыс істейді. <br /> * 1986 жылы Желтоқсан көтерілісіне қатысып, 5 жылға бас бостандығынан айырылған. Ол ішкі Ресейдің атышулы түрмелерінде болып, көптеген қиыншылықтарды бастан өткереді. <br /> * Кейіннен ақталып, елге оралған. Түрмеде нақақтан-нақақ 2 жыл 5 ай отыруға мәжбүр болған.<br /> * Бұл күнде Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданында тұрады.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:27 желтоқсанда туғандар]]<br /> [[Санат:1965 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Жарма ауданында туғандар]]<br /> [[Санат:Желтоқсаншылар]]<br /> [[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 Несіпбаев 2016-09-06T04:56:49Z <p>Бегулы Отагасы: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>{{Біріктірілсін|Төлеутай Несіпбаев}}<br /> '''Несіпбаев''' Төлеутай (10.5. 1938 ж.т., Жамбыл облысы Сарысу ауданы Ақтоғай ұжымшары) – ғалым, биология ғылымының докторы (1990), профессор (1992), Қазақстан жоғары мектебіне еңбек сіңірген қызметкер (1979). 1961 ж. Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлы университеті) бітіріп, күні бүгінге дейін сол университетттің физиология және морфология кафедрасында (1992 жылдан меңгеруші) жұмыс істейді.<br /> <br /> ==Істеген жұмыстары==<br /> Негізгі ғылыми жұмысы малдың ас қорыту физиологиясының ерекшеліктерін зерттеуге арналған. Несіпбаев бұзаулардың мес қарнында қанттың, май қышқылдарының мөлшері мен инфузория санының олардың жасына қарай өзгеріп отыратынын; қойлардың мес қарны мен бүйеніндегі ас қорыту процестерінің физиологиялық параметрін анықтады. “Құрмет белгісі” орденімен марапатталған.&lt;ref&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы]], 7 том 2 бөлім&lt;/ref&gt;<br /> ==Шығармалары==<br /> *Қойларды азықтандырудың физиологиялық негіздері, А., 1980;<br /> *Жануарлар физиологиясы, 1 – 2 т., А., 1995 – 96;<br /> *Физиология терминдерінің орысша-қазақша түсіндерме сөздігі, А., 2004.<br /> ==Сілтемелер==<br /> *[[Зоология]]<br /> *[[Ғылым]]<br /> *[[Қазақ ұлттық аграрлы университеті]]<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Тұлғалар]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар 2016-09-06T04:38:50Z <p>Бегулы Отагасы: /* 1867—1868 жылдардағы реформаның дайындалуы. Дала комиссиясы */</p> <hr /> <div>''[[Ресей империясы үкіметі]] [[1867]]—[[1868]] жылдары [[Қазақстан]] аумағында [[әкімшілік]] [[реформа]] жүргізді. Оның негізгі [[мақсат]]ы сұлтандар тобын [[өкімет]] бөлігінен біржолата ығыстырып, жалпы империялық басқару [[Тәртіп|тәртібін]] енгізу еді. Жаңадан енгізілген шаралар өлкені [[шаруашылық]] жағынан отарлауға [[ықпал]] етуге және оған [[Ресей]]дің еуропалық бөлігінен [[қоныс]] аударатын шаруаларды одан сайын қаптатуды қамтамасыз етуге тиіс болды.''<br /> <br /> ==1867—1868 жылдардағы реформаның дайындалуы. Дала комиссиясы==<br /> [[Қазақстан]]ның [[Ресей]] құрамына қосылуының аяқталуы [[империя]]ның Қазақ өлкесіне байланысты саясатына біршама түбірлі өзгерістер әкелді.<br /> <br /> [[Жетісу]] мен [[Оңтүстік Қазақстан облысы|Оңтүстік Қазақстанды]] жаулап алғаннан кейін, патша үкіметі аймақтағы ағылшындарды ығыстырып шығарған болатын. ЬІңғайлы халықаралық жағдайды пайдаланып, [[Ресей империясы]] Қазақстанда отаршылдық төртіпті күшейтуді колға алды.<br /> <br /> Патша үкіметінің отаршылдық саясатының осылайша өзгеруітң айқын көрінісі — қазақтарды басқару туралы 1867—1868 жылдардағы әкімшілік реформасы.<br /> <br /> [[1867]]—[[1868]] жылдардағы патша үкіметі [[реформа]]сының негізгі мақсаты — қазақ өлкесінде отаршылдық тәртіпті нығайтуға бағытталды. XIX ғасырдың екінші жартысындағы әзгерістер де бұған едәуір ықпалын тигізді. [[Капитализм]]нің кеңінен дамуы үшін де Қазақстандағы бұрынғы басқару жүйесін өзгерту қажет болды.<br /> <br /> Осы міндетті жүзеге асыру үшін [[19 ғ.|XIX ғасырдың]] 60-жылдары басында қазақтардың саяси өкімшілік, сот ісін басқару жүйесін қайта құрудың жобасын әзірлеуге арнаулы комиссия құрылды.<br /> <br /> [[Комиссия]] [[Орынбор]] және [[Батыс-Сібір генерал-губернаторлығы|Батыс-Сібір генерал-губернаторы]] қазақтарын екі түрлі басқаруды жойып, бүкіл қазақ даласын екі — Батыс және Шығыс облыстарға беліп басқаруды ұсынды.<br /> <br /> [[1864]] жылы [[желтоқсанның|12 желтоқсанда]] Әскери және Ішкі істер министрлігінің бас қосқан комитеті мәжілісінде жоба мақұлданбады. Қазақтарды болашақтағы басқару құрылымы мәселесін енді үкімет Дала комиссиясына беру қажет деген шешім қабылдады. Комиссияға ішкі істер министрінің статс-кеңесшісі, полковник Гирс төрағалық етті. Бұл Дала комиссиясының құрамына аталған министрліктердің әрқайсысынан екі өкіл және Орынбор өлкесі мен Батыс Сібір өлкелері әкімшіліктерінің мүшелері енді. Комиссияға қазақ даласын аралап, жергілікті көшпенділер өмірімен танысып, болашақтағы өкімшілік басқару негіздері туралы жоба жасау міндеті жүктелді.<br /> <br /> Гирс комиссиясы [[1865]] жылы [[маусымның 27|27 маусымда]] Орынбор, Батыс Сібір және Түркістан өлкесін аралауға шықты. &quot;Халықтың жағдайын жақсартатын, оларды сұлтандардың үстемдігінен босататын ізгілікті реформаның&quot; жасалу барысы құпия түрде жүргізілді.<br /> <br /> Патша үкіметінің қазақ даласында әзірлеп жатқан әкімшілік-сот құрылысы реформасының үлгісін алғаш рет сынға алғандардың қатарында Шоқан Уәлиханов ([[1835]]—[[1865]] жылдары) тұрды. [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] &quot;''Сот реформасы туралы хат''&quot; атты [[Омбы]]да жазылған әйгілі еңбегінде қазақ даласындағы сот реформасы жайлы айта келіп, {{cquote|''Біз қабылдағалы отырған реформа сол халықтың мүддесі, пайдасы үшін жасалынып отырғандықтан, оның материалдық мұқтаждығына шақталуы әрі сол қоғамның ұлттық мінез-құлқына сай келуі қажет. Бұл жағдайдан тыс жасалынған өзгерістің бәрі де зиянды әрі аномал (жат) құбылыс ретінде қауымды айықпас дертке шалдықтырып, тұралатып, мешеулетуі мүмкін екендігін''}} <br /> <br /> де ескертеді. Ғалым Шоқан Уəлиханов Қазақстанды билеуді халықттың өзін-өзі басқару негіздерінде қайта құруды талап еткен еді. Өкінішке орай, Шоқанның бұл [[демократия]]лық көзқарастары кезінде ескерусіз калды.<br /> <br /> 1865—[[1866]] жылдары қазақ даласын аралап шыққан [[комиссия]] қазақ жерлерін басқару туралы жаңа &quot;''Ереженің''&quot; негізін жасау барысында екіге бөлінді. Олардың бір тобы &quot;''қазақ даласын жоғарыдан тағайындалған шенеуніктер басқаруы қажет''&quot; деп санады, ал енді бір тобы қазақтардың өздерін-өздері басқаруын жартылай қалдыру керектігін алға тартты.<br /> <br /> [[1867]] жылы [[шілденің 11|11 шілдеде]] [[II Александр]] [[Жетісу]] және [[Сырдария]] облыстарын басқару туралы, [[1868]] жылы [[қазанның 21|21 қазанда]] [[Торғай облысы|Торғай]], [[Орал]], [[Ақмола]] және [[Семей облысы|Семей облыстарын]] басқару туралы [[реформа]]лардың жобасына қол қойды. Қазақ халқын басқару жөніндегі ережелер жобасы отаршыл билік өкілдерінің белсенді араласуымен жоғарыдан дайындалды.<br /> <br /> ==Қазақстанда реформа жүргізудің себептері және оны әзірлеу барысы==<br /> [[1822]] және [[1824]] жылдары жүргізілген [[реформа]]лар XIX ғасырдың 60-жылдарына қарай бірте-бірте жарамсыз болып қала бастады. Сондықтан да жаңа реформалар жүргізудің қажеттігі туындады. Өйткені біріншіден, қазақ даласында [[сұлтан]]дардың билігі әлі де бұрынғысынша сақталып [[қала]] берген еді. Олардың билігі патша үкіметінің Қазақстан аймағын неғұрлым тезірек отарлауына кедергі келтірумен болды. Екіншіден, кезінде тиісті жарғыларға сай қабылданған әкімшілік-аумақтық [[бөлініс]] оған қосымша аумақтардың қосылуына [[байланыс]]ты жаңа жағдайдағы өзгерістерге сәйкес келмей қалды. Мәселен, XIX ғасырдың 60-жылдарында [[Ресей империясы]]на [[Оңтүстік Қазақстан]] мен [[Жетісу]] аумағы қосылған болатын. Сондықтан да енді осы аймақтарды [[әкімшілік]] жағынан бағындыру және шаруашылық жағынан нығайта түсу қажет болды. Өлкені басқару ісін Ресейдің өзге аймақтарындағы басқару [[құрылым]]ына барынша жақындатып, бірыңғайландыру талап етілді. Үшіншіден, Ресейдің еуропалық бөлігінде қарқынды дамып келе жатқан [[өнеркәсіп]] үшін арзан [[шикізат]] көздері мен [[жұмыс]]шы күші [[қажет]] болды. Төртіншіден, Қазақстанның кең-байтақ аумағын мекендеген қазақтар үшін бірыңғай [[салық]] жүйесін енгізу талап етілді. Бесіншіден, [[Ресей]]дің еуропалық бөлігіндегі жері жоқ [[шаруа]]ларды Қазақстан аумағына ұйымдастырылған түрде көшіру көзделді. Міне, тап осы себептерге байланысты Қазақстанда жаңа әкімшілік-аумақтық және әлеуметтік-экономикалық реформалар жасау қажеттігі туындады.<br /> <br /> ==1867—1868 жылдардағы әкімшілік басқару мен салық жүйесіндегі өзгерістер==<br /> Ресейдегі [[капитализм]]нің қарыштап дамуы ұлт аймақтарының, соның ішінде Қазақстанның рөлін өсірді. Қазақстан — шикізат пен арзан рынок көзіне айналды. Қазақстан өлкесінің жері мен қазба байлығын тезірек игеру үшін қазақтарды басқаруды Ресейдің әкімшілік-саяси жүйесімен жақындастыру қажет еді.<br /> <br /> Қазақстандағы [[буржуазия]]лық реформалар бағыты Ресейдің қазақ даласындағы ұстанымын нығайтуға бағытталды. XIX ғасырдың бірінші жартысындағы басқару жүйесі ескіріп, жергілікті басқару шекаралық басқарумен бірігіп кеткен еді.