Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Азаматтық авиация академиясы

2016-02-27T10:52:03Z

Абылай:

{{Университет
|Аты = Азаматтық авиация академиясы
|Қысқартылған аты = ААА
|Эмблемасы =
[[Сурет:Kaz ACA logo.png|270px]]
|Сурет = [[Сурет:АА академиясы Алматы.jpg|270 px|Академия ғимараты]]
|Шынайы аты =
|Халықаралық атауы =
|Бұрынғы атауы =
|Ұраны =
|Құрылған жылы = 1995 жылы 6 шілде
|Жабылған жылы =
|Қайта құрылған =
|Қайта құрылған жылы =
|Түрі =
|Басшының лауазымы =
|Фио лауазымы =
|Президенті =
|Ғылыми жетекшісі =
|Ректоры = Байжұманов Мұқтар Қазбекұлы
|Студенттер =
|Шетел студенттері =
|Мамандар =
|Бакалавриат =
|Магистратура =
|Аспирантура =
|Докторантура =
|Ғылым доктары =
|Профессоры =
|Оқытушылар =
|Орналасқан жері = {{KAZ}}, [[Алматы]]
|Метро бекеті =
|Кампус = қалалық
|Мекенжайы = Қазақстан Республикасы, Алматы қаласы, Закарпатская көшесі, 44
|Сайты = http://www.agakaz.kz/
|Марапаттары =
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|CoordScale =
|edu_region =
}}

'''[[Азаматтық авиация академиясы|Азаматтық авиация академиясы]] Акционерлік қоғамы''' – Қазақстандағы авиацияның барлық саласы бойынша [[Маман|мамандар]] даярлайтын жоғары оқу орны. Академия акцияларының 51%-ы мемлекетке тиесілі.

Ол 1995 ж. Киев азаматтық авиация инженерлері Халықаралық институтының оқу-жаттығу орталығының негізінде [[Алматы]]да құрылған.

Азаматтық авиация академиясы инженер-механик, инженер-электрик, радиоинженер, авиация көлігіндегі экономика мен менеджмент, инженер-ұшқыш, борт-инженері, әуе қозғалысын басқару мамандықтары бойынша кадрлар даярлайды.

ТМД елдерінің Халықаралық [[авиация]] комитетінің арнайы сертификатын алып (1996), Халықаралық деңгейдегі [[оқу]] орны ретінде танылды.

Академияда Қырғызстан, [[Тәжікстан]], Палестина, т.б. елдердің азаматтары да оқиды. Күндізгі және сырттай оқу бөлімдері бар.

70 кәсіби білімі жоғары оқытушылар дәріс береді. Олардың 5-еуі профессор, 20-сы ғылыми кандидаттары, 10-ы 1 сыныпты нұсқаушы (1998). Азаматтық авиация академиясы ҚР [[Қорғаныс]] минститрлігінің жүйесі үшін де маман кадрлар (әуе күштері әскерлерінің борт-инженерлерін) даярлайды.

2013 жылы 3 қыркүйекте академия жанынан «Қазақстан және Орта Азия аймақтық авиациялық қауіпсіздік оқу орталығы ашылды». <ref name="Авиақауіпсіздік орталығы">{{cite web | url=http://www.agakaz.kz/kz/ct-menu-item-1/aaa-zhetistikteri | title=ААА жетістітері | publisher=Азматтық авиация академиясы | date=06.09.2014}}</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
“Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы”, 1 - том
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Алматы жоғарғы оқу орындары]]

Санат:Авиациялық қозғалтқыштар

2015-02-18T16:33:12Z

Абылай: Жаңа бетте: Санат:Авиация Санат:Қозғалтқыштар

[[Санат:Авиация]]
[[Санат:Қозғалтқыштар]]

Санат:Музыкалық шығармалар

2015-01-08T09:59:42Z

Абылай: Жаңа бетте: Санат:Музыка

[[Санат:Музыка]]

Санат:Әуежайлар

2014-11-12T14:47:51Z

Абылай:

{{cat main|Әуежай}}
{{Commonscat|Airports}}

[[Санат:Авиация]]
[[Санат:Көлік инфрақұрылымы]]

Санат:Қытай экономикасы

2014-11-12T14:38:38Z

Абылай: Жаңа бетте: Санат:Қытай

[[Санат:Қытай]]

Санат:Әуе компаниялар

2014-11-12T14:28:41Z

Абылай:

{{cat main|Әуе компания}}
[[Санат:Авиация]]

Санат:Қазақстан әуе компаниялары

2014-11-12T14:17:02Z

Абылай:

[[Санат:Әуе компаниялар]]
[[Санат:Қазақстан компаниялары]]

Санат:Кения

2014-08-19T10:40:16Z

Абылай:

{{cat main}}
{{Commonscat|Kenya}}

[[Санат:Африка елдері]]

Санат:Навигациялық үлгілер:ҰА өндірушілер бойынша

2014-08-14T16:25:06Z

Абылай:

[[Санат:Авиация]]
[[Санат:Навигациялық үлгілер:Авиация]]

Санат:Авиация тарихы

2014-07-21T10:33:21Z

Абылай: Жаңа бетте: Санат:Авиация

[[Санат:Авиация]]

Жоба:Авиация

2014-07-04T17:35:08Z

Абылай: /* 25px Жаңалықтар */

{{Портал:Авиация/Сыртқы бөлімдер}}
<center><big>'''Бұл жоба даму үстінде, сіз жобаны дамытуға көмектесе аласыз, өз ойыңызды талқылау бетінде қалдырыңыз.'''</big></center>
<center>Жобаның мақсаты порталды дамытып, авиация туралы мақалаларды көбейту және жобаның байланыстылығын артыру.</center>

=='''<div style="background-color:#89CFF0">[[Сурет:Newspaper Cover.svg|25px]] Жаңалықтар</div>''' ==
=== <small>4 шілде 2014</small> ===
Жоба мақалаларының саны жүзге жетті [[Қатысушы:Ablay Tastankul|Абылай]] ([[Қатысушы талқылауы:Ablay Tastankul|талқылауы]]) 23:35, 2014 ж. шілденің 4 (ALMT)

== <div style="background-color:#89CFF0">[[Сурет:Nuvola apps chat.png|25px]] Қатысушыларға арналған ақпарат</div> ==
Бұл бөлім біздің жобаның аясынан тыс жұмыстарды бақлауға арналған.

=='''<div style="background-color:#89CFF0">[[Сурет:Avion silhouette.svg|22px]] Портал ережелері </div>'''==
: '''''[[Портал:Авиация/Ереже]]'''''

== <div style="background-color:#89CFF0">[[Сурет:Nuvola apps krita.png|25px]] Ағымдағы бірлескен жұмыстар</div> ==

=== <div style="background-color:#89CFF0">[[Сурет:Nuvola apps korganizer.svg|25px]] Мақала бастауға сұраулар </div> ===

== <div style="background-color:#89CFF0">[[Сурет:Avion silhouette.svg|22px]] Үлгілер </div> ==
{{main|Жоба:Авиация/Үлгілер}}
=== <div style="background-color:#AFEEEE">[[Сурет:A single white feather closeup.jpg|24px]][[Үлгі:Авиация жобасының мақаласы]]</div> ===
{{tl|Авиация жобасының мақаласы|маңыздылығы=|деңгейі=}}
{{Авиация жобасының мақаласы|маңыздылығы=|деңгейі=|nocat=1}}

