Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Фарида Анваровна Миндубаева

2017-04-03T11:42:34Z

Аяжан Сарсенбаева: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ дереккөз "Қарағанды" энциклопедия

'''Фарида Анваровна Миндубаева''' ([[1951]] жылы [[12 қаңтар]]да дүниеге келген) – [[адам]] және жануарлар [[физиология]]сы саласының [[маман]]ы, [[медицина]] ғылымдарының докторы ([[2000]]), [[профессор]] ([[2004]]). [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]н ([[1974]], қазіргі [[Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы]]) бітірген. Осы инcтитутта [[ассистент]], [[доцент]] ([[1975–99]]) болды. [[1999]] жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында кафедра меңгерушісі болып қызмет атқарады. [[90]]-нан астам ғылыми жарияланымның авторы.<ref name="Source 2">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

==Сілтемелер==
'''Қазақстандық интернет энциклопедиясы''':
[http://www.ru.encyclopedia.kz/wiki/%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0]
*[[Докторантуралық диссертация]]
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Ғылым]]

Еңлік-Кебек ескерткіші

2016-12-02T11:25:44Z

Аяжан Сарсенбаева: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

[[Сурет:Enlik-Kebek Monument.JPG|thumb|right|Еңлік-Кебек ескерткіші]] [[File:Еңлік Кебек кесенесінде орнатылған тас.jpg|thumb|right|Еңлік Кебек кесенесіне орнатылған тас]]
'''Еңлік-Кебек ескерткіші'''. Махаббат мұнарасы — [[билер соты]]ның кесімі бойынша [[1780 жыл]]ы шілдесінде құрбан болған қос ғашық — [[Еңлік]]пен [[Кебек]]тің зиратына қойылған ескерткіш [[мұнара]]. [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы)|Абай ауданы]]ндағы [[Ералы жазығы|Ералы жайлауы]]ның шығыс жағында, Семей — Қарауыл тас жолынан 5 км жерде.

[[File:Еңлік-Кебек кесенесі (ескерткіші).jpg|thumb|Еңлік-Кебек кесенесі (ескерткіші)]]

[[Сурет:Махаббат мұнарасы.jpg|нобай|Махаббат мұнарасы, Семей қаласы]]
[[Ескерткіш]]тің қазіргі тұрған жері бұрын “[[Шұбартөбе]]” аталған. Ол ғасырлар бойы жаугершілік уақытта қарауыл қарайтын, ас пен тойларда бәйгеге қарақшы тігіп, көмбе болатын жиын орны болған. Оның басындағы Еңлік-Кебек ескерткішінің өз тарихы бар. 18 ғасырдың 80-жылдарында сүйіп қосылған екі ғашықты мейірімсіздікпен ат құйрығына сүйретіп өлтіруші топ олардың денесін өздерінің ақтық тілектері бойынша бірге көмеді. Келесі жылы Шұбартөбені қоныс еткен рулар Еңлік пен Кебектің қабірін таспен сандықшалап, қайтыс болған ағайындарын “ер-азамат жалғыз жатпасын” деп сол араға жерлейтін болған. Сөйтіп, бара-бара Шұбартөбе үлкен қорымға айналады. 1875 — 80 жылы [[Абай ауылы]]на қонақ болып, тобықты елін аралаған [[Біржан сал]] Ералы бойын жайлайтын мамай руындағы Салсары ([[Смағұл Мақышұлы]]) мен [[Құсайын Бейсенұлы]] деген атақты тоғызқұмалақшы, домбырашы, әнші салдарға сәлем бере келген жолы Еңлік — Кебек бейітін көреді. Келесі жылы Біржанның тапсыруымен Рыскелді деген тас қалаушы шебер Еңлік — Кебектің қабірін сандықшалап, басына құйма [[кірпіш]]тен шағын [[мұнара]] тұрғызған. Қабір сандықшасының тұрқы тұтас, құбыла жақ басы екі айыр болған. Бұл қабірдегі адамның екеу екендігін білдірген ишара болса керек. Кейін мұнара құлап, оның ізі ғана қалған. . «Абай жолы» романында «Ералы жазығындағы кішкене төбе» деп суреттелетін мұнда күллі ғашықтар символы болған Еңлік-Кебек [[мазар]]ы бар. «Көп жасамай, көк орған, Жарасы үлкен жас өлім» деген Абай сөзі [[құлпытас]]қа қашалыпты.