<br /> <br /> 1867—1868 жылдары [[Қазақстан]] аумағы 3 [[Генерал-Губернатор|генерал-губернаторлық]] пен 6 облысқа кірді. Қазақстандағы отарлаушы әкімшіліктің жоғары өкілі — генерал-губернаторлар болды. Олар өлкенің бүкіл әкімшілік-полициялық аппаратын басқарды, яғни өз қарамағындағы аумақтың тыныштығына жауап берді. Басқаша айтқанда, Ресей империясының<br /> жоғары заңдарының орындалуын қадағалады, яғни 1867—1868 жылдары реформа бойынша Батыс Сібір, [[Орынбор]], Түркістан өлкелерінің басшыларына неғұрлым басым құқықтар берілді:<br /> # әскери қолбасшы, соның ішінде казак жасағының атаманы;<br /> # кең түрдегі әкімшілік функция (уезд бастығын тағайындау, т.б.);<br /> # сот функциясы (уездік соттарды бекітті).<br /> <br /> Соның ішінде Түркістан генерал-губернаторына кең құқықтар беріледі, себебі Ұлы жүз Ресей империясына ең соңында кіргендіктен, өлкенің қашықтығынан көрші елдермен дипломатиялық қатынас орнату сияқты, т.б. міндеттерді атқарды. Облысты әскери губернатор басқарды. Үш билік: әкімшілік, сот билігі ісіне бақылау, әскери билік әскери губернаторлардың қолына жинақталды.<br /> <br /> Әскери губернаторлар облыс аумағындағы ([[Сырдария]], [[Торғай облысы|Торғай]] облыстарынан басқа) казак әскерінің атаманы болып саналды. Бұл ережелер екі жылдық сынақ мерзімі белгіленіп, уақытша статус алғандықтан, халық наразылықтарының тууына байланысты тек. [[1886]] жылдары Түркістанда,<br /> [[1891]] жылы Далалық өлкеде өз заңды күшіне енді.<br /> <br /> Міне, осы құрылған әкімшілік, әскери, полициялық аппаратты ұстап тұру үшін орасан зор қаржы керек еді. [[Орталық Азия]] мен [[Түркістан]]ның Ресейге қосылуы аяқталғаннан кейін де осы бір орасан зор аумақта 50 мыңдық армия сақталып қалды. Әкімшілік аппаратты, әскерді өлкелік бюджет асырауға тиіс болды.<br /> <br /> Жергілікті тұрғындардан салық жинау жүйесі қайтадан жасалды. Бұрынғы түтін салығына земстволыы алымдар қосылды. Олардың мөлшері де жылдан-жылға өсіп отырды. Отырықшы аймақтарда жер салығы деп аталып, жер өңдеуші салықты тек ақшамен күзде төлеуге тиіс болды. Земстволық салық өкімшілікті ұстауға, көпір, жол жөндеу мен дайындауға жұмсалды.<br /> <br /> Көшпелі және жартылай көшпелі тұрғындардың негізгі салығы [[1865]] жылы 1,50 т болса, [[1882]] жылы 4 сомға жетті. Олар тағы да земстволық немесе қоғамдық салықтар ''(ауыл старшыны мен түземдік әкімшілікті ұстау үшін)'', т. б. ақшалай алымдар төлеуге тиіс болды.<br /> <br /> Әрбір қазақ шаңырағы мынандай мөлшерде салық төлеп тұрды: <br /> * түтін салығы — 4 сом,<br /> * земство салығы — 1 с. 25 т.,<br /> * қоғамдық салықтар (жеке салықтар) — 1 с. 25 т.;<br /> * мектептерге — 50 т., барлығы 7 сомды құрады.<br /> <br /> Әлеуметтік жағдайына қарамастан, кедей мен байларға салық мөлшері бірдей<br /> белгіленді. Әрі малдың бағасы ең төмен кезі — күзде төлеуге тиіс болды. Жер<br /> өңдеушіпер харадж, танап салығы, зекет (тауардан алынатын салық) сияқты салықтар төледі.<br /> * [[Харадж]] бойынша, өнімнің 1/10-і мөлшерінде заттай немесе ақшалай құнын төледі;<br /> * танап салығы ақшалай (1 танап = 1/8 [[десятина]]) танап мөлшеріне қарай белгіленді;<br /> * [[зекет]] тауар құнының 1/40 мөлшерінде алынды.<br /> <br /> Осылайша, отарлаушы [[Ресей]]дің салық саясаты әр түрлі әлеуметтік топтардың қарсылығын тудырды, мал өсірушілер мен отырықшы тұрғындар салықтың өсуіне наразы болды. Әрбір [[уезд]] болысқа, болыс ауылға бөлінді. Бір болыста — 2 мың, бір ауылда — 200 түтіннен аспауы керек болды. Патша үкіметі қазақ болыстары мен ауылдарында отарлық биліктің мықты тірегі болатын жергілікті әкімшілік құруға тырысты. Болыс пен ауыл старшындарын (селолық қоғамды, ақсақалдар қоғамын) сайлау ''сатып алу'' арқылы жүрді.<br /> <br /> ==Сот жүйесіндегі өзгерістер==<br /> 1867—1868 жылдары &quot;''Ереже''&quot; бойынша Сот билігінің органдарына мыналар жатты:<br /> * уездік соттар,<br /> * әскери-сот комиссиялары,<br /> * облыстық басқарма және үкімет сенаты.<br /> <br /> Уездік сот, әскери сот комиссиялары қылмыстық істерді қарады, ал облыстық<br /> басқармада азаматтық істер қаралды. Бұл сот мекемелерінің барлығы жалпы империялық заң негізінде жұмыс істеді.<br /> <br /> Билер соты сақталды. [[Сырдария облысы]]нда ол қазыларсоты деп аталды. Бірақ билерді де болыс бастықтары сияқты 3 жылға сайлайтын болды. Қазақтардың арасындағы істерді шешуге әрбір болыстан 4-тен 8-ге дейін билер сайланды. Сайланған билерді губернатор бекітті, алайда оларға жалақы төленбеді.<br /> <br /> Дегенмен әрбір шешілген істен билік деп аталған кесімнің 1/10 бөлігін алуына рұқсат етілді. Билер соты 300 сомға дейінгі істерді шеше алды, бірақ олардың шешімі 30 сомға дейінгі істер үшін ғана түпкілікті бола алды. Сырдария облысында қазылар соты 100 сомға дейінгі істі түпкілікті шешті. Құны 300 сомнан асатын істер үшін билердің болыстық және төтенше съездері шақырылды.<br /> <br /> Олар құны 500 сомға дейінгі істерді түпкілікті шеше алды. Ал 500 сомнан<br /> асатын істерді бекітуге уезд бастығы облыстық басқармаға жіберіп отырды. Облыстық басқарманың жалпы жиналысында құны 2 мың сомға дейінгі істер түпкілікті шетттілді. Облыстық басқармаға келіп түскен әр түрлі уездерге жататын болыстарға қатысты істер женінде болыстық билердің төтенше съездері шақырылды.<br /> <br /> [[Түркістан]] өлкесін басқару туралы [[1886]] жылғы &quot;''Ереже''&quot; бойынша қазақ даласында империялық тұрпаттағы соттар құрылды: <br /> # бітістіруші [[судья]]лар;<br /> # облыстық соттар;<br /> # жоғарғы сот инстанциясы — [[Үкімет]]тік сенат болды.<br /> <br /> [[1867]] жылы Ережеден айырмашылығы — әскери соттар алынып тасталды. Халық соты ([[Билер Соты|билер соты]]) сақталып қалды. Облыс шеңберінде облыстық соттар құрылды, ал уездерде және ірі қалаларда бітістіруші судьялар тағайындалды. Оларды Әділет министрі тағайындады.<br /> <br /> Жергілікті халық арасындағы қылмыстар мен қылмыстық әрекеттер халық сотының қарамағында қалдырылды. Әдетте, қылмыстық және азаматтық істерді қарау билердің қарауынан басталды. Әскери губернаторлар бекіткен халық соттары ([[қазылар соты]]) Қазақстандағы отаршылдық сот жүйесінің ең соңғы буыны болды (Халық соты → бітістіруші сот → облыстық сот → [[Сенат]]).<br /> <br /> ==Жер мәселесі және 80—90-жылдардағы әкімшілік басқару жүйедегі өзгерістер== <br /> &quot;Уақытша Ереженің&quot; отарлық сипаты патша үкіметінің жер саясатынан көрініс тапты. Жер мемлекеттің меншігі деп жарияланды. 1886 жылы Ереженің III тарауында жер мәселесі туралы &quot;''Мал жайылымы алып жатқан мемлекет меншігіндегі жерлер көшпенділердің қоғамдық пайдалануына беріледі''&quot; делінсе, 1891 жылы Ережеге мына бап қосылып, жерді күштеп тартып алуға заңдық негіз қаланды: &quot;''Мал жайылымдары алып жатқан жерлер, сонымен қатар жер қойнауы мен ормандар да мемлекет меншігі''&quot; деп танылады.<br /> <br /> &quot;''Көшпенділерден артылып қалған жерлер мемлекеттік мүлік министрлігінің қарамағына өтеді''&quot;. Көшпенділер пайдаланған жер қыстауға, жайлауға және өңдейтін жерлерге бөлінеді. &quot;''Мал жайылымдары жетіспеген жағдайда, мал иелері ауыл қоғамдары мен жеке адамдардың жерінде мал жайғаны үшін ақы төлеуге тиіс болды''&quot;.<br /> <br /> Сонымен, патша үкіметінің жер және салық саясаты отарлық сипатта болды, халықты әбден титықтатты, ауқаттылардың, көпестердің, т. б. баюына жол ашты. Қазақ көшпелі қоғамы, патриархаттық-рулық қоғам ыдырау жолына түсті. Көшпелі қоғам мүшелерінің жайылымын тартып алғандықтан, қазақтар жерді жалға алуға мәжбүр болды, ал ақшалай салық төлеу мал санының кемуіне әкелді.<br /> <br /> 1886 жылы 2 маусымдағы &quot;Түркістан өлкесін басқару туралы Ереже&quot; бойынша Түркістан өлкесіне Сырдария, Ферғана, Самарқан облыстары кірді. Сырдария облысы Әмудария бөлімі мен 5: <br /> # [[Қазалы]],<br /> # [[Перовск]],<br /> # [[Шымкент]],<br /> # [[Әулиеата]],<br /> # [[Ташкент]] уездерінен тұрды.<br /> <br /> &quot;Түркістан өлкесін басқару әскери министрліктің қарамағында болады&quot; делінген. Әкімшілік құрылысы бас басқарма мен жергілікті басқармалардан тұрды. Түркістан өлкесінің бас басқармасы генерал-губернаторға сеніп тапсырылды. Бас басқарма мемлекеттік құрылыс жұмыстары, сауданы ұйымдастыру, несие операцияларын бекіту, саяси жағынан күмән туғызатын түземдіктерді жер аудару сияқты міндеттерді атқарды. [[1886]]—1891 жылғы реформаларда жергілікті басқаруға ерекше мән берілді. Олар отырықшы түземдіктерді басқару және көшпелі қазақтарды басқару деп аталды.<br /> <br /> Жергілікті басқару мынандай бөліктерден тұрды: <br /> * ''облыстық'',<br /> * ''уездік'',<br /> * ''болыстық'',<br /> * ''ауылдық.''<br /> <br /> Мұндай бөлшектеу патша үкіметінің қазақ еңбекшілерін отарлық құлдықта ұстауын жеңілдетті. Барлық басқару аппаратын әскери-полицейлік функциямен қамтамасыз өте отырып, жоғары отаршыл әкімшіліктің қатаң қадағалауында болды. Осылайша жаңа отарлау реформасының құрылысын жасауда әр түрлі облыстарға, уездерге бөлшектеу арқылы қазақ халқының саяси жағынан бірігуін болдырмау, әскери және азаматтық бүкіл биліктің бір әскери ведомствоның қолында болуы көзделді.