=== <div style="background-color:#AFEEEE">[[Сурет:Antonow A-15 1999 by Jiri Havlice.jpg|29px]][[Жоба:Авиация/Жоба мүшесі]]</div> ===
<nowiki>{{Жоба:Авиация/Жоба мүшесі}}</nowiki>
{{Жоба:Авиация/Жоба мүшесі}}

=== <div style="background-color:#AFEEEE"> [[Сурет:Air template.svg|20px]] '''Бітпеген мақалалар үлгілері (Сатбтар)''' </div> ===
* [[Үлгі:Aviation-stub]]
{{Үлгі:Aviation-stub}}
* [[Үлгі:Airport-stub]]
{{Үлгі:Airport-stub}}
* [[Үлгі:Aero-stub]]
{{Үлгі:Aero-stub}}

== <div style="background-color:#89CFF0"> [[Сурет:Möbius strip.jpg|29px]] Барлық мақалалар </div> ==
{{Жоба:Авиация/Статистика}}
<categorytree>Авиация</categorytree>
<categorytree>Авиация жобасының мақалалары</categorytree>

[[Санат:Авиация]]

Әуе компаниялары кодтары-R

2014-06-30T09:43:29Z

Абылай: «Әуе компаниялары кодтары тізімі» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

<noinclude>{{Airline codes/Page top}}</noinclude>
|-
|
|RJT
|[[RA Jet Aeroservicios]]
|RA JET
|Mexico
|
|-
|R6
|
|[[RACSA]]
|
|[[Гватемала]]
|
|-
|
|BKH
|[[RAF Barkston Heath]]
|
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|CFN
|[[RAF Church Fenton|Church Fenton Flying Training Unit]]
|CHURCH FENTON
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|COH
|[[RAF Coltishall|Coltishall Flying Training Unit]]
|COLT
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|CBY
|[[RAF Coningsby|Coningsby Flying Training Unit]]
|TYPHOON
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|COT
|[[RAF Cottesmore|Cottesmore Flying Training Unit]]
|COTTESMORE
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|CWL
|[[RAF Cranwell|Cranwell Flying Training Unit]]
|CRANWELL
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|KIN
|[[RAF Kinloss|Kinloss Flying Training Unit]]
|KINLOSS
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|LEE
|[[RAF Leeming|Leeming Flying Training Unit]]
|JAVELIN
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|LCS
|[[RAF Leuchars]]
|LEUCHARS
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|LOP
|[[RAF Linton-on-Ouse|Linton-on-Ouse Flying Training Unit]]
|LINTON ON OUSE
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|LOS
|[[RAF Lossiemouth|Lossiemouth Flying Training Unit]]
|LOSSIE
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|MRH
|[[RAF Marham|Marham Flying Training Unit]]
|MARHAM
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|NWO
|[[RAF Northwood|Northwood Headquarters (RAF]]
|
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|SMZ
|[[RAF Scampton]]
|SCAMPTON
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|STN
|[[RAF St Athan]]
|SAINT ATHAN
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|SMG
|[[RAF St Mawgan]] Search and Rescue
|
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|TOF
|[[RAF Topcliffe]] Flying Training Unit
|TOPCLIFFE
|[[Ұлыбритания]]
|
|-
|
|VYT
|[[RAF Valley]] Flying Training Unit
|ANGLESEY
|United Kingdom
|
|-
|
|VLL
|[[RAF Valley]] SAR Training Unit
|
|United Kingdom
|
|-
|
|WAD
|[[RAF Waddington|Waddington FTU]]
|VULCAN
|United Kingdom
|
|-
|
|WIT
|[[RAF Wittering|Wittering FTU]]
|STRIKER
|United Kingdom
|
|-
|
|MTL
|[[RAF-Avia]]
|MITAVIA
|Latvia
|
|-
|
|RKM
|[[RAK Airways]]
|RAKAIR
|United Arab Emirates
|
|-
|
|RWL
|[[RWL Luftfahrtgesellschaft]]
|RHEINTRAINER
|Germany
|
|-
|
|RBB
|[[Rabbit-Air]]
|RABBIT
|Switzerland
|
|-
|
|ACE
|[[Race Cargo Airlines]]
|Fastcargo
|Ghana
|
|-
|
|GBR
|[[Rader Aviation]]
|GREENBRIER AIR
|United States
|
|-
|1D
|
|[[Radixx Solutions International]]
|
|United States
|
|-
|
|RAJ
|[[Raji Airlines]]
|RAJI
|Pakistan
|
|-
|
|RFA
|[[Raleigh Flying Service]]
|RALEIGH SERVICE
|United States
|
|-
|
|REX
|[[Ram Air Freight]]
|RAM EXPRESS
|United States
|
|-
|
|RMT
|[[Ram Aircraft Corporation]]
|RAM FLIGHT
|United States
|
|-
|
|PPK
|[[Ramp 66]]
|PELICAN
|United States
|
|-
|
|RGM
|[[Rangemile Limited]]
|RANGEMILE
|United Kingdom
|
|-
|
|MWR
|[[Raslan Air Service]]
|RASLAN
|Egypt
|
|-
|
|RAQ
|[[Rath Aviaton]]
|RATH AVIATION
|Austria
|
|-
|
|CSM
|[[Ratkhan Air]]
|LORRY
|Kazakhstan
|
|-
|
|RVR
|[[Raven Air]]
|RAVEN
|United Kingdom
|
|-
|
|RVN
|[[Raven Air]]
|RAVEN U-S
|United States
|Qualiflight Training
|-
|
|REI
|[[Ray Aviation]]
|RAY AVIATION
|Israel
|
|-
|
|RYT
|[[Raya Jet]]
|
|Jordan
|
|-
|
|RTN
|[[Raytheon Aircraft Company]]
|RAYTHEON
|United States
|
|-
|
|RCJ
|[[Raytheon Corporate Jets]]
|NEWPIN
|United Kingdom
|
|-
|
|KSS
|[[Raytheon Travel Air]]
|KANSAS
|United States
|
|-
|
|RCB
|[[Real Aero Club De Baleares]]
|BALEARES
|Spain
|
|-
|
|CDT
|[[Real Aero Club de Reus-Costa Dorado]]
|AEROREUS
|Spain
|
|-
|
|RCD
|[[Real Aeroclub De Ternerife]]
|AEROCLUB
|Spain
|
|-
|
|RLV
|[[Real Aviation]]
|REAL
|Ghana
|
|-
|
|REB
|[[Rebus]]
|REBUS
|Bulgaria
|
|-
|
|PSH
|[[Red Aviation]]
|PASSION
|United Kingdom
|(Helidrome Limited)
|-
|
|RBN
|[[Red Baron Aviation]]
|RED BARON
|United States
|
|-
|
|DEV
|[[Red Devils Parachute Display Team]]
|RED DEVILS
|United Kingdom
|
|-
|
|RDV
|[[Red Sea Aviation]]
|RED AVIATION
|Egypt
|
|-
|
|RSV
|[[Red Sky Ventures]]
|RED SKY
|Namibia
|
|-
|
|STR
|[[Red Star]]
|STARLINE
|United Arab Emirates
|
|-
|8L
|RHC
|[[Redhill Aviation]]
|REDAIR
|United Kingdom
|
|-
|
|RAV
|[[Reed Aviation]]
|REED AVIATION
|United Kingdom
|
|-
|
|REF
|[[Reef Air]]
|REEF AIR
|New Zealand
|
|-
|V4
|REK
|[[Reem Air]]
|REEM AIR
|Kyrgyzstan
|
|-
|
|RVV
|[[Reeve Aleutian Airways]]
|REEVE
|United States
|Defunct
|-
|
|RBH
|[[Regal Bahamas International Airways]]
|CALYPSO
|Bahamas
|
|-
|
|RGY
|[[Regency Airlines]]
|REGENCY
|United States
|
|-
|
|RAH
|[[Regent Air]]
|REGENT
|Canada
|
|-
|
|RAG
|[[Regio Air]]
|GERMAN LINK
|Germany
|
|-
|
|RGR
|[[Region Air]]
|REGIONAIR
|Canada
|
|-
|
|TSH
|[[Regional 1]]
|TRANSCANADA
|Canada
|
|-
|
|RIL
|[[Regional Air]]
|
|Mauritania
|
|-
|
|REW
|[[Regional Air Express]]
|REGIONAL WINGS
|Germany
|
|-
|
|REG
|[[Regional Air Services]]
|REGIONAL SERVICES
|Tanzania
|
|-
|FN
|RGL
|[[Regional Air Lines]]
|MAROC REGIONAL
|Morocco
|
|-
|ZL
|RXA
|[[Regional Express Airlines|Regional Express]]
|REX
|Australia
|
|-
|
|JJM
|[[Regional Geodata Air]]
|GEODATA
|Spain
|
|-
|3C
|CEA
|[[RegionsAir]]
|CORP-X
|United States
|formerly Corporate Airlines
|-
|
|REL
|[[Reliance Aviation]]
|RELIANCE AIR
|United States
|
|-
|
|RLT
|[[Reliant Airlines]]
|RELIANT
|United States
|
|-
|
|RTS
|[[Relief Transport Services]]
|RELIEF
|United Kingdom
|
|-
|
|RAN
|[[Renan Airways|Renan]]
|RENAN
|Moldova
|
|-
|QQ
|ROA
|[[Reno Air]]
|RENO AIR
|United States
|defunct
|-
|
|RGS
|[[Renown Aviation]]
|RENOWN
|United States
|
|-
|RW
|RPA
|[[Republic Airlines]]
|BRICKYARD
|United States
|
|-
|RH
|RPH
|[[Republic Express Airlines]]
|PUBLIC EXPRESS
|Indonesia
|
|-
|
|RBC
|[[Republicair]]
|REPUBLICAIR
|Mexico
|
|-
|
|RST
|[[Resort Air]]