1960 ж. Абай ауданының тұрғындары Еңлік пен Кебек бейітінің басына қазіргі жаңа ескерткішті тұрғызды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.”
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Тарихи ескерткіштер]]
[[Санат:Абай ауданы (Шығыс Қазақстан облысы) сәулеті]]
[[Санат:Қазақстан ескерткіштері]]

Абдырақ құс

2015-10-26T07:47:46Z

Аяжан Сарсенбаева: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ дереккөз "Құстар" мектеп энциклопедиясы А.Ф. Ковшарь, В.А. Ковшарь

'''Абдырақ құс''' — құзғын қарғалар тұқымдасына жатады. Қазақстанда жалғыз туыс өкілі бар, сұрғылт пен қызғылтсары реңі басымдау болып келетін құс. Қарға тұқымдас құстармен қатар мекендейтін- жорғаторғай және самыркештерден абдырақтың айырмашылығы- дене мөлшері едәуір кішкене, қанаты мен сатыланған құйрығы қызғылтсары реңді және ұшқан кезде құйрығын тарқатып жібереді. Жеңіл де дыбыссыз ұшады. Дене ұзындығы 26—30 см. Еуразияның қылқанды ормандарында таралған; ТМД—да батыс шекарасынан шығысқа қарай Сахалинге дейін жетеді, бірақ Камчатка мен Куриль аралдарында кездеспейді. Ағашқа салған ұялары ірі, жылы төсеніш пен жабдықталған, өйткені олардың ұялауы сәуір—мамыр айларында, ауа райының колайсыз мерзімінде басталады. Ұядан балапандары мен бірге жер ауыстырады да, соңынан жұп болып, немесе дара болып көшеді. Негізінен ағаштың бөрібасында болады,сондағы қылқанды ағаштар тұқымымен, жәндіктермен, тіпті ұсақ омыртқалылармен(тышқантәріздес кемірушілер,жертесерлер, кесірткелер) қоректенеді. Наурыз басталысымен ағаш бөрікбасына ұясын жасырып,жасылдау–теңбілді 3-5 жұмыртқа салады. Жұмыртқаларын 16-17 жуық басады; 40 күнге таман балапандар ұяны тастайды. Абдырақтың тіршілігі аз зерттелген.<ref name=bi1>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Биология]] / Жалпы редакциясын басқарған профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: [[2007]] - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Биология]]

{{Biosci-stub}}

Тектоникалық және шөгінді үңгірлер

2015-10-03T09:35:23Z

Аяжан Сарсенбаева: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

[[Сурет:Cuevas de Acsibi, Salta (Argentina).jpg|thumb|250px|Үңгір]]
[[Сурет:Katerloch1.JPG|thumb|250px| left| Катерлох үңгірі [[Австрия]].]]
[[Сурет:Hawaiian lava tube.jpg|thumb|200px|Үңгір]]
'''Тектоникалық және шөгінді үңгірлер'''. Тектоникалық үңгірлер [[гипс]] сияқты ерігіштігі жоғары қабаттардағы минералдардың еруінен пайда болады. Бұл жыныстар омырылып сынады және кесек-кесек болып құлайды. Тектоникалық үңгірлер - о бастағы қалпынан өзгерген туынды [[үңгір]]. Дегенмен, олар да эрозияға ұшырайды. Шөгінді үңгірлер үлкен [[гранит]] тастардың үйінділерінен құралады. Оларың астынан қатты ағыстар ағып жатады. [[Су]] қойтастарды қоршаған лайсаң мен ұсақ тастарды шайып әкетеді де, тастардың айналасындағы шұңқырды бос қалдырады. Кейбір шөгінді үңгірлерге үлкен қойтасар болады. Сол қойтастар суды төменгі аңғарға қарай бұрады. Біраз уақыт өтіп, [[су]] жеткілікті түрде аққаннан кейін үңгір біршама кеңейеді. Шөгінді үңгірдің дәлізі ағыс жолымен бірге жалғасады.

==Қызықты деректер ==
* Абако аралдарындағы тығыз қарағайлы ормандарда орналасқан.
* Сан-Диего шөгінді үңгірлері гранитті үлкен қойтастардың үйінділерінен құралған. <ref>ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>
[[Санат: Табиғат]]
[[Санат: Үңгірлер]]