<br /> <br /> [[1891]] жылы [[наурыздың 25|25 наурызда]] бұрынғы Орынбор мен [[Батыс-Сібір генерал-губернаторлығы|Батыс Сібір генерал-губернаторлығы]] орнына орталығы Омбы қаласы болған бір Дала генерал-губернаторлығын құрды. Жетісу облысы [[1897]] жылы [[Түркістан]] генерал-губернаторлығы қарауына берілді.<br /> <br /> Ақмола, Семей, [[Жетісу]] облыстарын Дала генерал-губернаторлығы басқарды, Орал, Торғай облыстарын әскери губернатор басқарды. Дала генерал-губернаторлығының орталығы — [[Омбы]], сонымен қатар [[Ақмола облысы]]ның орталығы да Омбы, [[Семей]] облысыныкі — Семей қаласы, [[Орал облысы]]ныкі — [[Орал]] қаласы, [[Торғай облысы]]ныкі — [[Орынбор]] қаласы болып белгіленді.<br /> <br /> Тұтастай алғанда, реформа отарлаушылардың жан-жақты, тереңнен ойластырылған патша әкімшілік саяси органын нығайтуға бағытталған бағдарламасы болды. [[Реформа]] халық бұқарасын отарлық езгіде ұстау, халықтың бас көтеру көріністерінің алдын алу мақсатын көздеді.<br /> <br /> ==Реформалардың басталуы==<br /> [[Өлке]]нің өзіндік ерекшеліктерін [[зерттеу]] үшін және оны басқару туралы [[ереже]]нің жобасын әзірлеу мақсатымен [[1865]] жылы елдің Ішкі істер министрі Гирстің басшылығымен «Дала қомиссиясы» құрылды. Оның құрамына ресейлік шенеуніктер мен офицерлер кірді. Жаңа ережені жасауға қазақ ақсүйектері мүлде жолатылмады. [[1867]] жылы II Александр: «Сырдария мен Жетісу облыстарын басқару туралы [[уақыт]]ша Ережеге» қол қойды. [[1868]] жылы «Торғай, Орал, Ақмола және [[Семей]] облыстарын басқару туралы уақытша Ереженің» жобасын да бекітіп берді.<br /> <br /> Басқарудың жаңа ережесін [[1869]] жылғы 1 мамырдан бастап енгізу көзделді. [[Әкімшілік]] реформалардың себептерін егжей-тегжейлі түсіндіретін мәлімдеме қазақ және орыс тілдерінде жазылып, таратылды. [[Өкімет]] билігінен шеттетілген билеуші-сұлтандар мен аға [[сұлтан]]дар ескерусіз қалдырылмады. Оларға түрлі әскери шендер берілді, өмірлік зейнетақылар тағайындалды.<br /> <br /> [[1867]]—[[1868]] жылдардағы реформалар бүкіл Қазақстанды тұңғыш рет түгел қамтыды. Онда үш генерал-губернаторлық [[әкімшілік]] құрылды. Әрбір генерал-губернаторлық облыстарға бөлінді. Мәселен, Орынбор генерал-губернаторлығы - [[Орал]] және [[Торғай облысы|Торғай]] облыстарын, Батыс Сібір генерал-губернаторлығы - [[Ақмола]] және [[Семей]] облыстарын, ал [[Түркістан]] генерал-губернаторлығы - [[Жетісу]] және [[Сырдария]] облыстарын қамтыды. Соңғы екі облыстың [[құрам]]ына қазақ жерінің едәуір үлкен бөлігі, сондай-ақ [[қырғыз]] және [[өзбек]] жерлерінің бір бөлігі енді.<br /> <br /> Әкімшілік [[бөлініс]] былай болды: әр облыс — уездерден, әр уезд - болыстардан, әр болыс — ауылдардан тұрды.<br /> <br /> Семей ішкі округы Семей облысының [[Павлодар]] және Семей уездерінің құрамына, ал Ішкі Орда (бұрынғы Бөкей хандығы) [[Астрахан]] губерниясының құрамына қосылды.<br /> <br /> ==Басқарудың ерекшеліктері==<br /> Жаңа [[реформа]] бойынша енгізілген [[әкімшілік]] басқару [[жүйе]]сі жоғары [[дәреже]]де әскери сипат алды. Генерал-губернатордың қолында әскери билік те, азаматтық билік те болды. [[Түркістан]] генерал-губернаторлығы басшысының көрші [[мемлекет]]термен, атап айтқанда, [[Қытай]] және [[Иран]]мен тікелей келіс-сөздер жүргізе алу құқығы да бар еді.<br /> <br /> Облыстардың басына әскери губернаторлар тағайындалды. Олар сонымен [[қатар]] қазақ әскерлерінің атамандары болып есептелді. Оларды [[патша]] үкіметі тікелей өзі тағайындайтын. Уезді уезд бастығы басқарды. Оны ресейлік шенеуніктер қатарынан әскери губернатордың өзі таңдап тағайындайтын.<br /> [[Әкімшілік]] басқарудың ең төменгі екі сатысында болыстар мен [[ауыл]] старшындары тұрды. Олар жергілікті [[ақсүйек]]терден іріктеліп алынды.<br /> <br /> Сұлтандар ауыртпалықтар мен салықтардан босатылды. Оларға [[өмірлік]] зейнетақы тағайындалды. Патша [[үкімет]]інің мұндай [[қадам]] жасауға бару себебі - қазақ даласында сұлтандар тобына деген [[сый-құрме]]т әлі де болса едәуір дәрежеде сақталған еді.<br /> <br /> ==Сайлау жүйесі==<br /> Ауыл старшындары мен болыстар [[ақсүйек]] топтардан іріктеліп, сайлауда шар салудың ([[дауыс]] берудің) нәтижесі бойынша ғана тағайындалатын. Бұл лауазымды [[қызмет]] орнына сайланудан халықтың сенімі мен [[құрмет]]іне ие адамдардың ғана үміттенуіне болатын. Олар бұрын өздерінің арына сотты болып «дақ түсірмеген» адамдар болуы тиіс еді. Бұл қызметтерге үміткерлердің жасы 25-тен кем болмауы [[шарт]] саналатын.<br /> <br /> Болыстағы әрбір 50 үйден сайлауда шар салушы (дауыс беруші) бір [[адам]]нан сайланатын болды. Ал олардың бас қосқан жиынында болыс сайланатын және осы қызметтен [[үміткер]] белгіленетін.<br /> Taп осындай [[тәртіп]]пен әр ауылдағы әрбір 10 үйден сайлауда шар салатын (дауыс беретін) бір адам сайланатын болды. Ал олардың бас қосқан жиынында [[ауыл]] старшыны сайланды және осы [[қызмет]]тен үміткер белгіленетін. Ең көп дауыс алған адам ауыл старшыны немесе болыс сайланатын, ал одан кейін дауыс алғандар осы қызметтерден үміткерлер болып белгіленді.<br /> <br /> Болыстар мен ауыл старшындары 3 жыл [[мерзім]]ге сайланатын. Болыстарды губернатор, ал ауыл старшындарын уезд бастығы бекітетін. Сондай-ақ оларды бұл [[қызмет]]терден кез келген [[уақыт]]та алып тастауға да [[құқық]]ты болатын. Болыстар мен ауыл старшындарын [[қызмет]]ке бекіту мен қызметінен алып тастаудың мұндай тәртібі қазақ даласындағы сайлау жүйесінің отаршылдық [[мазмұн]]ын көрсетті.<br /> <br /> Жоғары лауазымды шенеуніктердің отаршыл [[әкімшілік]]ке қолдау көрсетпейтін адамдарды қызметке бекітпей қоюға құқығы болды.<br /> <br /> Ауыл старшындарына және болыстарға қоладан құйылған төс белгілер, сондай-ақ арнайы жасалған мөр берілетін. Отаршыл әкімшіліктің бұл төменгі буындары полицияның және тыңшылардың міндетін қоса атқарды. Олар қазақ даласында [[тыныштық]]тың сақталуын қадағалауға, әсіресе барымтаны жоюға міндеттенді. Сонымен қатар [[заң]]дардың қатаң сақталуын, алым-салықтың уақтылы әрі толық жиналуын, басқа да міндетті борыштардың түгел орындалуын қамтамасыз етуге тиіс болды. Олар [[сот]] шешімдерінің және [[халық]] соттары қаулыларының орындалуын жүзеге асыруға да міндетті еді.<br /> <br /> Өкінішке орай, [[оқиға]]лардың бұдан кейінгі барысы сайлау [[жүйе]]сінің «партиялық» [[күрес]]ке айналып кетуіне алып барып соқтырды. Бір рудың өкілдері мен екінші бір [[ру]] өкілдерінің арасында шиеленіскен күрес өршіді. Елде байлықпен қызметті сатып алу, қоқанлоқы жасап қорқыту, [[күш]] көрсету және жала жабу сияқты келеңсіз қылықтар кеңінен етек алды. Лауазымды [[қызмет]]тен үміткерлер сайлау науқаны кезінде [[ақша]]ны оңды-солды аямай шашты.<br /> <br /> ==Қазынагерлік жүйе және міндетті атқарылатын борыштар==<br /> [[1867]]— [[1868]] жылдарда енгізілген жаңалықтар [[алым]]-[[салық]] жүйесін де қамтыды. Осы кезден бастап Қазақстанның бүкіл [[Аумақ|аумағында]] біртұтас салық — «түтін салығы» енгізілді. Ол жыл сайын бір рет әрі үй басынан ақшалай алынып тұрды. [[Орынбор]] және Батыс [[Сібір]] [[генерал-губернатор]]лығындағы қазақтар 3 сомнан, ал [[Түркістан]] генерал-губернаторлығындағы қазақтар 2 сом 75 тиыннан төлеп келді. Мал санағы 3 жылда бір рет өткізілді. Малдың санын жасырғандарға салық екі есе көп салынды. Түтін салығын төлеуде, басқа да міндетті борыштарды өтеуде Кіші жүздің қайтыс болған ханы [[Шерғазы Айшуақұлы]]ның отбасы мүшелеріне жеңілдік жасалды. Жеңілдіктер сұлтандар [[Баймағамбет Айшуақұлы]]ның, [[Ахмет Жантөреұлы|Ахмет]] және [[Арыслан Жантөреұлы|Арыслан Жантөреұлдарының]] отбасыларына да, сондай-ақ 1844 жылы хан Кенесары Қасымұлының әскери жасақтарының қолынан қаза тапқан қазақтарға да берілді. Түтін салығын төлеуден Орта жүздің хандары [[Уәли хан|Уәли]] мен [[Бөкей хан|Бөкейдің]] ұрпақтары да босатылды. Мұндай шаралар олардың өкіметке қарсы пиғылдарын бәсеңсітуі тиіс болды.<br /> <br /> [[1820]] жылдан бастап қолданылып келген билеттік тіркеу орнына сндігі жерде біртұтас төлқұжаттық тіркеу тәртібі енгізілді. Басқа жаққа барып [[жұмыс]] істеп, табыс тапқысы келгендер болыстардан [[төлқұжат]] алуы тиіс болды.<br /> <br /> Көшпелі қазақтар бірқатар борыштар атқаруға міндеттелінді. Aтaп айтқанда, олар көпірлер мен жолдарды тегін жөндеп тұруға міндетті болды. Дала тұрғындары осы кезден бастап науқас адамдар жататын және іссапарға келген шенеуніктер тоқтайтын [[киіз үй]]лер бөліп тұруға міндеттелінді. Қазақтарға оларды отын-сумен және шемеуніктерді жолға мінетін ат-көлікпен қамтамасыз ету де жүктелді. Қазақтар [[міндет]]ті әскери борыш өтеуден босатылды.<br /> <br /> ==Денсаулық сақтау саласындағы реформа==<br /> Әр облыста облыстық [[дәрігер]] тағайындалды. Әрбір уезде бір дәрігер мен акушер-кіндік шеше болатын болды. Уездік дәрігерге шешекке қарсы егу шараларын қамтамасыз ету міндеті жүктелінді. Ол науқас [[адам]]дарға тегін [[медицина]]лық көмек көрсетіп, оларды дәрі-дәрмекпен тегін қамтамасыз етуі тиіс болды. Қазақтар әскери және азаматтық мекемелердегі емдеу орындарында да дәрігерге тексеріле алды. Шамасы, реформаның жағымды бір ғана сипаты болса, ол денсаулық [[сақтау]] саласындағы тап осы жаңалықтың енгізілуі дей аламыз. Солай бола тұрса да, дәрігерлердің жеткіліксіздігі салдарынан қазақтардың бұл мүмкіндіктер мен жеңілдіктерді жарытымды пайдалануы мүмкін болмады. [[Кеңес өкіметі]] орнағанға дейін қазақ халқының арасында, әсіресе [[бала]]лар арасында өлім-жітім көп болды.