|RESORT AIR
|United States
|
|-
|
|RDS
|[[Rhoades Aviation]]
|RHOADES EXPRESS
|United States
|
|-
|
|RIU
|[[Riau Airlines]]
|RIAU AIR
|Indonesia
|
|-
|
|RIA
|[[Rich International Airways]]
|RICHAIR
|United States
|
|-
|
|RVC
|[[Richards Aviation]]
|RIVER CITY
|United States
|
|-
|
|RIC
|[[Richardson's Airway]]
|RICHARDSON
|United States
|
|-
|
|RCA
|[[Richland Aviation]]
|RICHLAND
|United States
|
|-
|
|HPR
|[[Rick Lucas Helicopters]]
|HELIPRO
|New Zealand
|
|-
|C7
|RLE
|[[Rico Linhas Aéreas]]
|RICO
|Brazil
|
|-
|
|RID
|[[Ridder Avia]]
|AKRID
|Kazakhstan
|
|-
|
|RAK
|[[Riga Airclub]]
|SPORT CLUB
|Latvia
|
|-
|
|RAZ
|[[Rijnmond Air Services]]
|RIJNMOND
|Netherland
|
|-
|
|POL
|[[Rikspolisstyrelsen]]
|
|Sweden
|
|-
|
|RIM
|[[Rimrock Airlines]]
|RIMROCK
|United States
|
|-
|
|SKA
|[[Rio Air Express]]
|RIO EXPRESS
|Brazil
|
|-
|
|REO
|[[Rio Airways]]
|RIO
|United States
|
|-
|E2
|GRN
|[[Rio Grande Air]]
|GRANDE
|United States
|DEFUNCT
|-
|SL
|RSL
|[[Rio Sul Serviços Aéreos Regionais]]
|RIO SUL
|Brazil
|
|-
|
|RVM
|[[River Ministries Air Charter]]
|RIVER
|South Africa
|
|-
|
|RGP
|[[River State Government of Nigeria]]
|GARDEN CITY
||Nigeria
|
|-
|
|UNR
|[[Rivne Universal Avia]]
|RIVNE UNIVERSAL
|Ukraine
|
|-
|
|RDL
|[[Roadair Lines]]
|ROADAIR
|Canada
|
|-
|
|RBT
|[[Robinton Aero]]
|ROBIN
|Dominican Republic
|
|-
|
|ROX
|[[Roblex Aviation]]
|ROBLEX
|United States
|
|-
|
|RKW
|[[Rockwell Collins Avionics]]
|ROCKWELL
|United States
|
|-
|
|ROC
|[[Rocky Mountain Airlines]]
|
|Canada
|
|-
|
|RMA
|[[Rocky Mountain Airways]]
|ROCKY MOUNTAIN
|United States
|
|-
|
|LIF
|[[Rocky Mountain Holdings]]
|LIFECARE
|United States
|
|-
|
|RDZ
|[[Rodze Air]]
|RODZE AIR
|Nigeria
|
|-
|
|FAD
|[[Rog-Air]]
|AIR FRONTIER
|Canada
|
|-
|
|RRZ
|[[Rollright Aviation]]
|ROLLRIGHT
|United Kingdom
|
|-
|
|RRL
|[[Rolls-Royce Limited]]
|MERLIN
|United Kingdom
|Military Aviation
|-
|
|BTU
|[[Rolls-Royce plc]]
|ROLLS
|United Kingdom
|Rolls Royce Bristol Engine Division
|-
|
|ROF
|[[Romanian Air Force]]
|ROMAF
|Romania
|
|-
|
|RMV
|[[Romavia]]
|AEROMAVIA
|Romania
|
|-
|
|RNS
|[[Ronso]]
|RONSO
|Mexico
|
|-
|
|ROR
|[[Roraima Airways]]
|RORAIMA
|Guyana
|
|-
|
|RNB
|[[Rosneft-Baltika]]
|ROSBALT
|Russia
|
|-
|
|NRG
|[[Ross Aviation]]
|ENERGY
|United States
|
|-
|
|RFS
|[[Rossair]]
|
|Australia
|
|-
|
|RSS
|[[Rossair (South Africa)|Rossair]]
|ROSS CHARTER
|South Africa
|
|-
|
|ROS
|[[Rossair Europe]]
|CATCHER
|Netherlands
|
|-
|FV
|SDM
|[[Rossiya (airline)|Rossiya]]
|RUSSIA
|Russia
|Airline merged with [[Pulkovo Aviation Enterprise]] and renamed to Rossiya
|-
|
|RAL
|[[Roswell Airlines]]
|ROSWELL
|United States
|
|-
|GZ
|RAR
|[[Rotation International Air Services]]
|ROTATION AIR
|Ethiopia
|
|-
|
|RTR
|[[Rotatur]]
|ROTATUR
|Brazil
|
|-
|
|RKT
|[[Rotormotion]]
|ROCKET
|United Kingdom
|
|-
|
|JCR
|[[Rotterdam Jet Center]]
|ROTTERDAM JETCENTER
|Netherlands
|
|-
|
|ROV
|[[Rover Airways International]]
|ROVERAIR
|United States
|
|-
|
|VOS
|[[Rovos Air]]
|ROVOS
|South Africa
|
|-
|
|RCG
|[[Royal Air Cargo]]
|ROYAL CARGO
|South Africa
|
|-
|RR
|RFR
|[[Royal Air Force]]
|RAFAIR
|United Kingdom
|
|-
|RS
|MJN
|[[Royal Air Force of Oman]]
|MAJAN
|Oman
|
|-
|
|ACW
|[[Royal Air Force]]
|AIR CADET
|United Kingdom
|[[Air Training Corps|Air Cadet Schools]]
|-
|
|RRR
|[[Royal Air Force]]
|ASCOT
|United Kingdom
|RAF HQSTC (Air Transport)
|-
|
|RRF
|[[Royal Air Force]]
|KITTY
|United Kingdom
|RAF positioning flights
|-
|
|SHF
|[[Royal Air Force]]
|VORTEX
|United Kingdom
|Support Helicopter Force
|-
|
|RAX
|[[Royal Air Freight]]
|AIR ROYAL
|United States
|
|-
|AT
|RAM
|[[Royal Air Maroc]]
|ROYALAIR MAROC
|Morocco
|
|-
|R0
|RPK
|[[Royal Airlines]]
|ROYAL PAKISTAN
|Pakistan
|
|-
|
|RLM
|[[Royal American Airways]]
|ROYAL AMERICAN
|United States
|
|-
|V5
|RYL
|[[Royal Aruban Airline]]
|ROYAL ARUBAN
|Aruba
|
|-
|
|ASY
|[[Royal Australian Air Force]]
|AUSSIE
|Australia
|Used by RAAF units internationally
|-
|
|RXP
|[[Royal Aviation Express]]
|ROY EXPRESS
|Canada
|
|-
|
|RYB
|[[Royal Bahrain Airlines]]
|ROYAL BAHRAIN
|Bahrain
|
|-
|BI
|RBA
|[[Royal Brunei Airlines]]
|BRUNEI
|Brunei
|
|-
|
|KDR
|[[Royal Daisy Airlines]]
|DARLINES
|Uganda
|
|-
|
|RGA
|[[Royal Ghanaian Airlines]]
|ROYAL GHANA
|Ghana
|
|-
|
|ROJ
|[[Royal Jet]]
|ROYALJET
|United Arab Emirates
|
|-
|RJ
|RJA
|[[Royal Jordanian]]
|JORDANIAN
|Jordan
|
|-
|
|RJZ
|[[Royal Jordanian Air Force]]
|JORDAN AIR FORCE
|Jordan
|
|-
|RK
|RKH
|[[Royal Khmer Airlines]]
|KHMER AIR
|Cambodia
|
|-
|
|RMF
|[[Royal Malaysian Air Force]]
|ANGKASA
|Malaysia
|
|-
|
|NVY
|[[Royal Navy]]
|NAVY
|United Kingdom
|
|-
|RA
|RNA
|[[Royal Nepal Airlines]]
|ROYAL NEPAL
|Nepal
|now Nepal Airlines
|-
|
|NRN
|[[Royal Netherland Navy]]
|NETHERLANDS NAVY
|Netherlands
|Koninklijke Marine
|-
|
|NAF
|[[Royal Netherlands Air Force]]
|NETHERLANDS AIR FORCE
|Netherlands
|
|-
|
|KIW
|[[Royal New Zealand Air Force]]
|KIWI
|New Zealand
|
|-
|
|NOW
|[[Royal Norwegian Air Force]]
|NORWEGIAN
|Norway
|
|-
|
|ROP
|[[Royal Oman Police]]
|
|Oman
|
|-
|RL
|PPW
|[[Royal Phnom Penh Airways]]
|PHNOM-PENH AIR
|Cambodia
|
|-
|
|RRA
|[[Royal Rwanda Airlines]]
|ROYAL RWANDA
|Rwanda
|
|-
|
|RSF
|[[Royal Saudi Air Force]]
|ARSAF
|Saudi Arabia
|
|-
|
|RYS
|[[Royal Sky]]
|ROYAL SKY
|Thailand
|
|-
|
|RSN
|[[Royal Swazi National Airways]]
|SWAZI NATIONAL
|Swaziland
|
|-
|WR
|HRH
|[[Royal Tongan Airlines]]
|TONGA ROYAL
|Tonga
|
|-
|
|RWE
|[[Royal West Airlines]]
|ROYAL WEST
|United States
|
|-
|
|RSB
|[[Rubystar]]
|RUBYSTAR
|Belarus
|
|-
|
|RMG
|[[Rumugu Air & Space Nigeria]]
|RUMUGU AIR
|Nigeria
|
|-
|
|RUR
|[[Rusaero]]
|
|Russia
|
|-
|
|KLE
|[[Rusaero]]
|
|Russia
|Centre for Civil Aviation Services
|-
|
|CGI
|[[Rusair]] JSAC
|CGI-RUSAIR
|Russia
|
|-
|
|RUH
|[[Rusich-T]]
|
|Russia
|
|-
|
|RLU
|[[Rusline]]
|RUSLINE AIR
|Russia
|
|-
|
|MIG
|[[Russian Aircraft Corporation-MiG]]
|MIG AVIA
|Russia
|
|-
|
|RFF
|[[Russian Federation Air Force]]
|RUSSIAN AIRFORCE
|Russia
|
|-
|P7
|ESL
|[[Russian Sky Airlines]]
|RADUGA
|Russia
|
|-
|
|RUZ
|[[Rusuertol]]
|ROSTUERTOL
|Russia
|
|-
|
|RUC
|[[Rutas Aereas]]
|RUTACA
|Venezuela
|
|-
|
|RND
|[[Rutland Aviation]]
|RUTLAND
|United Kingdom
|
|-
|
|RUA
|[[Rwanda Airlines]]
|
|Rwanda
|
|-
|
|RWA
|[[Rwanda Airways]]
|
|Rwanda
|
|-
|WB
|RWD
|[[Rwandair Express]]
|RWANDAIR
|Rwanda
|
|-
|
|RCT
|[[Ryan Air Service]]
|ARCTIC TRANSPORT
|United States
|
|-
|
|RYA
|[[Ryan Air Services]]
|RYAN AIR
|United States
|
|-
|RD
|RYN
|[[Ryan International Airlines]]
|RYAN INTERNATIONAL
|United States
|
|-
|FR
|RYR
|[[Ryanair]]
|RYANAIR
|Ireland
|
|-
|
|RYZ
|[[Ryazan State Air Enterprise]]
|RYAZAN AIR
|Russia
|
|-
|
|RAA
|[[Rynes Aviation]]
|RYNES AVIATION
|United States
|
|-
|YS
|RAE
|[[Régional Compagnie Aérienne Européenne]]
|REGIONAL EUROPE
|France
|


