https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96+%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BBҚазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]2026-09-07T21:34:11ZҚатысушы үлестеріMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BAҚасқыржидек2018-02-09T10:00:20Z<p>Амангелді Нұрбол: </p>
<hr />
<div>{{taxobox<br />
|name = Қасқыржидек<br />
|image = Daphne laureola.jpg<br />
|regnum = [[Өсімдіктер]]<br />
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]<br />
|classis = [[Қос жарнақтылар]]<br />
|unranked_subclassis = [[Rosids]]<br />
|ordo = [[Malvales]]<br />
|familia = [[Көкендер Тұқымдасы|Көкендер]]<br />
|genus = '''Daphne''' <br />
|species = <br />
|binomial = <br />
|binomial_authority = <br />
|}}<br />
<br />
'''Қасқыржидек''' ({{lang-la|Daphne}}) <ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> – [[көкендер тұқымдасы]]на жататын [[бұта]]. <br />
<br />
==Аталуы==<br />
Бұл көкендер тұқымдасына жататын бұтаны алғаш рет сипаттаған Карл Линней болып саналады. Ол бұл өсімдікке {{ lang-la | ''Dáphne'' }} деген атау берген (грекшеден аударғанда [[Дәмжапырақ]] дегенді білдіреді). Бұл атау берілген себебі қасақыр жидек жапырақтары лавр жапырақтарымен ұқсас болған. Грек мифологиясы бойынша [[Дафна]] оны қуалап бара жатқан [[Аполлонн]]ан қашып дәмжапыраққа айналып кеткен.<br />
<br />
== Ботаникалық сипаты ==<br />
[[Сурет:Daphne mezereum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-050.jpg|thumb|left|180px|]]<br />
* Биіктігі 40-80 см.<br />
* Сирек [[бұтақ]]ты сабағының сарғыш түсті қабығы болады.<br />
* [[Жапырақ]]тары ұзынша қандауыр тәрізді, кезектесіп орналасқан.<br />
* [[Гүл]]дері ақ, қызғылт немесе [[сары]] түсті, хош [[иіс]]ті, бірігіп [[гүлшоғыр]]ын құрайды (кейде гүлі дара да жетіледі). [[Маусым]]-[[шілде]] айларында гүлдеп, шілде-[[тамыз]]да [[жеміс]]і піседі.<br />
* Жемісі- ашық қызғылт түсті, бір [[тұқым]]ды сүйекше. Қасқыржиек - өте улы өсімдік<br />
<br />
== Өсетін жері мен таралу аймағы ==<br />
[[Сурет:Daphne-mezereum-berries.jpg|thumb|left|120px|Кәдімгі қасқыржидек (''Daphne mezereum'')]]<br />
Жер бетінде 70-ке жуық түрі кездеседі. Қазақстанда 2 [[түр]]і бар. [[Алтай]], Сауыр, [[Маңырақ]] және [[Тарбағатай]] [[жота]]ларының биік таулы тастақты жерлеріндегі [[жалпақ]] және қылқан жапырақты [[орман]]дарында өседі. Алтай қасқыржидегін қазақтар усойқы деп те атайды. Бұл өте сирек кездесетін өсімдік. Оның жылдан жылға таралу аймағының азаюына байланыста [[қорғау]]ға алынып, [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген.<br />
<br />
== Қолданысы ==<br />
Қасқыржидектің жемісі мен қабығынан [[дәрі]] жасалады.<br />
<br /><br />
Гүлі өте әдемі болғандықтан сәндік үшін де өсіріледі.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Көкендер]]<br />
[[Санат:Қазақстан флорасы]]<br />
[[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]</div>Амангелді Нұрбол