<br /> <br /> ==Жерді пайдалану мәселелері==<br /> Қазақтардың қоныстанған жерлері [[мемлекет]] меншігі саналды. Ол жерлер қазақтарға қоғамдық пайдалану [[Құқықі|құқығы]] негізінде ғана берілді. Жаңа [[реформа]] бойынша ормандар да мемлекет меншігі деп жарияланды.<br /> <br /> Қазақтарға жерлерін Ресейдің еуропалық бөлігінен [[қоныс]] аударып келген орыс шаруаларына белгілі бір [[мөлшер]]де жалға беруіне [[рұқсат]] етілді. Ал мұның өзі олардың ежелден келе жатқан [[атамекен]]інен айырылып, өздерінің жерсіз қалуына алып барып соқтырды.<br /> <br /> Қоныс аударып келген орыс шаруалары бірқатар елеулі жеңілдіктерді пайдаланды. Мәселен, олардың әрқайсысы уездік [[билік]] орындарынан үй салып алу үшін жер телімін, сондай-ақ құрылыстық [[ағаш]] материалдарын тегін алды. Олардың сауда жасаумен, қолөнер кәсібімен, [[өнеркәсіп]]тік қызметпен және [[егіншілік]]пен емін-еркін айналысу құқығы болды.<br /> <br /> Ал башқұрт, татар, [[Орта Азия]] халықтарының өкілдері сияқты [[мұсылман]]дар мұндай жеңілдіктерді пайдалана алған жоқ. Өйткені патша үкіметі [[Ислам Діні|ислам дінін]] ұстанатын өзге халықтар өкілдерінің қазақ даласына шоғырлана түсуінен қорықты.<br /> <br /> ==Реформаның отаршылдық сипаты==<br /> [[1867]]-[[1868]] жылдардағы реформаның жалпы алғанда [[отаршылдық]] сипаты басым болды. Ол реформалар Қазақстанды [[Ресей]]ге қосып алу үрдісінің толық аяқталғанын көрсетті. Қазақстанның кең-байтақ жері Ресейдің мемлекеттік меншігіне өтті. Патша үкіметі бұдан былай қазақтардың жерін кез келген сылтаумен оп-оңай тартып ала беретін болды. Мұның ақыры дала тұрғындарының ежелгі [[атамекен]] жерлерінен айырылып қалуына, сөйтіп қайдағы бір құнарсыз және тұзы бетіне шығып жатқан сортаң жерлерге ығыстырылуына жеткізді. Құнарлы жерлер ішкі Ресейден қоныс аударып келген орыс [[шаруа]]лары мен қазақтарға, шенеуніктерге берілді. Патша үкіметінің Қазақстанның табиғи бай ресурстарын оңды-солды емін-еркін пайдалануы бұл өлкені Ресей [[экономика]]сының қосалқы арзан [[шикізат]] көзіне айналдырды.<br /> <br /> Болыстардың сайланып қойылуы Қазақстанның бүкіл [[Аумақ|аумағын]] руаралық кескілескен [[қақтығыс]]тар сахнасына айналдырып жіберді. Сайлауда шар салушының дауысын сатып алу кеңінен етек алды. [[Болашақ]] болыстар өз қандастарының қамын жеуден қалды. Олар ендігі жерде орыс [[үкімет]]інің аузына қарап, жалтаңдаудан көз ашпады, қайтсем солардың қаһарлы қолшоқпары болсам екен деп армандады.<br /> <br /> [[Сұлтан]] тобын басқару жүйесінің орта және жоғары буынынан толық ығыстырып шығару қазақ халқын [[құқық]] атаулыдан жұрдай тобырға айналдырды. Отаршыл Ресей қазақ мемлекеттілігінің ең соңғы [[қалдықтар]]ын да жойды. Қазақтарға болыс және ауыл старшыны деген ең төменгі дәрежедегі қызметтер ғана тиді. Олардың уезд бастығы, әскери губернатор, генерал-губернатор сияқты жоғары лауазымды [[әкімшілік]] қызметтерге барар жолы [[заң]] жүзінде біржола жабылды.<br /> <br /> Жаңа міндетті борыштар мен [[алым]]-[[салық]] түрлерінің еселеп енгізілуі қазақтардың материалдық [[жағдай]]ын нашарлатып жіберді. [[Түтін]] салығы бұрынғы 1 сом 50 тиыннан 3 сомға бір-ақ көтерілді. Болыстарды, ауыл старшындарын, сондай-ақ олардың толып жатқан шабармандарын ұстауға жұмсалатын [[қаржы]] да халықтан жыл сайын қосымша жинап алынды. Қазақстанның оңтүстік аймақтарындағы халық [[харадж]] (егіннен алынған өнімнің оннан бір бөлігі), [[зекет]] (тауар құнының қырықтан бір бөлігі) төлеп тұруға [[міндет]]ті болды. Әр түрлі қажеттерге жұмсау үшін қара шығын деп аталатын қосымша салыққа салынды. Бұдан түскен қаржы жол салуға, оны жөндеуге, [[көпір]], [[мешіт]], [[мектеп]], [[аурухана]] салуға жұмсалды. Патша үкіметі Қазақстаннан орасан зор мөлшерде қаржы жинап алумен болды. Оның бір бөлігі отаршыл әкімшілік пен әскери күштерді ұстауға жұмсалды, енді бір бөлігі орталыққа жіберіліп отырды.<br /> <br /> Патша үкіметі қазақтардың ежелгі дәстүрлі [[қоғам]]ын күйретті. Болыстар мен уездер құру кезінде рулық ерекшеліктер ескерілмеді. [[Дәстүр]]лі билер сотының құқықтары елеулі түрде қысқартылды.<br /> <br /> Реформалар Батыс [[Сібір]] аумағында ежелден бері тұратын қазақтардың жағдайына да келеңсіз әсерін тигізбей қала алмады. [[1880]] жылғы 22 қазанда Тобыл және [[Томск]] губернияларының қазақтарын [[Құлынды]] даласына көшіру қолға алынды. Ол жақта қазақтар үшін 1 миллион десятина құнарсыз жер бөлінді. Құлынды қазақтарына үй басы 6 сом [[мөлшер]]інде түтін салығы салынды. Бұл отырықшы орыс шаруалары төлейтін салық мөлшеріне тең болып шықты.&lt;ref&gt;Қазақстан тарихы (XVIII ғасыр — 1914 жыл). Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.Алматы: Атамұра, 2008. — 352 бет, суретті, карталы. ISBN 9965-34-816-2&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> <br /> [[Санат:Қазақстан тарихы]]<br /> <br /> <br /> {{Kz-hist-stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B Құндылық 2016-09-03T05:42:26Z <p>Бегулы Отагасы: 90.143.43.114 (талқылауы) істеген нөмір 2475034 нұсқасын жоққа шығарды</p> <hr /> <div>'''Құндылық''' - объектінің жағымды немесе жағымсыз жақтарын білдіретін философиялық-социологиялық ұғым. <br /> <br /> <br /> [[Философия]] тарихында құндылық көрінісінің заңдылықтары туралы жалпы түсінік 19 ғасырдың ортасында пайда болды. Құндылық ұғымына тұңғыш филосиялық анықтаманы Р.Лотце мен Г.Коген берді. Ежелгі филосиялық көзқарастарда құндылықтың әр түрлі көріністеріне жататын және табиғи, қоғамдық құбылыстарды, адамның іс-әрекетін бағалауда пайдаланылатын [[сұлулық]], [[қайырымдылық]], [[мейірімділік]] секілді этикалық және эстетикалық ұғымдар қолданылды. Құндылық объектінің адам үшін қаншалықты маңызды екендігін айқындайды. Ол пәндік және субъективтік деген екі бөліктен тұрады. Пәндік және [[субъективтік құндылық]] — адамның дүниеге қатынасының екі жағы, біріншісі — оның объектісі, екіншісі — субъектісі. Сондықтан пәндік құндылық баға берудің объектісі, ал субъективтік құндылық олардың өлшемі мен әдісі болып табылады. Пәндік құндылыққа заттардың табиғи қажеттілігі, өнімнің өзіндік құны, әлеуметтік игілік, ғасырлар бойы қалыптасқан [[мәдени мұра]]лар, ғылыми ақиқаттың теориясы маңызы мен тәжірибелік пайдасы, адамдардың іс-әрекетіндегі жамандық пен жақсылықтың іске асуы, табиғи және қоғамдық объектілердің [[эстетика]]лық қасиеттері жатады. Санадағы құндылық ұғымына қоғамдағы ойлау мен бағалау, мақсат және оған жетудің жолдары, қоғамда кездесетін түрлі нормалар жатады. құндылықтар өмірге, еңбекке, шығармашылыққа, адам өмірінің мәніне, т.б. баға беру қатынасынан тұрады. Құндылықтар қоғам үшін ең маңызды деген әдет-ғұрыптар, нормалар мен мән-мағыналар қызметін өзіне бағындырады және реттейді. Құндылықтар адам мүддесінің объектісі бола тұра, әлеуметтік, заттық ортадағы күнделікті тіршілікте бағыт беру рөлін атқарады. Адам өзін қоршаған заттық және рухани әлемді құндылықтар арқылы бағалайды. Оның шынайы өмірге құндылықтық қатынасы тек сана негізінде болуы мүмкін. Құндылықтық сана заттың біз үшін қаншалықты бағалы, оның құндылығы неде екенін зерттейді.<br /> <br /> <br /> '''Құндылық''' - [[мәдениет]]тің құрамдас бөлігі. Мәдениеттің құрамдас бөлігі болуы себепті құндылық адамдардың өзін ұстауын реттейді, олардың шынайы тәртібін айқындайды. Мәдениет құндылықтары, тиісінше, материалдық және рухани болып бөлінеді. Құндылықтардың мазмұны [[қоғам]]ның мәдени жетістіктерімен шарттастырылған. Құндылықтар әлемі, сөздің кең мағынасында, мәдениет әлемі деген сөз. Ол адамның рухани қызмет аясы, оның санасының дұрыстығын айғақтаушы, адамның рухани байлығының елшеуіші іспетті. Құндылықтарды мүдделердің қарапайым жалғасы немесе бейнеленуі ретінде қарастыруға болмайды. Олар салыстырмалы өзінділікке ие.<br /> <br /> ==Шынайы және алдамшы құндылықтар==<br /> <br /> Адамның өзінің солай деп таңдауына орай, құндылық қашанда белгілі бір қанағаттанарлық нәрсені білдіреді. Ал материалдық және рухани қажеттіктердің өтелуі тұрғысынан құндылықтардың бәрін қанағаттанарлық категорияға жатқызуға болмайды.&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Адамдардың немесе [[әлеумет]]тік топтардың қажеттіліктері, мүдделері жөне талғамдары әр түрлі болады. Сондықтан барлық құндылықтар салыстырмалы. Құндылық қатынас қанағаттанарлық немесе қанағаттанғысыз болып келуі мүмкін. Біреу үшін мынау, екінші үшін анау құнды. Олардың қайсысынікі дұрыс, қайсысы қателесіп тұрғанын [[Релятивистік тәсіл|релятивистік]] тұрғыдан оны ажыратып жатуда мағына болмайды. ''Шынайы'' деп — адамға пайда әкелетін, оның санасына жоғары адамдық қасиеттерді сіңіретін, адамдардың бақыты мен игіліктілігін қамтамасыз ететін, адамның тұрғасын ажарландыратын, адаммен қоғамның ілгерілей дамуын қамтамасыз ететін құндылықтарды айтқан жөн. Алдамшы құндылықтарға жеке [[индивид]]тер құндылық деп қабылдағанымен, шынында, қоғамның дамуына септігін тигізбейтін, оны кері кетіретін, адамды аздыратындарды айтамыз.