[[Санат:Авиация]]
[[Санат:Әуе компаниялары кодтары тізімі]]

Авторлық құқық және құқықтар туралы заң

2014-06-29T18:01:41Z

Абылай:

'''[[Авторлық құқық]] және құқықтар туралы заң''' – санаткерлік меншік саласында ғылым, әдебиет және өнер туындыларын (авторлық кұқық), қойылымдарды, орындаушылықты, фонограммаларды, эфирлік және кабельдік хабар тарату ұйымдарының хабарларын (сабақтас кұқықтар) жасауға және пайдалануға байланысты туындайтын қатынастарды реттейді. <ref>Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: ''Қазақпарат'', 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5. </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Әдебиет]]

Санат:Miles ұшақтары

2014-06-29T17:24:13Z

Абылай: Жаңа бетте: Санат:Авиация

[[Санат:Авиация]]

Санат:Антонов

2014-06-29T17:21:40Z

Абылай: Жаңа бетте: Санат:Авиация Санат:Компаниялар {{Антонов ұшақтары}}

[[Санат:Авиация]]
[[Санат:Компаниялар]]

{{Антонов ұшақтары}}

ЗЖБ

2014-06-11T05:35:40Z

Абылай: /* Тағы қараңыз */

'''ЗЖБ''' — ЗЖБ немесе «'''Зертханалық Жобалау Бюросы'''» немесе «Арнаулы жобалау бюросы».

