Климаттың өзгерулері

2015-10-07T17:21:24Z

Али Сүлеймен: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

[[Сурет:Climate.Indicators.0.5.MYr-1.jpg|thumb|300 px|Соңғы 0,5 млн жылдардағы Климаттың өзгерулері ''Климат индикаторлары:'' ''көк түспен'' — мұхиттың деңгейінің өзгеруі, ''жасыл түспен'' — 18O-дің теңіз суларындағы концентрациясы, ''сарғылт түспен'' — CO2-нің антарктикалық мұздарындағы концентрациясы (сарғылт) ''Межелік бірлігі'' — 20 000 жыл.]]
'''Климаттың өзгерулері'''<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: География және геодезия. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> - түгелдей жер бетінде немесе оның ірі аймақтарында климат жағдайларының ұзақ бағытты (он жылдан астам) немесе ырғақты (геологиялық уақытта, тарихи уақытта) өзгерулері. Палеогеографиялық зерттеулердің негізінде анықталған [[геология]]лық климаттың өзгерулері Жер тарихында ұзаққа созылған жылы және суық кезендердің болғанын дәлелдейді.

Көбінесе [[метеорология]]лық байқаулардың негізінде, сондай-ақ дендрохронологиялық және т.б. әдістермен анықталатын қазіргі Климаттың өзгерулері кейінгі ондаған (кейде жүздеген) жылды қамтиды және циклді сипатта болады. Әр түрлі себептерден туындаған ұзақтығы 11, 35, 80—90 жылдарға созылған, сондай-ақ ғасырдан асқан климаттык ырғақтар (мысалы, 1800—1900 жылдық ырғақтар) және т.б. анықталды. Климаттың Күн активтілігінің ғасырлық және ғасырдан ұзақ өзгерістерімен байланыстары туралы болжамдар да бар. Климаттың өзгерулері әр түрлі дәрежеде табиғи ортаның барлық құрам- бөліктері мен ауыл шаруашылығы өндірісіне әсер етеді.

[[Ауа-райы]]ның жылынуынан келесі өзгерістер туындауы мүмкін деген болжамдар бар:
*[[Антарктида]] мен [[Гренландия]]ның мұздықтарының еруі.
* Мұздықтар еруі барысында дүниежүзілік мұхит деңгейі 2300 жылдары 2,5 м. жоғарылауы мүмкін,
* [[Мұздық]]тардың еруі барысында пайда болған тұщы су мөлшері [[]]Гольфстримнің жылу ағысын бұзып Еуропаның суытуына алып келеді.
* [[Арктика]] мұздықтарының еруі ақ аюдың өліміне алып келуі мүмкін.
* [[Орман]]дарға, [[көл]]дерге, [[қала]] инфраструктурасына кері әсерін тигізеді.
* [[Дауыл]]дар, су тасқындары жиілігі өседі.
* [[Азық-түлік]]пен қамтамасыз ету нашарлайды.<ref> М.Ш.Алипов.Экология және тұрақты даму. Алматы 2012 ISBN 978-601-7275-58-7</ref>

== Климаттың антропогендік өзгеруі ==
Климаттың антропогендік өзгеруі — [[табиғи ортағ]]а антропогендік өсердің (негізінен оның ластануы) артуынан климаттың көрсеткіштердің ([[ауа температурасы]], оның қозғалысының заңдылықтары және т.б.) ұзақ уақыт (10 жылдан артық) өзгеруі. Дәлірек айтқанда, климаттық жүйені салыстырмалы тұрақты күйден шығару кезінде пайда болатын, [[геофизикалық процестер]]дің (Жерге ғарыштық өсерлерді қосқанда) табиғи жүру барысында теориялық мүмкін шегінен шығып кететін климаттық ауытқу. Мысалы, [[1977]]-[[1981]] жылдары [[Солтүстік Америка]]дағы суық қыстар 10 мың жылда бір рет болатын жағдай деп есептеледі.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.</ref><ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Сөздік]]
[[Санат:География]]
[[Санат:Геодезия]]
[[Санат:Климат]]
[[Санат:Климатология]]

{{stub}}

Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Климаттың өзгерулері