&lt;ref&gt;Қоғамдық білім негіздері: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық / Ә.Нысанбаев, Ғ.Есім, М.Изотов, К.Жүкешев, т.б. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2006 жыл. ISBN 9965-33-570-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Философиялық терминдер]]<br /> [[Санат:Этика]]<br /> [[Санат:Эстетика]]<br /> [[Санат:Әлеуметтік философия]]<br /> [[Санат:Аксиология]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BF_(%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5) Қынап (мүше) 2015-12-30T17:38:20Z <p>Бегулы Отагасы: 128.71.176.250 (талқылауы) істеген нөмір 2386412 нұсқасын жоққа шығарды</p> <hr /> <div>'''Қынап''' ({{lang-la|vagina}} – қынап) — жыныстық қатынасты және төлдің туу процесін қамтамасыз ететін, жатыр мен несеп-жыныс кіреберісі аралығында орналасқан тақ түтікше [[мүше]]. <br /> <br /> <br /> Ол жамбас қуысында жатырдан кейін орналасып, ешқандай шекарасыз несеп-жыныстық кіреберіске өтеді. Олардың шекарасын уретраның сыртқы тесігі белгілеп тұрады. Түтікше [[мүше]] ретінде қынаптың қабырғасы: ішкі — кілегейлі, ортаңғы — етті және сыртқы — адвентиция қабықтарынан тұрады. Оның қатпарлы безсіз кілегейлі қабығы көпқабатты жалпақ эпителиймен астарланған. <br /> Ортаңғы етті қабығы — ішкі сақинаша және сыртқы ұзынша бірыңғай салалы ет ұлпасы миоциттері қабаттарынан құралған. Қынаптың сыртқы алдыңғы бөлігін ғана сірiлі қабық, ал қалған негізгі бөлігін — адвентиция (борпылдақ дәнекер ұлпасы) қабығы қаптап жатады.&lt;ref&gt;Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN <br /> 9965-822-54-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Биоморфология]]<br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Морфология]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%98%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2 Илья Иванович Шухов 2015-12-16T00:21:11Z <p>Бегулы Отагасы: Бегулы Отагасы Шухов Илья Иванович бетін Илья Иванович Шухов бетіне жылжытты</p> <hr /> <div>'''Илья Иванович Шухов''' ([[29 наурыз]] [[1939 жыл]], [[Алматы]] қаласы) — Қазақстан жазушысы, аудармашы. <br /> <br /> ҚазҰУ-ді бітірген. Мектепте мұғалім, журналист болыпқызмет атқарған. Қазақстан КП ОК-інде маңызды қызмететтерді атқарған. &quot;Простор&quot; журналының бас редакторының орынбасары қызметін атқарған. Одан соң шығармашылық жұмыспен айналысқан. Бірнеше кітаптың авторы. Сондай-ақ Нұрмановтың &quot;Құланның ажалы&quot;, Кекілбаевтың &quot;Бәйге торы&quot; повесін, Ашировтың бірнеше повестерін аударған. Шығармалары: &quot;Мир наших увлечений&quot;, &quot;Время открытий&quot;, &quot;Литературно-критические статьи&quot;, &quot;Люблю и помню&quot;, &quot;Поэма и стихи&quot;.<br /> ==Мадақтамалары==<br /> &quot;Құрмет белгісі&quot; орденімен және &quot;Еңбектегі ерлігі үшін&quot; медалімен марапатталған, Қазақстан мемелекеттік сыйлығының иегері.&lt;ref&gt;Қазақ әдебеті энциклопедиялық анықтамалық - Аруна баспасы - Алматы - 2005ж.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:29 наурызда туғандар]]<br /> [[Санат:1939 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Алматыда туғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан жазушылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан аудармашылары]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/WikiBilim WikiBilim 2015-12-03T15:11:23Z <p>Бегулы Отагасы: /* Google Translate қызметіне қазақ тілін қосу */</p> <hr /> <div>{{Ұйым<br /> |атауы = «WikiBilim» қоғамдық қоры <br /> |альтернативті = WikiBilim<br /> |background_color = <br /> |атау түсі = <br /> |логотип = WikiBilim.png<br /> |логотип еі = 250px<br /> |анықтама = <br /> |карта1 = <br /> |карта1 ені = <br /> |аңыз1 = <br /> |карта2 = <br /> |карта2 ені = <br /> |аңыз2 = <br /> |мүшелік = <br /> |орталық типі = <br /> |орталық = <br /> |тип = <br /> |тілдер = <br /> |тіл = қазақ<br /> |басшы мансабы1 = Қамқоршылар кеңесінің төрағасы <br /> |басшы есімі1 = Рауан Кенжеханұлы<br /> |басшы мансабы2 = Президент <br /> |басшы есімі2 = Нұрбек Матжани <br /> &lt;!-- … --&gt;<br /> |басшы мансабы10 = <br /> |басшы есімі10 = <br /> |негізін салушы1 = Рауан Кенжеханұлы<br /> |құрылу оқиғалары1 = <br /> |құрылу мерзімі1 = [[2011 жыл]]<br /> |негізін салушы2 = <br /> |құрылу оқиғалары2 = <br /> |құрылу мерзімі2 = <br /> &lt;!-- … --&gt;<br /> |негізін салушы6 = <br /> |құрылу оқиғалары6 = <br /> |құрылу мерзімі6 = <br /> |ыдырау оқиғалары = <br /> |ыдырау уақыты = <br /> |түсініктемелер1 = <br /> |түсініктемелер2 = <br /> &lt;!-- … --&gt;<br /> |мекен-жай = [[Алматы]], &quot;Кең дала&quot; БО, 8 қабат<br /> |сайт = https://wikibilim.kz <br /> |ортаққор = <br /> }}<br /> <br /> '''&quot;WikiBilim&quot; қоғамдық қоры''' - қоғамдық негізде құрылған қор нысанындағы [[қазақстан]]дық [[коммерциялық емес ұйым|коммерциялық емес заңды тұлға]]. Қор [[қазақ тілі]]ндегі ағартушылық мазмұнды дамытуды мақсат етеді&lt;ref&gt;[http://wikibilim.kz/view-content/8/More-Pages.html WikiBilim&quot; қоғамдық қорының ресми сайты]&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> Қор атауы &quot;'''Wiki'''&quot; (''Уики'') - қолданушылар тарапынан жасалатын контентке негізделген технологияның атауы (''жылдам'', ''тез'' деген мағына береді) және &quot;'''Білім'''&quot; сөздерінен құралған. Wiki интернет кеңістігінің дамуына ерекше үлес қосқан технология, мәдениет.<br /> <br /> Қор мәдениет және білім беру саласында &quot;Сандық Қазақстан&quot; бастамасының аясында бірнеше жобаларды жүзеге асыруда, солардың қатарында &quot;''Қазақша Уикипедия''&quot;, &quot;''Қазақстанның ашық кітапханасы''&quot;, &quot;''Қазақ тілінің әмбебап сөздігі''&quot;, &quot;''Қазақ әдебиетінің аудиохрестоматиясы''&quot;, &quot;''Google аудармашы қызметіне қазақ тілін қосу''&quot; жобалары бар. <br /> <br /> Қор [[Қазақстан]]да және халықаралық деңгейде танымал. Уикипедия онлайн энциклопедиясының негізін қалаушы [[Джимми Уэйлс]] энциклопедияның қазақ тіліндегі нұсқасын дамытуға қосқан үлесі үшін қорды &quot;''Жыл Уикипедияшысы''&quot; номинациясымен марапаттаған болатын. <br /> <br /> == Тарихы == <br /> Қор [[2011 жыл]]дың мамыр айында бір топ жастардың бастамасымен құрылған болатын. Қордың жарғысына сәйкес негізгі мақсаты ретінде интернеттегі қазақ тіліндегі ағартушылық мазмұнды дамыту және насихаттау деп белгіленген. Қор осы мақсатта бірнеше жобаларды жүзеге асыруда. <br /> <br /> 2011 жылдың маусым айында халықаралық онлайн энциклопедия Википедияның қазақ тіліндегі нұсқасын дамыту жобасын бастаған болатын. Еріктілермен жұмысты ұйымдастыру мақсатында Алматыға Викимедиа қорының (АҚШ) қамқоршылар кеңесі мүшесі Тинг Чен мырза келді. Еріктілердің алғашқы тобын Халықаралық Ақпараттық технологиялар университеті мен Қазақ ұлттық университетінің студенттері қатысты. <br /> <br /> Жобаның батальны хабарлауға арналған баспасөз мәслихатына Қазақ энциклопедиясы өзінің барлық материалдарын Википедияға орналастыруға рұқсат беретіндігін хабарлаған болатын. <br /> <br /> == Жобалар ==<br /> === Қазақша Уикипедия ===<br /> [[File:Kazakh Wiki-logo-200000.png|200px|left]]<br /> <br /> [[Уикипедия]] әлемдік ашық онлайн интернет энциклопедиясының қазақ тіліндегі бөлімін дамыту және насихаттау мақсатында &quot;WikiBilim&quot; қоғамдық қоры 2011 жылдың маусым айында &quot;[[Қазақша Уикипедия]]&quot; жобасын бастады. Жобаның негізгі мақсаты қазақ тілінде жазылатын энциклопедиялық мақалалардың санын және сапасын арттыру, энциклопедияға белсенді қатысушылардың санын көбейту. Уикипедия интернет энциклопедиясының аясында интеллектуалдық қауымдастық құру, тіл жанашырларының хоббиіне айналдыру. &quot;Қазақша Уикипедия&quot; жобасы басталмай тұрып, энциклопедияда қазақ тілі 127 орында тұр еді. Айналдырған бір жыл ішінде [[қазақ тілі]] 25-орынға көтерілді.&lt;ref&gt;[http://www.zakon.kz/4531776-rukovoditel-wikibilim-o-kazakhskom.html/ Руководитель «WikiBilim» о казахском языке: 25 место в Википедии ]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Қор жобаны жүзеге асыру жұмысына көптеген ұйымдар мен мекемелерді жұмылдырды. Жобаға Қазақстан Республикасының Премьер Министрі Кәрім Мәсімов қолдау көрсетті&lt;ref&gt;[http://pm.kz/page.php?page_id=8&amp;lang=1&amp;news_id=841 Wikibilim project obtained PM’s support...]&lt;/ref&gt;. Бас демеуші ретінде [[Самұрық-Қазына|&quot;Самрұқ-Қазына&quot; Ұлттық әл-ауқат қоры]] екі жылға 50 миллион теңге бөлді. &lt;ref&gt;[http://anatili.kz/?p=7742 «Самұрық-Қазынаның» әлеуметтік жауапкершілігі зор...]&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> Қатысушыларға арнап [[Нокиа|Нокиа компаниясы]] аптаның үздік мақаласына С3-00 телефондарын табыстады &lt;ref&gt;[http://dknews.kz/node/2084 «Қазақша Уикипедия»: устойчивый рост... ]&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> [[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясының бас редакциясы]] өзінің дайындаған он томдық &quot;Қазақстан&quot; энциклопедиясының мәтінін Уикипедияға орналастыруға рұқсат берді. Бұл материалдарды [[Халықаралық Ақпараттық Технологиялар Университеті]] студенттері өңдеп, энциклопедияға орналастыру жұмысын өткізді. Студенттер аталған оқу тәжірибесі кезінде уики мәтін және медиауики жүйесімен танысты&lt;ref&gt;[http://www.bnews.kz/ru/news/post/61571/ Wikipedia-Казахстан перешла рубеж в 100 тыс статей...]