Жаңа техникалардың үлгілерінің жобалауымен айналасысатын мекеме, [[Кеңес Одағы]]нда тараған арнаулы отрасілдік ұйымдардың аталуы. ЗЖБ-нің арнайы номері, бағынатын ведомстволардың атауың, өзіндік аталуы болды. Мысалы, ''[[Микоян, Артем Иванович|А. И. Микояна]] және [[Гуревич, Михаил Иосифович|М. И. Гуревича]] атындағы МиГ (компаниясы) [[КСРО]] [[Авиация]] [[өнеркәсіп|өнеркәсіб]]і Министірлігі'' — әйгілі ұшақ жасаушы «МиГ» компаниясы.

[[File:ОАО Опытно-конструкторское бюро Сокол (г. Казань).JPG|thumb|ЗЖБ Сокол (г. Казань)]]

== Авиация және ғарыш отрасыльдеріндегі әйгілі ЗЖБ-лар ==
* Энергия (РКК) — [[Королёв, Сергей Павлович]]
* СБ-1 (МРБ «Стрела») — Берий
* СБ-1 (ЦКБ «Алмаз»)
* НИИ-1 ((РНИИ), Мәскеу жылу-техника институты)
* ОКБ-2 — [[Надирадзе, Александр Давидович]]
* ОКБ-2-155 (филиал ОКБ-155, МКБ «Радуга») — [[Березняк, Александр Яковлевич]]
* ОКБ-2 (МКБ «Факел») — [[Грушин, Пётр Дмитриевич]]
* ОКБ-4 (КБ «Молния»)

== Тағы қараңыз ==
*[[Туполев КБ]]

[[Санат:Авиация]]

Ядролық физика

2014-05-25T15:33:50Z

Абылай: үлгі

{{Ядролық физика (карточка)}}
'''Ядролық физика''' – қазіргі [[физика]]ның [[атом]] ядросы мен элементар бөлшектерді зерттейтін саласы. Ядролық [[физика]] – [[атом]] өнеркәсібінің ғылыми негізі. Ол шартты түрде төмендегідей салалардан тұрады.<br />
[[Атом]] ядросының жалпы қасиеттері мен құрылымы. Ядроның маңызды қасиеттеріне [[масса]], электр [[заряд]]ы, массалық сан, байланыс энергиясы, магниттік және электрлік момент, ядроның эффективтік мөлшері, ядроның энергия деңгейлерінің жүйесі жатады. Ядролық күштердің заңдылығы белгісіз болғандықтан, ядрода өтетін процестерді зерттеу үшін әр түрлі ядролық модельдер пайдаланылады. <br />
Ядролық күштер. Ядролық күштердің қасиеттері жөнінде бағалы деректер энергиясы әр түрлі протондар, [[нейтрон]]дар мен [[протон]]дардың шашырауын, сондай-ақ [[дейтрон]] мен күрделі ядролардың қасиеттерін зерттеу кезінде алынған. <br />
Ядролардың өздігінен түрленуі – α, β-бөлшектері мен γ-сәулесін шығаратын табиғи және жасанды радиоактивтілік, сондай-ақ ауыр ядролардың өздігінен бөліну. Ядролық [[физика]]ның бұл саласының маңызды бөлігі ядролардан шығатын әр түрлі сәулелерді зерттеу болып есептеледі.
Ядролық реакциялар – ядролардың бір-бірімен және элементар бөлшектермен әсерлесуі нәтижесінде түрленуі. Ядролық түрленулердің ішінде энергетикалық мақсат үшін баяу және шапшаң [[нейтрон]]дар арқылы жүретін реакцияларды (мысалы, ауыр ядролардың бөлінуі), сондай-ақ теориялық және практикалық мақсат үшін жеңіл ядролардың арасындағы реакцияларды зерттеудің зор маңызы бар. Реакциялардың соңғы түрі термоядролық реакцияларды жасанды жолмен жүзеге асыруға мүмкіндік береді. [[Атом]]дық нөмірі (Z) 92-ден артық (Z > 92) болатын табиғатта кездеспейтін элементтерді синтездеу үшін көп зарядты иондарды (мысалы, [[азот]] және [[алюминий]] [[ион]]дары, т.б.) зерттеудің ерекше маңызы бар.
Элементар бөлшектер. Ядролық [[физика]]ның бұл саласында [[нейтрино]], [[антинейтрино]], [[электрон]], [[позитрон]], әр түрлі [[мезон]]дар, [[нуклон]]дар, [[антинуклон]]дар, [[гиперон]]дар мен [[антигиперон]]дар тәрізді элементар бөлшектердің қасиеттері, олардың пайда болуы мен бір-біріне түрлену процестері зерттеледі. Сондай-ақ бұл салада жоғары энергия физикасының мәселелерін зерттеудің де маңызы ерекше күшті болады. <br />
[[Нейтрон]]дық [[физика]] – [[нейтрон]]дардың қасиеттерін, ядролардың [[нейтрон]]дарды қармауын және шашыратуын, [[нейтрон]]дардың әр түрлі зат ішінде тежелеу мен [[диффузия]]сын, т.б. зерттеуге арналған ядролық [[физика]]ның ірі саласының бірі. Ол – [[ядролық энергетика]] мен [[ғарыштық ракета]] техникасының ғылыми негізі. Сондықтан [[нейтрон]]дық физикада теориялық, сондай-ақ практикалық маңызы бар мәселелер зерттеледі. [[Нейтрон]]дық [[физика]] қатты дене [[физика]]сымен, металлургиямен, т.б. [[физика]] салаларымен тығыз байланысты. Ядролық [[физика]]ның эксперименттік тәсілінде зарядты бөлшек үдеткіштері, сондай-ақ қуатты нейтрондар шоғын алуға мүмкіндік беретін зерттеу реакторлары маңызды орын алады. Қазіргі кезде элементар бөлшектерді бақылау және тіркеу үшін өте нәзік тәсілдер мен приборлар қолданылады (қ. Иондалу камерасы, Зарядты бөлшек санауыштары, Вильсон камерасы). [[Атом]] ядросының энергия деңгейлерін және одан шығатын сәулелерді зерттейтін ядролық [[физика]]ның саласы ядролық спектроскопия деп аталады. Бұл әдістің көмегімен алынған деректер ядроның құрылысы жөніндегі осы кездегі ұғымдардың негізін құрайды.<br />
Ядролық [[физика]]ның жетістігі алғашқы кезде соғыс мақсаты үшін қолданылғанымен ([[1945]]), кейін ол бейбіт мақсат үшін де пайдаланыла бастады.<br /> Ядролық [[физика]]ның жетістігі нәтижесінде халық шаруашылығының бейбіт салалары – [[ядролық энергетика]] және [[ядролық техника]] пайда болды. Радиоактивтік [[изотоп]]тар [[физика]]да, [[химия]]да, металлургияда, [[биология]]да, т.б. ғылым мен техника салаларында тиімді пайдаланып келеді. Ядролық [[физика]]ның дамуы нәтижесінде табиғатта кездеспейтін элементтерді (мысалы, нептуний, плутоний, америций, кюрий, берклий, калифорний, эйнштейний, фермий, менделевий, нобелий, лоуренсий, курчатовий, нильсборий, т.б.) алуға мүмкіндік жасалды. Ядролық [[физика]]ның негізінде химияның радиациялық [[химия]] және [[радиохимия]] деп аталатын жаңа салалары пайда болды. Ядролық [[физика]]ның жетістіктері [[астрофизика]]да, [[геология]]да, [[геофизика]]да, [[ғарыштық ракета ғылымы]]нда және [[археология]]да кеңінен пайдалануда. Ядролық [[физика]]ның дамуы біздің табиғат жөніндегі көзқарасымыздың жан-жақты кеңеюіне маңызды ықпал етті.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref><ref>Қазақ энциклопедиясы, 10 - том</ref>
<ref>Мухин К.Н., Экспериментальная ядерная физика, т. 1 и 2, М., 1974;</ref>
<ref>Бақтымбаев І., Маханов У., Атом адам игілігіне, А., 1976.</ref>
== Дереккөздер: ==
<references/>
{{Ядролық физика}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Физика]]