&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> === Қазақстанның ашық кітапханасы ===<br /> [[File:Kitap.png|right|250px]]<br /> {{main|Қазақстанның ашық кітапханасы}}<br /> <br /> Интернеттегі қазақтілді мазмұнды дамыту мақсатында WikiBilim қоғамдық қоры &quot;Қазақстанның ашық кітапханасы&quot; жобасын қолға алды. &quot;Қазақстанның ашық кітапханасы&quot; — 170-тен астам автордың 1700-ге жуық шығармасы орналасқан тегін әрі қазақтілді онлайн кітапхана. «Қазақстанның ашық кітапханасында» Creative Commons лицензияларының негізінде жарық көрген үлкен кітап қоры, аудио- және видеофайлдар жинақталған. Оның негізін «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасының аясында жарық көрген туындылар құрайды. Портал қазақстандық интернет үшін кітапты онлайн оқуға және оның мәтінмен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін бірегей қосымшасымен ерекше. <br /> <br /> <br /> <br /> [[File:AudioBooks.jpg|left|400px]]<br /> <br /> Онлайн кітапханада қазақ әдебиеті классиктерінің шығармалары жинақталған. Кітапхана қазақ әдебиеті классиктерінің шығармаларымен толығу үстінде. Атап айтсақ, Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің 200-ге жуық шығармалары топтасқан.&lt;ref&gt;[http://www.azattyq.org/content/kazakhstan_online_library_ikitapkz/24721617.html/ Мұхтар Әуезов қоры]&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;[http://www.azattyq.org/content/kazakhstan_online_library_ikitapkz/24721617.html/ Қазақстанда онлайн кітапхана пайда болды]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === Google Translate қызметіне қазақ тілін қосу ===<br /> [[File:Google Аудармашы жобасы.png|600px|right]]<br /> <br /> Қордың қазақ тіліне байланысты, әсіресе интернеттегі қазақтілді танымдық, ағартушылық мазмұнды толтыру мәселелеріне қатысты көтерген бастамалары көп. Солардың бірі - Google Translate қызметіне қазақ тілін қосу бастамасы. Қазақ тілін ғаламдық аударма қызметіне қосу үшін қазақ тілінің жанашырлары, жалпы ел азаматтары белсенді атсалысуы тиіс. Бүгінгі таңда Google Translate аударма қызметі 71 тілде жұмыс істейтін ғаламдық сервиске қазақ тілін қосу жайындағы бастаманы алғаш көтерген - &quot;WikiBilim&quot; қоғамдық қоры.&lt;ref&gt;[http://wap.bnews.kz/kk/news/post/114194/ «WikiBilim» «Google Translate» қызметіне қазақ тілін қосу жобасын таныстырды]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === TED конференциялары ===<br /> [[File:Ted talks.png|left|600px|left]]<br /> Таратуға әбден лайық идеялардың қоймасы - TED конференциялары. 2012 жылдың қараша айындағы мәліметтерге қарағанда, TED конференциялары миллардтан көп қаралған.&lt;ref&gt;[http://www.ted.com/pages/about/ About TED]&lt;/ref&gt; Әр жыл сайын ең ұтымды ой үшін сыйақы мөлшері 1 миллон$-ды құрайтын әлемдік маңызы бар конференцияны &quot;WikiBilim&quot; қоғамдық қоры қазақ тіліне аудару үстінде. Аталмыш конференциялар &quot;Білім&quot; арнасынан көрсетіліп жүр.&lt;ref&gt;[http://www.facebook.com/photo.php?fbid=484685724929667&amp;set=a.404308026300771.95241.399643683433872&amp;type=1&amp;theater/ Білім арнасының фейсбуктағы парақшасы.Көрсетілім уақыты]&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;<br /> [http://www.bilimtv.kz/telebagdarlama/ Таратуға тұрарлық идеялар ]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> WikiBilim қоғамдық қоры Назарбаев зияткерлік мектебінде онлайн білім беру технологияларына қатысты презентация өткізді. Мұғалімдер мен оқушылар мектепте Уикипедия клубын (Wikipedia Club) және TEDxNIS клубын құруға қызығушылық танытты.&lt;ref&gt;[http://wikibilim.kz/index.php/news/company-news/148-ted2013/ WikiBilim.kz.Жаңалықтар]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> * The Wikipedian of the Year 2011 (Wikimania 2011, Haifa, Israel)&lt;ref&gt;[http://tengrinews.kz/internet/kazahstanskiy-Wikibilim-nazvali-globalnoy-vikipediey-goda---194448/ Казахстанский Wikibilim назвали глобальной Википедией года]&lt;/ref&gt;<br /> * Award.kz (2011) - Қазнеттің дамуына қосқан үлесі үшін&lt;ref&gt;[http://tengrinews.kz/internet/opredelenyi-pobediteli-natsionalnoy-internet-premii-Awardkz-2011-201780/ Определены победители национальной интернет-премии Award.kz-2011]&lt;/ref&gt;<br /> * &quot;Тіл жанашыры&quot;&lt;ref&gt;[http://www.qazaquni.kz/9899.html/ Тіл жанашырлары марапатталды]&lt;/ref&gt;<br /> * Award.kz (2012) - Мәдениет және өнер номинациясы бойынша &quot;Қазақстанның ашық кітапханасы&quot; жобасы 2 орын алды&lt;ref&gt;[http://forbes.kz/process/internet/nazvanyi_laureatyi_awardkz/ Названы лауреаты AWARD.KZ]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> ==Сыртқы сілтемелер== <br /> * http://www.wikibilim.kz - &quot;Wikibilim&quot; қоғамдық қорының ресми веб сайты<br /> * http://ikitap.kz - Қазақстанның ашық кітапханасының ресми веб сайты<br /> * http://ikitap.kz/kk/content/sozdik - Қазақ тілінің әмбебап сөздігі<br /> * http://wikimediafoundation.org - Wikimedia Қорының ресми веб сайты<br /> * http://www.youtube.com/watch?v=VWTAabxeJDY - «WikiBilim» қорының басшысы Рауан Кенжеханұлының сұхбаты<br /> <br /> [[Санат:Қазақша Уикипедия]]<br /> [[Санат:Қоғамдық қорлар]]<br /> [[Санат:Интернет]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80_%D0%B4%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B Электр доғасы 2015-11-28T12:05:17Z <p>Бегулы Отагасы: Бегулы Отагасы Электр Доғасы бетін Электр доғасы бетіне жылжытты</p> <hr /> <div>'''Электр Доғасы''', вольта доғасы – разрядтық құбылыстары жіңішке әрі өте жарық плазмалық жолақ ішінде өтетін газдағы электр разрядтарының бір түрі. Ауадағы екі көмір электрод арасындағы Э. д-н тұңғыш рет 1802 ж. В.В. Петров байқаған. 1808 – 09 ж. Г.Дэви Э. д-ның табиғатын тексеріп, оны вольта доғасы (А.Вольтаның құрметіне) деп атады. Электродтар көлденең орналасқанда плазмалық жолақ қызған газ разрядының әсерінен доға пішініне келеді. Э. д. қалыпты атмосф. қысым мен одан да жоғары қысым аралығында кез келген газда байқалады. Қалыпты атмосф. қысымда және ток күші бірнеше амперге тең болған кезде, Э. д-ндағы плазмалық жолақтың температурасы 500 К-ге, ал қысым мен токтың үлкен мәнінде оның температурасы 12 000 К-ге дейін жетеді. Егер электродтар қуатты газ ағынын тудырса, онда плазмалық жолақтың температурасы 50000 К-ге жетеді. Э. д-ның вольт-амперлік сипаттамасы кемімелі болып келеді, яғни ток күші артқанда электродтар арасындағы кернеу азаяды. Э. д. электрметаллургияда, жарық техникасында, электрлік пісіруде қолданылады. Техниканың кейбір саласында (мыс, жоғары кернеу техникасында) Э. д. зиянды болып есептеледі. Мұндай жағдайда оны болдырмау шаралары қарастырылады.<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Физика]]<br /> [[Санат:Терминология]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 Санат:Арал ауданы елді мекендері 2015-11-15T12:29:41Z <p>Бегулы Отагасы: «Арал ауданы елді мекендері» деген санатты аластады; «Арал ауданы» деген санатты...</p> <hr /> <div>[[Санат:Арал ауданы]]<br /> [[Санат:Қызылорда облысы елді мекендері]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB Ысқақбай Марал 2015-11-08T13:17:09Z <p>Бегулы Отагасы: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''Ысқақбай Марал''' (1938 жылы туған, [[Жамбыл облысы]] Қордай ауданы Сұлутөр ауылы) – [[сыншы]], [[жазушы]], [[Қазақстан]]ның еңбек сің. мәдениет қайраткері (1998). <br /> <br /> * ҚазМУ-дың филологиялық факультетін бітірген (1965). <br /> * 1964 – 71 ж. [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]нда мұғалім, оқу бөлімінің меңгерушісі, мектеп директоры қызметтерін атқарған. <br /> * 1971 – 1973 ж. “[[Қазақ Совет энциклопедиясы]]ның” Бас редакциясында, <br /> * 1973 – 1976 ж. Қазақ КСР-і Баспа, [[полиграфия]] және кітап саудасы істері жөніндегі мемл. к-тінде редактор<br /> * 1976 – 1977 ж. “[[Қазақ кітап]]” бірлестігінде бас редактор болып істеген. <br /> * 1977 – 1984 ж. Қазақстан Компартиясы ОК-де жауапты қызмет атқарды.<br /> * 1984 ж. Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы қызметіне сайланып<br /> * 1985 – 86 ж. [[“Мектеп баспасы|Мектеп” баспасында]]<br /> * 1986 – 1988 ж. “Жазушы” баспасында директор, <br /> * 1991 – 1997 ж. ҚР-ның Авторлық құқық жөніндегі мемлекеттік агенттігінің төрағасы<br /> * 1997 жылдан “Қазақстан авторлары қоғамы” қоғамдық бірлестігінің төрағасы болып істейді. <br /> <br /> Ысқақбай “[[Сұлутөрдің бөктері]]” (1975), “[[Ұят туралы аңыз]]” (1980), “[[Начало лето]]” (1982), “[[Жойқын төбе]]” (1984), “[[Мои соседи]]” (1985), “[[Көңіл жұбанышы]]” (1988), “[[Пенде ғұмыр]]” (1991), “[[Шығарма шырайы – шындық]]” (1994), “[[Ғашық боп көрмеген келіншек]]” (1996) деп аталатын прозалық, “[[Мүйізді Өтеген]]” (1999), “[[Баба ұраны]]” (2003) атты сыни, зерттеу кітаптары жарық көрген. Сонымен қатар “[[Женщина, не влюблявшаяся ни разу, разу]]” (2004), “Аударма”, “Жаныс” (шежіре кітап) (2004), т.б. кітаптардың авторы. 2006 ж. бес томдық шығармалар жинағы шықты. Ысқақбай концептуалды ойлы прозаның өкілі ретінде белгілі. Шығармалары сюжеттік тосындығымен, символға, аллегорияға бейімділігімен ерекшеленеді. Оның шығармалары бойынша “[[Қырық қыздың ауылы]]”, “[[Қияндағы қыстау]]” секілді телеқойылымдар, “[[Тамшы]]” көркем фильмі жасалған. 4 кітабы орыс тіліне аударылып, жекелеген туындылары беларусь, қырғыз, мари, якут, т.б. тілдерге тәржімаланған. Құрмет орденімен, “Еңбектегі ерлігі үшін”, “Қазақстан Республикасы тәуелсіздігіне 10 жыл” медальдарымен, Құрмет грамотасымен марапатталған.&lt;ref&gt;Қазақ Энциклопедиясы, 7 том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Пайдаланылған cілтемелер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Әдебиет]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%87 Шайықзада Мұхаметзакирұлы Бабич 2015-11-08T03:37:32Z <p>Бегулы Отагасы: Бегулы Отагасы Бабич Шайықзада Мұхаметзакирұлы бетін Шайықзада Мұхаметзакирұлы Бабич бетіне жылжытты</p> <hr /> <div>'''Бабич Шайықзада Мұхаметзакирұлы''' ([[1895]]-[[1919]]), [[Башқұрттар|башқұрт]] жене [[Татарлар|татар]] ақыны. Жырларында ұлт тағдырын, революцияны жырлады. «Біз қызылдарға неге қосылдық» деген атпен поэзиялық кітабы шықты ([[1919]]). Жас кезінде [[қазақ]] арасында болып, ауыз әдебиетімен, [[Абай]] жырларымен жақсы танысқан, мақал-мәтелдерді жинаған. [[Абай]] өлеңдерінің керкемдік қасиетін жоғары бағалап, оны Ғ. Тоқай поэзиясымен теңестірген (X.Усманов Егіз жырлар. «Қазақ әдебиеті», [[1962]], 26 қазан). [[Әуезов]] Бабичтің жырларын оқып, танысқан, Абай туралы айтқан пікірлерін жоғары бағалап, үлгі тұтқан.&lt;ref&gt;Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Тұлғалар]]<br /> [[Санат:Татар ақындары]]<br /> <br /> <br /> {{Stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%97%D3%99%D0%BC%D0%B7%D3%99%D0%BC Зәмзәм 2015-11-05T14:23:37Z <p>Бегулы Отагасы: /* Зәмзәм қасиеті */</p> <hr /> <div>== Зәмзәм суының пайда болуы ==<br /> '''Зәмзәм''' – [[Мекке]]дегі қасиетті құдық. Кағбадан оңтүстік-шығысқа қарай 20 м жерде, Бани Шайба есігінің қара тасқа (Хажар ул-Асуад) қарама-қарсы орналасқан. Үсті күмбезбен көмкерілген бұл қасиетті құдықтың тереңдігі 42 м. [[Хадис]]терде Зәмзәм құдығының қасиеті туралы былайша баяндалады: Ибраhим пайғамбардың (ғ.с.) жұбайы Сара ұзақ уақыт бала көтермеген соң, Хажар есімді мысырлық әдемі бір күңді (жарис) күйеуіне некелеп қосады. Хажардан Исмаил пайғамбар (ғ.с.) дүниеге келеді. Алайда, Сара күндесінің мұндай бақытын қызғана бастайды. Сондықтан [[Ибраhим пайғамбар]] (ғ.с.) Хажар мен Исмаилды (ғ.с.) алып, Меккеге әкеліп орналастырады. Ашығып қалмасын деп азын-аулақ құрма мен су қалдырады. Ибраhим пайғамбар (ғ.с.) кеткеннен кейін су таусылып, шөлдеген сәби шырылдап жылай бастаған соң, Хажар су іздеп Сафа мен Мәруә төбелері арасында жан ұшырып жүгіре береді. Сол уақытта Жәбірейіл періште аяғының (немесе қанатының) ұшымен Мәруә төбесінен жерді қазып, су шығарады. Кейін жүрhүм жұрты бұл қасиетті құдықты бітеп тастайды. Мұхаммед пайғамбардың (ғ.с.) атасы Абд ал-Мутталиб түс көріп, Зәмзәм құдығының орнын тауып алады. [[Аббас]] әулетінен шыққан халиф Әбу Жафар Мансұр Зәмзәм құдығының айналасына мәрмәр тасын орнатқан. [[Осман әулеті]]нен шыққан сұлтан Сүлеймен Кануни Зәмзәм құдығы айналасын 1,5 м биік мәрмәрмен қоршап, хауыз салдырды. Зәмзәм суы – қасиетті су. Қағбаға тәуап етіп барған қажылар бұл суды ішіп қана қоймай, өздерімен бірге елдеріне алып кетіп жатады.Бұл рәсім үлкен әдетке айналған.<br /> == Зәмзәм қасиеті==<br /> 3әмзәм суында түрлі ерекше қасиеттер бар. Ол ауруларды емдеп жазады, адамға қуат бітіреді, аштық сезімін басады, т.б. 3. 3әмзәмнің Қағба маңында орналасуы Исламға дейін-ақ оған деген құрмет тұту рәсімін қалыптастырды. Мұхаммедтің (с.а.у.) және «тақуа» халифалардың қалыптасқан 3әмзәмнің даңқына омеялық халифалардың билігі кезінде күмән келтірушілік пайда болды. Абд әл-Мәлік (685 - 705) қасиетті Сабир тауы бұлағының суын пайдалануды бұйырды. Тек 759 ж. ғана Аббас әулетінен шыққан халифа ас-Саффахтың бұйрығымен Зәмзәм бұрынғы қалпына келтірілді. &lt;ref&gt;Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,2010 ISBN 9965-26-322-1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]],4 том 3 бөлім&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Дін]]<br /> [[Санат:Ислам]]<br /> <br /> <br /> {{Islam-stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B Меньер ауруы 2015-10-24T16:41:16Z <p>Бегулы Отагасы: «Құлақ ауралары» деген санатты аластады; «Құлақ аурулары» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat...</p> <hr /> <div>{{Infobox disease<br /> | Name = Меньер ауруы<br /> | Image = Vestibular system's semicircular canal- a cross-section.jpg<br /> | Caption = [[Inner ear]]<br /> | DiseasesDB = 8003<br /> | ICD10 = {{ICD10|H|81|0|h|80}}<br /> | ICD9 = {{ICD9|386.0}}<br /> | ICDO =<br /> | OMIM = 156000<br /> | MedlinePlus = 000702<br /> | eMedicineSubj = emerg<br /> | eMedicineTopic = 308<br /> | MeshID = D008575 |<br /> }}<br /> '''Меньер ауруы''' немесе '''Меньер синдромы''' — қабынбайтын мінездеулі, лабиринтті бастың айналуы ұстамаларының қайталануымен, зақымданған құлақ ішіндегі шумен есту қабілетінің жылдам төмендеуімен пайда болатын ішкі құлақтың ауруы. Бұл ауруды француз дәрігері [[Проспер Меньер]] (1799-1862) зерттеген. <br /> <br /> Бұл ауру 30-50 жас аралығында жиі кездеседі. Бас жарақаты және құлақ жарақаты,суық тию салдарынан бұл ауруға жиі ұшырайды. Бастың айналуы ұстамаларының қайталануынан науқас тұра, жүре және отыра алмайды. Сондай кезде науқасты жатқызып, аяқ- қолын жылыда ұстау қажет. Жүрек айну, құсу, тершеңдік, қан қысымының төмендеуі аурудың алғашқы белгілері болып табылады. Дер кезінде ем қабылдамаса кереңдікке әкеліп соғады. &lt;ref&gt;Жұмабеков. Ғ. Құлақ ауруы және оны алдын- алу. Алматы:Қазақстан,1981-55б.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Этиология және патогенезі ==<br /> <br /> == Емдеу ==<br /> <br /> == Алдын алу шаралары ==<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{бастама}}<br /> [[Санат:Аурулар]]<br /> [[Санат:Құлақ аурулары]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B Санат:Қазақ хандығының астаналары 2015-10-22T07:40:15Z <p>Бегулы Отагасы: «Елордалар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)</p> <hr /> <div>[[Санат:Қазақ хандығы]]<br /> [[Санат:Елордалар]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%96%D2%B1%D2%93%D1%83 Жұғу 2015-10-13T14:02:14Z <p>Бегулы Отагасы: 5.251.216.178 (талқылауы) істеген нөмір 2359420 нұсқасын жоққа шығарды</p> <hr /> <div>'''Жұғу''' – [[сұйықтық]]тың [[қатты дене]]мен немесе басқа сұйықтықпен жанасуы кезінде пайда болатын [[құбылыс]]. <br /> <br /> Жұғудың әсерінен қылтүтікте (капилляр түтікте) менискі (дөңес не ойыс бет) түзіледі. Қатты дене бетіндегі тамшының немесе сұйықтыққа батырылған дене бетіндегі [[газ]] көпіршігінің пішіні жұғу процесіне тәуелді. Жұғу құбылысы, көбінесе, үш фазаның жанасу аймағындағы молекулааралық өзара әсерлесу нәтижесі деп қарастырылады.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 4 том;&lt;/ref&gt;<br /> [[File:152suret.jpg‎|thumb| alt=A.| ''1-сурет''.]]<br /> [[File:153suret.jpg‎|thumb| alt=A.| ''2-сурет''.]]<br /> Әркім-ақ жапырақ бетіне, [[парафин]] жағылған қағаз бетіне тамған су тамшысы шар пішінін алатынын, ал таза әйнек бетіне жұқа қабат жасай жайылып кететінін біледі. Ағаш бетіне тамызған қорғасынның балқытылған тамшысы [[шар]] пішінін алады, ал су тамшысы таза мыс [[пластина]] бетіне шьіны бетіндегі тәрізді жайылып кетеді. Серіппеге жалпақтау шыны пластинқаны ілейік (1, а-сурет). Серіппе, әрине, ауырлық күшінің әрекетінен ұзарады. Шыныны суы бар ыдыс бетіне түсіріп, одан кейін оны қайтадан баяу жоғары көтерейік. Шыны судан бірден ажырап кетпейді, суға жабысып қалғандай болады. Серіппе болса, бұрынғыдан да көбірек созылады. Серіппенің созылу шамасы бойынша шыныны су бетінде ұстап тұрған молекулалардың арасындағы тартылыс күші туралы айтуымызға болады (1,ә-сурет). Серіппенің [[серпімділік күші]] молекулалардың тартылыс күшінен басым болған кезде, әйнек су бетінен ажырайды (1, б-сурет). Шыны астындағы су қабатына екі күш әрекет етеді: F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; - шыны бөлшектері тарапынан жоғары қарай бағытталған күш, F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; -судың төменгі қабаттарындағы молекулалары тарапынан төмен қарай бағытталған күш. [[Шыны]]ны жоғары көтергенімізде, судың осы жоғары қабаты төменгі қабатынан ажырайды да, су пластинаға жұғып, онымен ілесе жоғары көтеріледі. Бұл беттік қабаттағы су молекулаларының әйнекке тартылысы су молекулаларының бір-біріне тартылысынан басым екенін көрсетеді. Басқаша айтқанда, су шыныға жұғады. Осы тәжірибеде байқалған құбылыстар жұғу деп аталады. Тәжірибелер осындай шыныны сынап бетіне түсірген кезде оның бетінің сол таза калпында қалатынын көрсетеді. Бұдан сынаптың беттік қабатындағы молекулалардың төменгі қабат молекулаларына тартылысы олардың әйнекке тартылысынан күштірек екенін көрсетеді. Бұл жағдайда сынап шыныға жұқпайды дейді. Жұғатын сұйықты жұқпайтын сұйықтан оп-оңай ажыратуға болады. Ол үшін катты дене бетіне сұйықтың бір тамшысын тамызса жеткілікті. Сұйық қатты дене бетіне жұғатын болса, онда сұйық тамшысы оған жайылады, ал жұқпайтын сұйық жайылмайды (2-сурет).