Ядроның нуклондық моделі

2014-05-25T15:25:54Z

Абылай: үлгі

{{Ядролық физика (карточка)}}

== Протонның ашылуы ==
[[Сурет:8,3 сурет.JPG|thumb|250px]]
[[Сурет:8,4 сурет.JPG|thumb|250px]]
[[Атом ядросы]] ашылғаннан кейін оның құрылымы қандай деген мәселе қойылды. [[1919]] ж. [[Эрнест Резерфорд|Э. Резерфорд]] α-бөлшектермен жасаған тәжірибелерін жалғастыра отырып, ядроның құрамына кіретін бірінші бөлшекті ашты.

Жабық ыдыс ішінде α-бөлшекті шығарушы элемент '''''<big>Ra</big>''''' радий және [[Мырыш|мырыш сульфидімен]] қапталған мөлдір '''''<big>Э</big>''''' экран бар (8.3-сурет). Жабық ыдыстан [[ауа]] сорылып шығарылған. α-бөлшектер экранға соқтығысып, жарқылдар туғызған. Ол жарқылдарды '''''<big>М</big>''''' [[микроскоп]] арқылы бақылаған. Келесі экспериментте ыдысты [[Азот|азот газымен]] толтырады. Енді а-бөлшектер өзінің [[энергия]]сын [[азот]]тың атомдарын [[иондау]]ға және оларды қоздыруға жұмсап, экранға жете алмайды. Дегенмен, сирек болса да, экранда жарқылдар байқалған. [[Иондау|Иондану]] кезінде пайда болатын [[электрон]]дар ондай жарқылдарды туғыза алмайды. Ендеше α-бөлшек [[азот]] атомымен соқтығысқанда оның ядросынан белгісіз бір зарядталған бөлшекті ұшырып шығарған.

[[Магнит өрісі|Магнит]] және [[Электр Өрісі|электр өрістерінің]] осы белгісіз бөлшектерге әсерлерін зерттеу нәтижелері, оның оң [[электр заряды]] бар бөлшек екенін көрсетті және осы бөлшектің массасы [[сутегі]] атомы ядросының массасына тең болып шыққан. Осы тәжірибе басқа заттармен - [[фтор]], [[натрий]], [[бор]], [[алюминий]] және т.с.с. қайталанды. Оларды α-бөлшектермен аткылағанда, әр кезде [[сутегі]] атомның ядросы ұшып шығады. Бұл, [[ядро]] құрамына сутегі атомы ядросының кіретінін дәлелдейді. Осы сутегі атомының ядросы [[протон]] деп аталды.

[[Протон]] оң зарядталған және заряды [[электрон]]ның элементар зарядына (''<big>е</big>'' = 1,6 · 10<sup>−19</sup>Кл) тең. [[Протон]]ның массасы

<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em; width:50%">
<center>'''<big>m<sub>р</sub> = 1,6726 · 10<sup>-27</sup>кг = 1,00728 м.а.б. = 938,27 МэВ.</big>'''</center>
</blockquote>

[[Протон]]ның ашылуы алғашқыда атом ядросының протон-электрондық моделін ұсынуға мүмкіндік берді. Бірақ тәжірибелер мен есептеулер атом ядросының [[протон]] мен [[электрон]]нан құрылуы мүмкін емес екенін дәлелдеді.<ref name=f1>[[Физика]]: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық /С. Түяқбаев, Ш. Насохова, Б. Кронгарт, т.б. — [[Алматы]]: "Мектеп" баспасы. — 384 бет. ISBN 9965-36-055-3</ref>

== Нейтронның ашылуы ==

[[Ядро]]ның құрамына кіретін тағы бір бөлшекті ашуға талпынғандар неміс ғалымдары [[В.Боте]] мен [[Г.Беккер]]. Олар [[1930]] жылы жасаған тәжірибелерінде [[литий]] мен [[Бериллий|берилийді]] а-бөлшектермен атқылағанда, протонның орнына өте нашар жұтылатын бөлшектер ұшып шығатынын байқайды. Бұл бөлшектер қалыңдығы 20 см болатын қорғасын қабатынан өтіп кеткен. Осы мәселемен француз ғалымдары [[Ирен]] және [[Фредерик Жолио]]-Кюрилер де айналысады. Олар [[бериллий]]ді а-бөлшектермен атқылағанда пайда болатын сәуле жолына [[парафин]] пластинасын қойғанда, 8.4-суретте көрсетілгендей сутегіге қаныққан [[парафин]]нен протондар ұшып шығады деп болжам жасайды. Ағылшын ғалымы [[Дж. Чедвик]] осы жылы берилийді а-бөлшектермен атқылағанда одан бөлінетін табиғаты белгісіз сәуленің қасиеттерін зерттеу жұмыстарын жүргізеді.

[[Энергия]]ның және [[импульс]]тің сақталу заңдарына сүйене отырып, жүргізілген есептеулер нәтижесінде белгісіз бөлшектің массасын анықтайды. Чедвик бұл сәуленің электрлік бейтарап бөлшектер ағыны екенін дәлелдеген. Белгісіз бөлшектің массасы жуықтап алғанда протонның массасына тең болып шыққан. Атом ядросының құрамында протон сияқты ауыр, бірақ бейтарап бөлшектің бар болуы мүмкін деген батыл болжамды [[1920]] жылы [[Эрнест Резерфорд|Э. Резерфорд]] айтқан және оны нейтрон деп атауды ұсынған еді. Сонымен, жаңа бөлшек [[нейтрон]] деп аталды. [[Нейтрон]]ның электр заряды нөлге тең, сол себепті оның зат арқылы өтетін өтімділік қабілеті өте жоғары. Қазіргі дәл өлшеулер бойынша нейтронның массасы

<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em; width:50%">
<center>'''<big>m<sub>n</sub> = 1,6749 · 10<sup>-27</sup> кг = 1,00866 м.а.б. = 939,56 МэВ.</big>'''</center>
</blockquote>

[[Нейтрон]] <math>_0^1n</math> символы арқылы белгіленеді, [[электр заряды]] жоқ, ал салыстырмалы атомдық массасы бірге жуық. Мына жағдайды айта кету керек, [[нейтрон]]ның массасы [[протон]]ның массасынан 2,5 [[электрон]] массасына артық. Ұзақ уакыт бойы ауада да, жерде де [[нейтрон]] еркін күйінде кездеспеген. Тек [[1950]] жылы ғана осы құбылыстың сыры ашылды. [[Нейтрон]] — тұрақты бөлшек емес. Ядродан бөлініп шыққан нейтрон, 14 минуттай уақыт аралығында [[протон]]ға, [[электрон]] және тыныштық массасы жоқ бөлшек — ''антинейтриноға'' өздігінен ыдырайды.<ref name=f1/>

== Атом ядросының құрамы ==

[[1932]] жылы нейтрон ашылғаннан соң, орыс ғалымы [[Дмитрий Дмитриевич Иваненко|Д.Д. Иваненко]] мен неміс ғалымы [[Вернер Гейзенберг|В. Гейзенберг]] ядроның протон-нейтрондың моделі туралы болжам ұсынды. Қазіргі кезде атом ядросының протон-нейтрондық құрамы зерттеулер негізінде дәлелденген және ғылыми қабылданған даусыз ақиқат болып табылады. Қалыпты жағдайда атом электрлік бейтарап болатындықтан протонның заряды модулі бойынша электронның зарядына тең, яғни ядродағы протондардың саны атом қабықшасындағы электрондардың санына тең. Олай болса, протондар саны зарядтық санға (Z) тең болуы керек. Ядроның құрамына кіретін оң зарядты протон мен электрлік бейтарап нейтрондардың жалпы санын нуклондар деп атауға келісілген. Ядродағы нуклондардың жалпы саны А массалық сан деп аталады:

<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em; width:20%">
<center><math>~A = Z+N</math></center>
</blockquote>

Осы өрнектен ядроның құрамына кіретін нейтрондар санын N анықтауға болады:

<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em; width:20%">
<center><math>~N = A-Z</math></center>
</blockquote>

Ядроның құрамын сипаттау үшін, оның [[Менделеевтің Периодтық Заңы|Менделеев кестесіндегі]] атомдық нөмірі '''''<big>Z</big>''''' пен массалық сан '''''<big>А</big>''''' қолданылады. Атомдағы [[электрон]]дардың массасы ядро массасына қарағанда ескермеуге болатындай анағұрлым аз. Сондықтан атом ядросының массалық саны '''''<big>А</big>''''' бүтін санға дейін жуық дәлдікпен алынған [[химия]]лық элементтің салыстырмалы атомдық массасына тең. Атомдық реттік нөмірі '''''<big>Z</big>''''', ал массалық саны '''''<big>А</big>''''' болатын [[Химиялық элементтер|химиялық элементтің]] ядросын <math>_Z^AX</math> деп белгілейді.

[[Протон]]ды <math>_1^1p</math> , ал [[нейтрон]]ды <math>_0^1n</math> түрінде белгілейді. Протон [[Сутегі|сутегі атомының]] ядросы болғандықтан, оны кейде <math>_1^1H</math> деп те белгілеуге болады. ''Атом ядросы'' деген терминнің орнына оның баламасы ретінде ''нуклидтер'' деген термин де кеңінен қолданылады.<ref name=f1/>

== Изотоптар ==

Атом ядроларының массаларын дәл өлшеу [[химиялық элементтер]]дің басым көпшілігінде зарядтық сандары бірдей, бірақ массалары әр түрлі атомдардың бар екенін көрсетті.

<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em; width:90%">
'''Ядролық зарядтары (реттік нөмірлері ''<big>Z</big>'') бірдей, ал массалық сандары ''<big>А</big>'' әр түрлі элементтер атомдарын ''[[изотоп]]тар'' (грекше ''isos''— бірдей және ''topos'' — орын) деп атайды.'''
</blockquote>

Мысалы табиғатта реттік нөмірі '''''<big>Z</big>''''' = 18 [[аргон]]ның ядросы құрамында '''''<big>N</big>''''' = 18; 20; 22 нейтрондары бар үш изотопы кездеседі. Атом қабықшасындағы электрондарының сандары бірдей болғандықтан, [[изотоп]]тардың химиялық қасиеттері де бірдей. Ал ядроның массалары әр түрлі, сондықтан [[изотоп]]тардың физикалық қасиеттерінде айырмашылық бар.

Табиғаттағы ең ауыр элементтің бірі [[уран]] <math>_{92}^{238}U</math> , <math>_{92}^{235}U</math> , <math>_{92}^{234}U</math> түрінде кездеседі. Ең жеңіл элемент [[сутегі]]нде үш изотоп — <math>_1^1H</math> , <math>_1^2H</math> , және <math>_1^3H</math> бар. Сутегінің жеңіл [[изотоп]]ы <math>_1^1H</math> — ''протий'', ал <math>_1^2H</math> изотопы — ''дейтерий'' деп аталады. Дейтерийдің табиғи сутегінің құрамындағы үлесі 0,015%. Ол оттегімен қосылғанда ауыр су түзіледі. Сутегінің үшінші <math>_1^3H</math> изотопын ''тритий'' деп атайды және ол табиғатта кездеспейді.

<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em; width:90%">
'''Массалық сандары ''<big>А</big>'' бірдей, зарядтық сандары ''<big>Z</big>'' әр түрлі нуклидтерді ''[[изобаралар]]'' (бірдей ауыр деген сөз) деп атайды.'''
</blockquote>

Қазіргі кезде [[химиялық элементтер]]дің бәрінің де [[изотоп]]тары бар екені белгілі.<ref name=f1/>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Ядролық физика]]
[[Санат:Атом]]

Радиоспектроскопия

2014-05-25T15:15:51Z

Абылай: үлгі

'''Радиоспектроскопия''' -[[радиотолқын]]дарды резонанстық жұтуға негізделген заттардың құрылысын зерттеу тәсілдерінің жиынтығы.

==Радиоспектроскоп==
Радиоспектроскоп -[[радиодиапазон]]ның [[электромагниттік сәулелену]]інен туатын кванттық жүйенің энергия деңгейлері арасындағы өтулерді оқып үйренуге арналған кұрал.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{Атомдық физика}}
{{Phys-stub}}

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Физика]]

Физикалық кинетика

2014-05-25T14:52:00Z

Абылай: үлгі

'''Физикалық кинетика''' - [[жылулық тепе-теңдік]] күйден шығарылған жүйелерде пайда болатын [[макроскопия]]лық процестердің [[теория]]сы.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{Статистикалық физика}}
{{Phys-stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Физика]]

Термодинамикалық потенциал

2014-05-24T10:18:59Z

Абылай: үлгі

'''Термодинамикалық потенциал''' - әрқайсысы жүйенің барлық термодинамикалық қасиеттерінін толық сипатын беретін, термодинамикалық жүйенің күйін сипаттайтын параметрлердің белгілі бір функциясы.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{Термодинамика}}

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Физика]]

{{Stub}}

Жарықталыну

2014-05-11T14:29:37Z

Абылай:

{{Біріктірілсін|Жарықтандыру}}

[[Сурет:Total internal reflection.PNG|thumb]]
'''Жарықталыну''' (Е), бет нүктесінің жарықталынуы — бет элементіне түсетін жарық ағынының осы элемент ауданына қатынасымен өлшенетін жарық шамаларының бірі. Жарықтанылу берілген нүктеден l қашықтықта орналасқан нүктелік жарық көзінің [[жарық күші]]мен (І) мынадай қатыс арқылы байланысқан: E=Іхcosх/l2, мұндағы — жарықтың түсу бұрышы. Жарықтанылудың өлшеу бірліктері: [[люкс]] (лк) және [[фот]] (1 фото=10<sup>4</sup> лк). [[Энергетик]]тік[[фотометр]]лік шамалар жүйесінде осы тәрізді шама ''энергетикалық Жарықтанылу'' деп аталады.