<br /> <br /> Жұғу құбылысының өндірісте де, күнделікті өмірде де айтарлықтай маңызы бар. Сабындардың және синтетикалық ұнтақтардың жуғыштық касиеті де осы жұғу құбылысына негізделген. Ағаш, былғары, резеңке және т.б. материалдарды желімдеу жұғу құбылысын қолданудың мысалы бола алады. Суда жүзетін кұстардың (аққу, қаз, үйрек, т.б.) терілері мен қауырсындарына су жұқпайтын зат сіңген, сондықтан да ол құстарға су жұқпайды, ал басқа үй хайуанаттары туралы біз олай деп айта алмаймыз.&lt;ref&gt;Физика және астрономия. - Алматы: Атамұра,2007.ISBN 9965-34-634-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> <br /> [[Санат:Физика]]<br /> <br /> <br /> {{Phys-stub}}<br /> {{stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B8%D0%B2%D1%83_%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%B0 Киву Стойка 2015-10-10T10:05:43Z <p>Бегулы Отагасы: «Румыния президенттері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)</p> <hr /> <div>[[File:Chivu Stoica1.jpg|210px|нобай|Киву Стойка]]<br /> '''Киву Стойка''' ({{lang-ro|Chivu Stoica}}; [[1908 жыл]] [[8 тамыз]] - [[1975 жыл]] [[18 ақпан]]) - румын саяси және мемлекет қайраткері.<br /> ==Өмірбаяны==<br /> Шаруа отбасында туды. [[1929 жыл]]ы ''Румыния коммунистік жастар одағына'', [[1931 жыл]]ы ''Румыния Коммунистік партиясына (РКП)'' кірді. [[1933 жыл]]ы ''жұмысшылардың ақпан ереуілін'' ұйымдастырушылардың және оған белсене қатысушылардың бірі болды. Ереуіл жеңілгеннен кейін 12 жылға [[каторга]] жұмысына кесілді. [[1945]]-[[1949 жыл]]дары [[Румыния]]ның жалпыға бірдей ''еңбек конфедерациясының вице-президенті''. [[1949]]-[[1952 жыл]]дары [[металлургия]] және [[химия өнеркәсібі]] ''министрі'', [[1950]]-[[1955 жыл]]дары ''Румын Халық Республикасы (РХР) Министрлік Кеңесі'' төрағасының орынбасары, [[1955]]-[[1961 жыл]]дары төрағасы, [[1965]]-[[1967 жыл]]дары ''РХР Мемлекеттік Кеңесінің'' өкілі. [[1945]]-[[1948 жыл]]дары ''РКП ОК Саяси бюросының'' мүшесі, [[1948]]-[[1952 жыл]]дары ''Румын жұмысшы партиясы (РЖП) ОК Саяси бюросының мүшелігіне'' кандидат, [[1952 жыл]]дан ''Саяси бюро'' мүшесі, [[1961]]-[[1965 жыл]]дары ''РЖП ОК'' хатшысы, [[1965 жыл]]дан ''РКП ОК Атқару комитеті'' мен ''Тұрақты президиумының'' мүшесі. [[1967 жыл]]дан ''РКП ОК'' хатшысы. [[1970 жыл]]дарда барлық қызметтерінен айырылып, [[1975 жыл]]ы өз-өзін атып өлтірген. &lt;ref&gt; Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> <br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Саясаткерлер]]<br /> [[Санат:1908 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:1975 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:8 тамызда туғандар]]<br /> [[Санат:Румыния президенттері]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 Бақытжан Құрманғалиев 2015-09-23T15:49:25Z <p>Бегулы Отагасы: «Композиторлар» деген санатты аластады; «Сазгерлер» деген санатты қосты (HotCat құралыны...</p> <hr /> <div>'''Бақытжан Құрманғалиев''' (1934-1980) - композитор.<br /> Қытай халық республикасының Құлжа қаласында туған. Синцзянь Ұйғыр автономиялық ауданының Үрімжа қаласындағы қытай-орыс тілдерінің курсын, 1955 жылы Шанхай консерваториясын баян класы бойынша бітірген.<br /> <br /> 1955 жылдан Қазақстанда тұрған. 1975-1960 жылдары Алматы консерваториясында композиция класы бойынша оқыған. Көптеген әндердің авторы.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> Алматы &quot;Өнер&quot;<br /> <br /> [[Санат:Сазгерлер]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B3%D1%96_%D1%81%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83 Көктемгі су тасу 2015-07-05T09:40:46Z <p>Бегулы Отагасы: 217.118.81.211 (талқылауы) істеген нөмір 2336114 нұсқасын жоққа шығарды</p> <hr /> <div>[[Сурет:Spring Tide on the River Wyre - geograph.org.uk - 1777977.jpg|250 px|thumb]]<br /> <br /> '''Көктемгі су тасу''' — жазықтағы өзендердің су жүргісінің көктемде, қар еруден болатын, судың биік әрі ұзақ көтерілуімен сипатталатын фазасы.<br /> &lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шаруашылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер== <br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Ғылым]]<br /> [[Санат:Су шаруашылығы]]<br /> <br /> <br /> {{Stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B8%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D1%82 Миокардит 2014-07-02T07:34:46Z <p>Бегулы Отагасы: </p> <hr /> <div>[[Сурет:Viral myocarditis (1).JPG|thumb|right|200px]]<br /> '''Миокардит''' (''Муосаrdіtіs'' - жүрек бұлшық етінің абынуы) — [[Миокард]]тың қабынуы. Жүректік бұлшық еттің миокардит деп аталатын қабынуы, көбінесе вирустық инфекциямен байланысты. Бірақ оған ревматизмдік шабуыл немесе сәулелену, дәрілік және химиялық заттардың әсер етуі себеп бола алады. Көп жағдайда ауру емдеусіз жазылады. <br /> *Аралық миокардит; <br /> *түйінді миокардит; <br /> *жайылма миокардит;<br /> *альтеративті миокардит; <br /> *экссудагивті миокардит.&lt;ref&gt;Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8&lt;/ref&gt; <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Жүрек аурулары]]<br /> <br /> {{Stub}}</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B Кеңес Одағы әнұраны 2014-06-04T16:36:03Z <p>Бегулы Отагасы: /* 1977 */</p> <hr /> <div>[[Image:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|200px|thumb|КСРО Байрағы]]<br /> '''«Гимн Советского Союза»''' — [[Кеңес Одағы]]ның мемлекеттік әнұраны.<br /> <br /> == 1977 ==<br /> <br /> {| cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;10&quot;<br /> ! width=&quot;100%&quot;| Түпнұсқасы (орысша) ||Қазақша<br /> |- <br /> |<br /> :Союз нерушимый республик свободных,<br /> :Сплотила навеки Великая Русь!<br /> :Да здравствует созданный волей народов,<br /> :Единый, могучий Советский Союз!<br /> <br /> :''ПРИПЕВ:'' <br /> ::Славься, Отечество наше свободное,<br /> ::Дружбы народов надёжный оплот!<br /> ::Партия Ленина &amp;mdash; сила народная,<br /> ::Нас к торжеству коммунизма ведёт!<br /> <br /> :Сквозь грозы сияло нам солнце свободы,<br /> :И Ленин великий нам путь озарил:<br /> :На правое дело он поднял народы,<br /> :На труд и на подвиги нас вдохновил!<br /> <br /> :''ПРИПЕВ'' <br /> <br /> :В победе бессмертных идей коммунизма,<br /> :Мы видим грядущее нашей страны,<br /> :И Красному знамени славной Отчизны,<br /> :Мы будем всегда беззаветно верны!<br /> <br /> :''ПРИПЕВ''<br /> <br /> ||<br /> <br /> |}<br /> <br /> [[Санат:Әнұрандар]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9B%D0%B5%D1%80%D1%86%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 Лерцолит 2014-04-21T15:43:02Z <p>Бегулы Отагасы: </p> <hr /> <div>'''Лерцолит''' — [[ромба]]лы және [[моноклинді пироксен]]дердің өзгермелі мөлшерінен және [[оливен]]нен тұратын [[хромшпинелид]]тер мен [[магнетит қоспалары]]н кіріктіретін асанегізді тау жынысы, [[перидотит]]тің бір түрі.&lt;ref&gt;Н. Сейітов, А. Абдулин. [[Геология]] терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан 1996, 368 бет. ISBN 5-615-01738-4&lt;/ref&gt;.<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> [[Санат: Геология]]<br /> [[Санат: Геофизика]]<br /> [[Санат: география]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B0%D0%BF! Балтам тап! 2014-04-20T17:31:06Z <p>Бегулы Отагасы: </p> <hr /> <div>'''Балтам тап!''' - жастар ойнайтын [[ұлттық ойын]]. Қазақы ұғымда бір жұмысты аяғына дейін тындырмай, бір-біріне сілтеп, тиянақ таппағанда «балтам тaп ойнағандай» деп кейіс білдіретін сөз бар. &quot;Балтам тап!&quot; - жастардың бір-бірін қыжыртып ойнайтын ойыны. Ойынға жиырма-отыз адам қатысады. Ойыншылар малдас құра шеңбер жасап, дөңгелене отырады да, қолдарын артына ұстап, жасырын түрде ұсақ затты (сақина, асық) бір-бірінің қолына береді. Шеңбер ортасындағы ойыншы қолдан-қолға берілген заттың кімде екенін табуы керек. Егер тапса, шеңбер құрған ойыншылардың арасына кіреді де, шеңбер ортасына басқа ойыншы шығады. &quot;Балтам тап!&quot; ойынына ұқсас &quot;сақина тастамақ&quot; ойыны да бар.&lt;ref&gt; Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{stub}}<br /> [[Санат:Мәдениет]]<br /> [[Санат:Терминология]]</div> Бегулы Отагасы https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B Ақын Ордабайұлы 2014-04-16T15:13:10Z <p>Бегулы Отагасы: </p> <hr /> <div>'''Ордабайұлы Ақын''' (1980, [[Кенен ауылы]], [[Жамбыл облысы]]), &quot;Рахат&quot; телеарнасының спорт шолушысы, С. Бердіқұлов атындағы жүлденің иегері, Яхонтев атындағы халықаралық сөз өнері сайысының жүлдегері. Телеарна ауыл спорты тақырыбын жиі көтеріп жүр. Сөзге шешен, білімі жан-жақты. [[Қазақ күресі]] халықаралық бірлестігінің алқа мүшесі, тексеру комитетінің төрағасы.&lt;ref&gt;Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: &quot;Сөздік-Словарь&quot;. ISBN 9965-822-57-3&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер == <br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Спорт]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div> Бегулы Отагасы