<ref name="source1">"Қазақ Энциклопедиясы"</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақ ұлттық энциклопедиясы]]
[[Санат:Физика]]

{{stub}}

Санат:Airbus

2014-01-10T14:16:11Z

Абылай:

[[Санат:Авиация]]
[[Санат:Компаниялар]]

{{Үлгі:Airbus және Airbus Military ұшақтары}}

Портал:Авиация

2014-01-10T14:13:03Z

Абылай:

{{Портал:Авиация/Сыртқы бөлімдер}}

<div style="position:relative; height:130px; overflow:hidden; border:1px solid #7f9178; padding:0; background:#808000;height:130px">
<div style="width:100%; overflow:hidden; padding-bottom:0.5em;">[[Сурет:Long sky background + PAN.jpg|Портал:Авиация|1200px]]</div>
<div style="position: absolute;font-size:350%;left:220px;top:100px; float:left; height:40px">'''[[Авиация|<span style="color:Blue;">Авиация</span>]]'''</div>
<div style="position: absolute;font-size:150%;left:500px;top:105px;font-weight:bold">
''[[Жоба:Авиация|<span style="color:Blue">Жоба</span>]]''<span style="margin-right:1.5em"> </span>''[[Жоба талқылауы:Авиация|<span style="color:Blue">Талқылау</span>]]''<span style="margin-right:1.5em"> </span></div></div>
<div style="width:100%">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|<big>Авиация порталы</big>|{{FULLPAGENAME}}/Кіріспе}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Кіріспе}}
{{box-footer|[[Авиация|Авиация туралы толығырақ...]]}}

<div style="float:left; width:60%;">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Үздік мақала'''|{{FULLPAGENAME}}/Үздік мақала|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Үздік мақала}}
{{box-footer|}}

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Үздік сурет'''|{{FULLPAGENAME}}/Үздік сурет|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Үздік сурет}}
{{box-footer|}}

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Таңдаулы ұшақ'''|{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы ұшақ|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы ұшақ}}
{{box-footer|}}

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Сіз білесіз бе?'''|{{FULLPAGENAME}}/Сіз білесіз бе?|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Сіз білесіз бе?}}
{{box-footer|}}
</div>

<div style="float:right; width:38%">

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Таңдалған тұлға'''|{{FULLPAGENAME}}/Таңдалған тұлға|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Таңдалған тұлға}}
{{box-footer|}}

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Санаттар'''|{{FULLPAGENAME}}/Санаттар|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Санаттар}}
{{box-footer|}}
</div>

<div style="width:100%">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Мен қалай көмек көрсете аламын'''|{{FULLPAGENAME}}/Мен қалай көмек көрсете аламын|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Мен қалай көмек көрсете аламын}}
{{box-footer|}}
</div>

<div style="width:100%">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Қосымша мәліметтер'''|{{FULLPAGENAME}}/Қосымша мәліметтер|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Қосымша мәліметтер}}
{{box-footer|}}
</div>

</div>
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__

[[Санат:Порталдар]]
[[Санат:Авиация]]

Ақмола кесенесі

2013-11-17T11:45:44Z

Абылай: Reverted 1 edit by 2.135.144.183 (talk) identified as vandalism to last revision by Arystanbek. (TW)

'''Ақмола кесенесі''' – архитектуралық ескерткіш. [[Созақ ауданы]] [[Шу]] ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 15 км жерде ашық алаңда орналасқан. 19 ғ. соңында тұрғызылған кесененің негізі шикі кірпіштен қаланған. Төртбұрыштық жоспарда салынған кесененің ішкі құрылысы дөңгелек тәріздес. Ішкі қабырғаларында 8 терең қуыс бар. Кесененің төңірегінде бұзылған қоршау қалдықтары сақталған, күмбезі құлаған. Төрт бұрышында қырлы [[мұнаралар]] бар. ‎<ref name="test">[[Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы.]]</ref>
==Сілтемелер==
<references />

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан табиғаты]]
[[Санат:География]]

{{stub}}

Дене салмағы

2013-09-16T04:23:32Z

Абылай: Қате

'''Дене салмағы -''' адам денесінің дамуын керсететін негізгі белгілердің бірі. Ол көптеген [[спорт]] түрлерінде спорттық нәтижелердің жетістіктерін анықтайтын шешуші [[фактор]] бола алады. Салмақ категорияларына бөлінетін [[Күрес|күресте]], [[бокста]], [[Ауыр атлетика|ауыр атлетикада]] спортшыларға өз салмағына ерекше мұқияттылықпен қарауға тура келеді. Дененің оңды (нақты) салмағы жөнінде түсінік бар, ол арнайы дайындалған кесте, номограмманың көмегімен анықталады, оларды пайдалана отырып өзінің денесінің нақты салмағын белуге болады. Дене салмағына әсер ететін негізгі факторлар тамақтану мен адамның қозғалыс белсенділігі болып табылады.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Спорт]]

Санат:Bombardier

2013-08-29T05:08:10Z

Абылай: Жаңа бетте: "Санат:Авиация Санат:Компаниялар"

[[Санат:Авиация]]
[[Санат:Компаниялар]]

Санат:Boeing

2013-08-20T05:25:52Z

Абылай: Жаңа бетте: "Санат:Авиация Санат:Компаниялар"

[[Санат:Авиация]]
[[Санат:Компаниялар]]

Санат:Авиация туралы аяқталмаған мақалалар

2013-08-09T11:59:15Z

Абылай: Жаңа бетте: "{{stub-category |article=авиация туралы |newstub=aviation-stub |category=Авиация }} Санат:Авиация"

{{stub-category
|article=[[авиация]] туралы
|newstub=aviation-stub
|category=Авиация
}}

[[Санат:Авиация]]

Nature

2013-04-30T16:22:13Z

Абылай:

{{Журнал
|атауы = Nature
|шынайы атауы =
|сурет =
|өлшемі =
|сурет атауы =
|мамандануы = Жаратылыстану ғылымдары
|мерзімділік = Аптасына бір рет
|қысқарту =
|тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]]
|редакция мекен-жайы =
|бас редактор = Philip Campbell
|құрылтайшылары =
|баспашы = Nature Publishing Group
|ел = {{flagicon|United Kingdom}} [[Ұлыбритания]]
|тарихы =
|құрылуы =
|көлемі =
|жиынтықтылауы =
|таралым =
|ISSN = 0028-0836
|сайты = http://www.nature.com/
}}
'''«Nature»''' (ағыл. «Табиғат») – ең ежелгі және беделді, аптасына бір рет жарық көретін жалпы [[ғылыми журнал]]. <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/Nature</ref>

[[Басылым]] кең ауқымды мәселелерге жауап беретін зерттеулер мен ғылыми-жаратылыстану тақырыптарындағы материалдарды жариялайды. Толық атауы –«Nature: a weekly journal of science». Алғашқы саны [[1869 жыл]]ы 4 қарашада ағылшын физигі [[Джозеф Норман Локьер]]дің басшылығымен жарыққа шығады. Ол [[1919 жыл]]ға дейін журналдың бас редакторы болады. «Nature» [[Ұлыбритания]]да редакцияланып, [[Лондон]]дағы «Nature Publishing Group» [[баспа үйі]]нде басылады. Сонымен бірге журналдың [[Нью-Йорк]]те, [[Сан-Франциско]]да, [[Вашингтон]]да, [[Токио]]да, [[Париж]]де, [[Мюнхен]] мен [[Бэсингстоун]]де кеңселері орналасқан. ISSN: 0028-0836.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Журналдар]] [[Санат: Ұлыбритания]]